قۇربان شالۋدىڭ تاريحى قانداي؟

ابىل مەن قابىلدىڭ قۇرباندىعى

«(ۋا, مۇحاممەد) ولارعا ادامنىڭ ەكى ۇلى تۋرالى حاباردى اقيقات تۇردە وقىپ بەر. ول ەكەۋى قۇرباندىق شالعاندا بىرەۋىنىكى قابىل بولدى دا, ال ەكىنشىسىنىكى قابىل بولمادى. (قۇربانى قابىل بولماعانى ەكىنشىسىنە) «مەن سەنى, ءسوزسىز, ولتىرەمىن!» – دەدى. (ەكىنشىسى) «اقيقاتىندا, اللا (ىزگىلىكتى) تەك تاقۋالاردان قابىل الادى», – دەدى».

ادام اتا مەن حاۋا انانىڭ بالالارى ەكى ەگىز بولاتىن. ەكى ەگىزدىڭ بىرەۋى ۇل, ال ەكىنشىسى قىز بولاتىن. ۇلدار ەر جەتىپ, قىزدار بوي جەتكەندە جاراتقان يە ادامزاتتىڭ ۇرپاعىن تاراتۋ ءۇشىن ەگىزدەردىڭ سىڭارلارىن ءبىر-بىرىنە قوسۋدى بۇيىردى. ياعني ابىلدىڭ سىڭارى قابىلمەن, قابىلدىڭ سىڭارى ابىلمەن تۇرمىس قۇرۋى كەرەك. الايدا قابىل وزىمەن بىرگە تۋعان ەگىزىنە ۇيلەنگەندى قالايتىن. ويتكەنى ول ابىلدىڭ ەگىزىنە قاراعاندا الدەقايدا كورىكتى, سۇلۋ بولاتىن. بىراق اكەسى ادام ءوز شەشىمىن وزگەرتپەدى. قابىل بولسا ءىنىسىنىڭ ەگىزىنە ۇيلەنۋدەن ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتتى. ادام اتا بۇل ماسەلەنىڭ دۇرىس شەشىمىن قالاي تابۋعا بولاتىندىعى تۋرالى قاتتى ويلاندى. جاراتۋشى اللا تاعالادان تىعىرىقتان شىعار جول سۇراپ جالبارىندى. سوندا اللا تاعالا ەكى ۇلعا قۇرباندىق شالۋدى بۇيىردى. اللاعا جاقىنداۋ ماقساتىندا قابىل ءوزى ەككەن ەگىنىنەن, ال ابىل ءوزى باعىپ جۇرگەن قويىنان قۇرباندىق بەرۋى كەرەك. جاراتقان يە كىمنىڭ قۇرباندىعىن قابىل السا, سونىڭ دەگەنى بولماق.

اعايىندى ەكەۋ قۇرباندىقتارىن بەرگەندە اللا تاعالا ابىلدىڭ قۇرباندىعىن قابىل الىپ, قابىلدىڭ قۇرباندىعىن قابىل المادى. وسىلايشا داۋعا نۇكتە قويىلدى. بۇل ادامزات تاريحىنداعى اللا تاعالا ءۇشىن بەرىلگەن قۇرباندىقتىڭ ەڭ اۋەلگىسى بولاتىن.

يبراھيم مەن يسمايلدىڭ قيسساسى

قۇرباندىق شالۋ ءداستۇرى – يبراھيم پايعامباردان (وعان اللانىڭ سالەمى بولسىن) سۇننەت بولىپ قالعان امال.

ءبىر ءتۇنى يبراھيم پايعامبار (وعان اللانىڭ سالەمى بولسىن) تۇسىندە ۇلى يسمايلدى قولىمەن باۋىزداپ جاتقانىن كوردى. اقيقاتىندا, پايعامباردىڭ ءتۇسى – اللادان كەلگەن ايان. ءتۇسىنىڭ ءمانىن تۇسىنبەي يبراھيم پايعامباردىڭ (وعان اللانىڭ سالەمى بولسىن) باسى قاتتى. الگى ءتۇسى ۇيىقتاعان سايىن قايتالانا بەردى. ول ءۇشىن وتە قيىن سىناق بولدى. ۇلى يسمايلعا (وعان اللانىڭ سالەمى بولسىن) بۇل تۋرالى ايتقاندا ول: «ۋا, اكەتاي! اللانىڭ ءامىرىن ورىنداي بەر. مەنىڭ كوزىمە قاراماۋىڭ ءۇشىن ءجۇزىمدى باسقا جاققا بۇرعايسىڭ. مەن اللانىڭ تاعدىرىنا رازىمىن. ونىڭ ءامىرىن ەكى ەتپەيمىن», – دەپ جۇباتتى.

اقىرى, سىناقتى قابىلداپ, مينا اتتى جەرگە بارادى. ۇلى يسمايلدى (وعان اللانىڭ سالەمى بولسىن) ءبىر تاستىڭ شەتىنە جانتايتادى. اياق-قولىن مالدىڭ اياعىن بايلاعانداي مىقتاپ بايلايدى. قينالىپ, اياق-قولدارى قوزعالىپ كەتپەسىن دەپ سولاي ىستەگەن ەدى.

يبراھيم پايعامبار (وعان اللانىڭ سالەمى بولسىن) بارلىق كۇش-جىگەرىن جيناپ, قانشا قيىن بولسا دا بالاسىن قۇربان ەتۋگە بەل بۋدى. وتكىر پىشاقتى قولىنا الىپ, ۇلىنىڭ تاماعىنا اپاردى. بار كۇشىمەن تارتىپ جىبەردى. بىراق پىشاق وتپەدى. بالاسىنىڭ تاماعىنا دانەڭە دە بولمادى. «ۋا, راببىم! ءوزىڭ كەشە كور. پەندەڭە راقىمىڭدى توگە كور. ناپسىمە ەرىك بەرە كورمە», – دەپ كۇبىرلەدى يبراھيم پايعامبار (وعان اللانىڭ سالەمى بولسىن). پىشاقتىڭ وتپەگەنى ءۇشىن ءوز-ءوزىن جازعىردى. جۇرەگىم ەلجىرەپ, دۇرىس كەسپەگەن بولارمىن دەپ ويلادى. ءسويتىپ, ەكىنشى مارتە تارتىپ كوردى. بىراق پىشاق تاعى دا وتپەي قالدى. قايىرىمدى اكە پىشاقتى قولىنا الىپ, ءۇشىنشى رەت تارتىپ كوردى. بىراق ەش وزگەرىس بولمادى. پىشاق وتپەي قالدى.

وسى كەزدە اسپانداعى سان مىڭداعان پەرىشتەلەر اللا تاعالادان قارت پايعامبار مەن ونىڭ ۇلىنا راقىم ەتۋىن تىلەپ, جالبارىنىپ جاتىر ەدى. اللا تاعالا شەكسىز مەيىرىم-شاپاعاتىمەن ولاردىڭ تىلەكتەرىن قابىل الىپ, يبراھيم مەن يسمايلعا (ولارعا اللانىڭ سالەمى بولسىن) جابىرەيىل پەرىشتەنى ءجانناتتىڭ ءبىر كوك قوشقارىمەن بىرگە ءتۇسىردى. جابىرەيىل ولاردىڭ جانىنا كەلىپ: «ۋا, يبراھيم! راببىڭ ساعان: «ۋا, يبراھيم! سەن ءتۇسىڭدى دۇرىس جورىدىڭ. ىزگى جاندارعا وسىلاي سىي جاسايمىز. بۇل وتە قيىن سىناق. ءبىز ساعان ۇلى ءبىر قۇرباندىق تۇسىردىك», – دەپ سالەم جولدادى. ۇلىڭ ەكەۋىڭە راقىم ەتىپ, قۇرباندىققا شالۋلارىڭ ءۇشىن مىنا ءجانناتتىڭ قوشقارىن ءتۇسىردى», – دەدى.

جابىرەيىلدىڭ بۇل ءسۇيىنشى حابارىن ەستىگەن اكەسى مەن بالاسى قاتتى قۋاندى. اللاعا ماداق ايتىپ, شۇكىرلىك ەتتى. سول كەزدەن باستاپ وسى كۇن مۇسىلمانداردىڭ ايتۋلى مەرەكەسىنە اينالدى. بۇل – قاسيەتتى قۇربان ايت كۇنى. بۇل وقيعا جايىندا اللا تاعالا قۇران كارىمدە بىلاي دەيدى:

«سوندا (يبراھيم) «ۋا, راببىم! ماعان ساليحالىلاردان بولاتىن (ۇل) بەر!» – (دەدى). ءبىز ونى قايىرىمدى ۇلمەن قۋانتتىق. ۇلى (يسمايل) وزىمەن بىرگە جۇرەتىن جاسقا جەتكەندە: «بالاقايىم! سەنى تۇسىمدە باۋىزداپ جاتقانىمدى كورەمىن. قارا! سەن نە دەيسىڭ؟» – دەدى. ول: «ۋا, اكەتايىم! وزىڭە ءامىر ەتىلگەندى ورىندا. اللا قالاسا, مەنى سابىرلى دەپ تابارسىڭ», – دەدى. ولار ەكەۋى مويىنسۇنعاندا, ول ونى ماڭدايىمەن جاتقىزدى. ءبىز ونى: «ۋا, يبراھيم!» – دەپ شاقىردىق. «سەن ءتۇسىڭدى شىندىققا شىعاردىڭ. ءبىز ىزگى ءىس ىستەۋشىلەردى وسىلاي سىنايمىز». شىنىندا بۇل اشىق سىناق ەدى. ءبىز ونى (يسمايلدى)  ۇلى قۇرباندىقپەن اۋىستىردىق. كەيىنگىلەرگە ءول (يبراھيم) ۇشىن جاقسى ات قالدىردىق. يبراھيمگە سالەم! شىنىندا ىزگى ءىس ىستەۋشىلەردى وسىلاي سىيلايمىز».

«قۇرباندىق ءپاتۋالارى» كىتابىنان