شاھاردىڭ ەكونوميكالىق قۋاتى

اەا استانانى دامىتا ما؟

«Astana Invest» ارنايى ەكونو­ميكالىق ايماقتاردى دامىتۋ دەپار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى ديار اسقا­روۆتىڭ ايتۋىنشا, جان باسىنا شاققانداعى نەگىزگى كاپيتالعا جۇمسالعان ينۆەستيتسيا 1 ملن تەڭگە (+3,2 پايىز ءوسىم) بولدى.

«شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا ەلوردا وڭىرلەر بولىنىسىندە جەتىنشى ورىنعا تۇراقتادى. قازىرگى ۋاقىتتا استا­ناداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ بىرىڭعاي پۋلى قۇرىلدى. وندا جالپى سوماسى 2,3 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيانى قۇرايتىن 262 جوبا توپتاستىرىلعان. وسىنىڭ ارقاسىندا 26 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى. سونىڭ ىشىندە وڭدەۋشى ونەركاسىپ سالاسىندا 7 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جالپى سوماسى 249,9 ملرد تەڭگەگە 82 جوبانى ايتا كەتۋ ورىندى», دەيدى ول.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, استانا­داعى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار (اەا) بىرتىندەپ تيىمدىلىگىن دالەلدەپ كەلە جاتىر. قازىر «استانا – جاڭا قالا» اەا-دا 50 جوبا جۇمىس ىستەپ جاتىر. ناتيجەسىندە, 5 871 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. جالپى قۇنى 63,5 ملرد تەڭ­گەنى قۇرايتىن 40 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋ كە­زەڭىندە تۇر.

وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن استانا­داعى اەا تاقىرىبىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا اينالىپ وتپەگەن ەدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ەلوردانىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اەا جۇمىسىن قايتا قاراعان ءجون بولادى.

«استانا – ەكى بىردەي اەا ورنالاسقان ەلىمىزدەگى جالعىز قالا. بىراق ولاردىڭ قازىرگى قىزمەتتەرىنىڭ قايتارىمى كوپتە­گەن سۇراق تۋدىرادى. سول سەبەپتى تيىمدى­لىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار قابىلداپ, ولاردى بىرىكتىرگەن ءجون دەپ ەسەپتەيمىن. اەا رەجىمى اياسىندا قالا­نىڭ سول جاعالاۋىندا 400-دەن استام تۇرعىن ءۇي مەن كەڭسە تۇرعىزىلدى. قازىر تاعى 200 نىساننىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ماقساتتا قۇرىلىس كومپانيا­لارىنا جالپى سوماسى 1,5 ترلن تەڭگەگە ايتارلىقتاي جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلدى. ەندى اەا جۇمىسىن قايتا باعىتتاپ, وڭدەۋشى ونەركاسىپ, IT-سەكتور جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا كوڭىل بولەتىن كەز كەلدى», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.

بيىل اەا اياسىندا 37,8 ملرد تەڭگە سوماسىنا 19 جوبانى پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلۋدە. تاعى وسىنشاما ءوندىرىس وشا­عى 2024 جىلى ىسكە قوسىلماق. ولاردىڭ قۇنى 18,3 ملرد تەڭگەگە جەتەقابىل. جىل باسىنان بەرى 7,8 ملرد تەڭگەنى ءونىمى ەكسپورتقا شىعارىلىپتى. مىسالى, پارفيۋمەريالىق زاۋىت ءوز ءونىمىنىڭ 90 پايىزىن ازەربايجانعا ەكسپورتتاعان. بۇل ارينە, ەڭسەسىن ەندى تىكتەپ كەلە جات­قان قالا ەكونوميكاسى ءۇشىن ءتاۋىر كورسەتكىش.

الداعى ۋاقىتتا اەا جۇمىسى پرە­زيدەنت ايتقانداي جاڭا باعىتتا جان­دانىپ جانە ول كەزەگىندە قالا ەكونو­ميكاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جاتسا قۇبا-قۇپ.

شاعىن بيزنەس, شىڭداعان شاھار

سوڭعى 20 جىل بەدەرىندە قالا اۋماعى 3 ەسە ۇلعايىپ, تۇرعىزىلعان ءۇي سانى 19 ەسە كوبەيگەن. حالىق سانى 4 ەسە ءوسىپ­تى. 20 جىلدا 20 رەسپۋبليكالىق جانە قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى, 300-دەن استام بالاباقشا مەن مەكتەپ بوي كوتەرگەن. قازىرگى كەزدە قالانىڭ تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ كولەمى 20 ملن شارشى مەتردەن اسادى. جىل ساناپ تۇر­عىن سانى دا, تۇتىنۋ قۋاتى دا ءوسىپ كە­لە جاتقان قالانىڭ بيلىگى نەگىزىنەن وڭ­دەۋشى ونەركاسىپتى, تاماق ءوندىرۋ زاۋىتتارىن, قۇرىلىس ماتەريالدارىن, كولىك جانە قۇرىلعىلاردى, مەديتسينا جانە فار­ماتسەۆتيكالىق باعىتتاعى ءوندىرىستى, توقىما بۇيىمدارىن دامىتۋعا مۇددەلى بولىپ وتىر.

ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسى وتە قاتتى ءجۇرىپ جاتىر. جىل سايىن استاناعا كەلۋشىلەر سانى ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان دا بيز­نەستىڭ قاناتى كەڭگە جايىلىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ۇلەسى مولايىپ كەلەدى. دەرەك بويىنشا رەسپۋبليكاداعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ء(ىجو) 11 پايىزدان استامى استانادا وندىرىلەدى. سونداي-اق ەلدىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ 10 پايىزى وسى قالادا قالىپتاسادى. قالا ەكونوميكاسىنىڭ تەڭ جارتىسىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس قۇراپ تۇرعانى دا قۋانتادى. قازىر ونىڭ ۇلەسى 59 پايىزعا جەتكەن. قالا اكىمى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, قالاداعى شوب سۋبەكتىسىنىڭ سانى 209 مىڭنان اسقان.

«بيزنەس 460 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. بۇل – ەلورداداعى ەكو­نو­ميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ 71 پا­يى­زى. ءبىز كاسىپكەرلەرگە جۇيەلىك قول­­داۋ كورسەتەتىن بىرقاتار شارانى قابىل­دادىق, ولار – اەا مەن يندۋستريالدى پارك اۋماعىنداعى جەڭىلدىكتەر, ءتۇرلى باعدارلاما بويىنشا گرانت پەن كرەديتتەر. سونىمەن قاتار «Astana Invest» ينۆەستورلارى ءۇشىن فرونت-كەڭسە جۇمىس ىستەيدى. ينجەنەرلىك جەلىلەر تارتۋعا, قاجەتتى ينفراقۇرىلىم قۇرۋعا كومەك كورسەتىلىپ جاتىر. «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ قوسىمشا قولداۋ شارالارىن قاراستىرامىز, سونىڭ ىشىندە بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەردى جويۋدى جالعاس­تىرامىز», دەدى اكىم.

2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا قالانىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى قۇرىلىمىنداعى شوب ۇلەسى 75 پايىزعا جەتكەن. بۇل كورسەتكىش بويىنشا ەلوردا وڭىرلەر كوشىن باستايدى. بيزنەستى قولداۋ ماقساتىندا نەسيە بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ دا جۇزەگە اسىرىلادى. اتالعان مەحانيزم بويىنشا بىلتىر كاسىپكەرلەر جوباسىن قولداۋعا 19,5 ملرد تەڭگە بولىنگەن ەدى. جالپى, 2022 جىل ءۇشىن 102,2 ملرد تەڭگە سوماسىنا 1715 سۋبسيديالاۋ كەلىسىمشارتىنا قول قويىلعان. بۇدان بولەك, نەسيەگە ءىشىنارا كەپىلدىك بەرۋ تەتىگى دە جۇمىس ىستەپ تۇر. وتكەن جىلى كاسىپكەرلەر راسىمدەگەن 1 526 كرەديتكە كەپىلدىك ۇسىنىلعان.

2022 جىلدىڭ سوڭىنداعى دەرەك بو­يىنشا جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 3 600,0 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 3,1 پايىزعا ءوسىم كورسەتكەن.

قالا كاسىپكەرلىك قىزمەت ءۇشىن قولايلى ما؟

جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساپ وتىر­عانىن ايتا كەتۋ قاجەت. ماسەلەن, كاسىپ­كەر جەر جانە م ۇلىك سالىعىن, باج­دى تولەمەيدى, اكەلىنگەن تاۋارعا قاتىس­تى نولدىك قوسىمشا قۇن سالىعى (ققس) قاراستىرىلعان, سونداي-اق كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى بويىنشا دا نولدىك مول­شەرلەمە جۇمىس ىستەيدى. سو­نى­مەن بىرگە دايىن ينجەنەرلىك ينفرا­قۇ­رى­لىمى جانە كولىكتىك لوگيستيكاسى بار ءوندىرىس وبەكتىلەرى ءۇشىن جەر ۋچاس­كەلەرىن تەگىن قوسالقى جالعا الادى. مۇنداي مۇمكىندىككە يە بولۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇجاتتار مەن ءوتىنىمدى تىركەپ, مەملەكەتتىك ورگانعا جولداسا جەتىپ جاتىر. جاۋاپ 10 كۇن ىشىندە بەرىلەدى. ارينە, جولداعانداردىڭ ءبارى بىردەي تالاپقا ساي كەلمەۋى مۇمكىن. كاسىپكەرگە قويىلاتىن نەگىزگى تالاپ – وندىرىسكە سالاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى, جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى جانە يمپورتتى الماستىرۋ پايىزى.

قالا اكىمى ايتىپ وتكەندەي, گرانت جۇيەسى دە جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ىشىن­دە كونكۋرستىق نەگىزدە شوب سۋبەك­تىلەرى ءۇشىن 5 ملن تەڭگەگە دەيىنگى گرانت ۇسىنىلادى. بۇل ورايدا ىنتا­لى كاسىپ­كەرلەر جاڭا بيزنەس-يدەيا ۇسى­نۋعا ءتيىس. قول­داۋدىڭ تاعى ءبىر ءتيىم­دى تەتىگى – ەكو­­نوميكانىڭ باسىم سالا­سىن­داعى شوب نىسانى تەرريتورياسى­نا قاجەتتى ينفرا­قۇرىلىمدى جەتكىزىپ بەرۋ جايى. بيىل بۇل باعىتتا 3 جوبا قولداۋ تاپقان. ولارعا قاجەتتى ينفراقۇرى­لىم­دى جەتكىزۋ ءۇشىن 1,9 ملرد تەڭگە قاراس­تىرىلىپتى.

ماماندار 2030 جىلعا تامان شاھار تۇرعىنىنىڭ سانى 2 ميلليونعا جەتەدى, ال 2050 جىلعا تامان 3 ميلليوندىق بەلەستى باعىندىرادى دەپ بولجاپ وتىر. بۇل بولجام ءتىپتى مەرزىمدەرىنەن بۇرىن دا ورىندالىپ قالۋى بەك مۇمكىن. وسى ورايدا استانا بىرنەشە باعىتتا قاتار دامۋعا ءماجبۇر. ول باعىتتاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – ادامي كاپيتال بولسا, ەكىنشىسى – كرەاتيۆتى ەكونوميكا. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, استانا سمارت قالاعا اينالۋعا ءتيىس. قازىرگى دامۋ قار­قىنىنان اجىراماسا, ەلوردانىڭ جاقىن كەلەشەكتە جاھاندىق ساۋدا اعىنىنىڭ حابىنا, ءىرى تۇتىنۋشىلىق نارىققا جانە ماڭىزدى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىققا اينالۋ مۇمكىندىگى وراسان. اتالعان ءۇش باعىتتىڭ وركەن جايۋى قالا قازىناسىن قالىڭداتىپ, ءتۇرلى جوبالاردىڭ كەدەرگىسىز جۇرۋىنە جول اشادى.