جەتىسۋدىڭ جازى سالقىن تارتىپ, بيىل كۇن رايى قۇبىلىپ تۇر. وسى ۋاقىتتا مي قايناتار ىستىق بۋىپ, حالىقتىڭ دەنى كول جاعالايتىن. ال قازىر سۋعا شومىلۋعا اسىق جۇرتتىڭ قاراسى از. شىلدەنىڭ تۇنگى سالقىنى جاقسى عوي, دەگەنمەن شارۋالاردىڭ شامىنا تيۋدە. ولاي دەيتىنىمىز ءشوپ بىتىك شىققانىمەن, كولەمى كوڭىل كونشىتپەيدى. ال سوعان ساي باعا دا شارىقتاپ تۇر.
جاز مەزگىلى قىسقى مال ازىعىن دايىنداۋعا وتە قولايلى كەزەڭ. وسىنى بىلەتىن شارۋالار جەمشوپ قورىن ەرتە كەزدەن ازىرلەۋگە كىرىستى. ءشوپ دايىنداۋ, ارينە, وڭاي شارۋا ەمەس. اۋا رايىنىڭ اشىق كۇندەرىندە ءشوپتى شاۋىپ, ونىڭ ءنارى تۇگەلدەي جويىلىپ كەتپەي تۇرعاندا جيناپ الۋ قاجەت. ادەتتە مال ازىعىن دايىنداۋ ماۋسىم, شىلدە ايلارىندا جۇرەدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇلگەرمەي قالساڭ, ءارى قاراي ءشوپ قۋراپ, بويىنداعى ءنارى ازايادى. بۇل ىستە, اسىرەسە, جازدىڭ اپتاپ ىستىعىنا قاراماستان دالا ءتوسىن دۇبىرگە بولەپ, ماڭداي تەرلەتە ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن شارۋالاردىڭ اتقارىپ جۇرگەن جۇمىسى جوعارى باعاعا لايىق دەۋگە بولادى. دالا ءتوسىن دۇبىرگە بولەگەن ءشوپ شابۋ ناۋقانى قازىر جەتىسۋ جەرىندە قىزا ءتۇستى.
ايتا كەتەيىك, ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ ساياساتىنا سايكەس, وڭىردەگى ەگىس قۇرىلىمىندا مال ازىعى داقىلدارىنىڭ كولەمى ۇلعايدى. جوسپار بويىنشا بيىل 2205,5 مىڭ توننا ءشوپ ازىرلەۋ قاجەت. سونىڭ بۇگىندە 61,2 مىڭ تونناسى, ياعني 13 پايىزى دايىن. سونىمەن بىرگە پىشەندەمە, سابان, جەمدىك ازىق, سۇرلەم ازىرلەۋ جۇمىستارى دا تالاپقا ساي ءجۇرىپ جاتىر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ناۋقان كۇزگە دەيىن جالعاسىپ, وسى مەزگىلدىڭ ورتاسىندا اياقتالادى.
«جۇرتشىلىقتىڭ مالىن قوعامدىق جايىلىمدارمەن قامتۋ جۇمىسى ەرەكشە باقىلاۋعا الىنعان. وبلىس بويىنشا قوعامدىق جايىلىمعا 719,4 مىڭ گەكتار جەر بەكىتىلدى جانە بۇگىنگى كۇنگە بار قاجەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 688 مىڭ گەكتاردى قوسىمشا بەكىتۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلۋدا. دەگەنمەن جىلدان-جىلعا جايىلىمداردىڭ قۇنارلىعى تومەندەۋدە, ونىڭ سەبەبى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ جۇمىستارى اگروسۋبەكتىلەرى تاراپىنان ماردىمسىز جۇرگىزىلەدى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن عالىمدارمەن بىرلەسە ونىمدىلىگى جوعارى ازىقتىق داقىلدارمەن قوسا ارنايى تابيعي شوپتەردى ءوسىرۋ تەحنولوگياسىن جاپپاي قولدانۋدى ەنگىزۋ قاجەت», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىبەك جاقانباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت تاراپىنان, جايىلىمداردى سۋلاندىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار قاراستىرىلعان, كەيىنگى ءۇش جىلدا 113 مىڭ گەكتار جايىلىمداردى قامتيتىن 359 شارۋاشىلىقتاردىڭ جەرلەرىندە ۇڭعىمالار قازىلعان.
بيىل مال قىستاتۋ ناۋقانىنا ازىقتىڭ قاجەتتىلىگى 1 ملن 985 مىڭ توننا, قوسىمشا قوردى ەسكەرىپ 2 ملن 205 مىڭ توننا جەم-ءشوپ دايىنداۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتاپ ايتساق, ءشوپ – 1271 مىڭ توننا, پىشىندەمە – 117,3 مىڭ توننا, سۇرلەم – 204 مىڭ توننا, سابان – 300 مىڭ توننا, جەم 313,1 مىڭ توننا جينالۋى شارت. ايتسە دە بۇل مەجەگە شارۋالار جەتە الا ما, جەتە الماي ما, ول جاعى بەلگىسىزدەۋ.
«شالعىنعا وراق سالىپ, ءشوپ جيناۋدى قىزدىرۋدامىز. ءشوپ شىعىمى بىلتىرعىداي قالىڭ ەمەس. جوڭىشقا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىمەن ورىلىپ, شەتىنەن باستىرىلۋدا. قازىردىڭ وزىندە ءشوپ تايلاعىش تەحنيكا كومەگىمەن مىڭنان اسا تاي ءشوپ ازىرلەندى. قوجالىق نەگىزىنەن قىزىلشا ەگىپ, جيناۋعا ارنالعان تەحنيكالارمەن قامتىلدى. ءشوپ شابۋعا قاجەتتى تەحنيكانى جالدايمىز. ءشوپتى شاپقانى ءۇشىن ءار گەكتارىنا 10-15 مىڭ تەڭگە الادى. ءشوپتى قالاپ, جيناعانى ءۇشىن جۇمىسشىلارعا ءار تاي ءشوپ ءۇشىن 100 تەڭگەدەن تولەيمىز. ءشوپتى ساتىپ الۋعا نيەت بىلدىرگەن ازاماتتار كوپ, بيىل ءار تاي ءشوپ بىلتىرعىدان قىمباتتاۋ, دەيدى «ۇلان» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ايىمگۇل قوشقارباەۆا.
قازىرگى تاڭدا اتالعان تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى اۋدان جانە قالا اكىمدىكتەرىنىڭ اقپاراتتارىنا سايكەس 61,2 مىڭ گا كوپجىلدىق ءشوپ شابىلعان. ماسەلەن, اقسۋ – 5,8 مىڭ گا, الاكول – 9,9 مىڭ گا, ەسكەلدى – 5,5 مىڭ گا, قاراتال – 3,4 مىڭ گا, كەربۇلاق – 9,0 مىڭ گا, كوكسۋ – 3,9 مىڭ گا, پانفيلوۆ – 14,9 مىڭ گا, سارقان – 7,8 مىڭ گا, تالدىقورعان قالاسىندا – 0,6 مىڭ گا, تەكەلى قالاسىندا 15 گا جەر شابىلعان.
«بۇگىندە جينالعان ءشوپ – 239,0 مىڭ توننا, ورتاشا ءونىم – 39,0 تس/گا, ال سالىنعان پىشىندەمە 16,3 مىڭ توننانى قۇرايدى. وسى ۋاقىتتا تابيعي ءشوپتى شابۋ جۇمىسىن باستاۋ جوسپارلانۋدا. جەمشوپ دايىنداۋ ماسەلەسى – تۇراقتى باقىلاۋدا. وبلىس بويىنشا 2308 قىستاق بار, وندا 2 354 شارۋاشىلىق مالىن قىستاتادى. مال قىستاۋىنا دايىندىق جانە مال قىستاتۋ ناۋقانىنا قاجەتتى جەمشوپتىڭ قورىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىستار تۇراقتى باقىلاۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىس بويىنشا 940 646 باس اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارى جايلاۋعا شىقتى», دەيدى اۋىلشارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ماماندارى.
كەيىنگى جىلدارى ءشوپتىڭ باعاسى ەداۋىر وسكەن. سوندىقتان بولار, قولىندا ازىن-اۋلاق مالى بار جاندار پىشەن شابۋعا كەلگەندە ارىق بويىنداعى قامىس-قۇراقتى دا اۋلاسىنا تاسىپ الادى. شارۋالار شابىلعان ءشوپتى شابىندىق باسىندا كەپتىرىپ, قورا باسىنا تاسۋمەن ءجۇر. اۋلاعا ۇيىلگەن ورام-ورام شوپپەن بىرگە تايلانعان ءشوپتى دە ساتىپ الىپ جاتىر. جۇرت جەمشوپ قورىنىڭ مول بولعانىن قالايدى.
«بيىل ءبىر تاي جوڭىشقانى 2 مىڭ تەڭگەگە, ال ۇلكەن ءبىر ورام ءشوپتى 8 مىڭنان ساتىپ جاتىر. جازدىڭ ءتۇنى سۋىق, ءشوپ بىلتىرعىداي ەمەس, وتە سيرەك شىققان ءارى بويى دا الاسا. سوندىقتان شارۋالاردان الۋعا ءماجبۇرمىز. شاما باردا قامىستى دا ورىپ, جيناپ جاتىرمىز. بازاردا مالدىڭ باعاسى ارزان, ال ءشوپتىڭ قۇنى كۇننەن كۇنگە ءوسىپ جاتىر. العاشقى شابىندىقتىڭ باعاسى 2 مىڭ بولسا, كەيىن 4 مىڭعا دەيىن بارۋى مۇمكىن. قازىر اۋىلداعى شاعىن شارۋالار ابىگەرگە تۇسۋدە. بيىل قىستان امان شىقساق يگى بولار ەدى», دەيدى بەرەكە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ماسان ارمان ۇلى.
قازىر وڭىردە شارۋاشىلىق يەلەرى مال ازىعىن دايىنداۋدى باستى نازارعا العان. پىشەنشىلەر قازىردىڭ وزىندە اجەپتەۋىر ءشوپ مايالاپ الدى.
جەتىسۋ وبلىسى