اۋىلدى قايتسەك كوركەيتەمىز؟

ەلىمىزدىڭ اۋىلدىق جەرلەرىندە 8 ملن ادام تۇرادى. بۇل – جالپى ەل حال­قىنىڭ 40 پايىزى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 6 293 اۋىل بار. راسىندا, بۇل – ۇلكەن نارىق­تىڭ كوزى. اۋىل بايىسا, قالانىڭ دا قارىنى توق بولارى داۋسىز. وسىنى ويلا­عان مەملەكەت باسشىسى سايلاۋالدى باع­دار­لاماسىندا اۋىلدى وركەندەتۋ – ءوزى­نىڭ باستى باعىتى ەكەنىن جەتكىزگەن ەدى.

«بۇگىندە قازاقستان حالقىنىڭ 40 پايىزعا جۋىعى اۋىلدا تۇرادى. «اۋىل – ەل بەسىگى» دەپ حالقىمىز بەكەر ايت­قان جوق. سوندىقتان اۋىلداعى جاعداي­دى جاقسارتا الماساق, بارىمىزگە سىن. سول ءۇشىن مەن بۇگىن اۋىلدى دامىتۋ ماسەلەسى تۋرالى جارلىققا قول قويامىن. وسى قۇجات ارقىلى ۇكىمەتكە اۋىلدى دامىتۋدىڭ 5 جىلعا ارنالعان ناقتى جوسپارىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. بۇل مەنىڭ جاڭا پرەزيدەنتتىك مەرزىمدەگى ءبىرىنشى جارلىعىم بولادى. ۇكىمەت اۋىل­دى دامىتۋعا ارنالعان بارلىق جوبانى جۇيەلى تۇردە رەتتەپ, جيناقتاۋعا ءتيىس. سودان كەيىن ماقساتتى تۇردە ءتيىمدى جۇمىس جۇرگىزەمىز», دەگەن ەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ. ەندى سول جوسپار اياسىندا ءوڭىر-وڭىردە ءارتۇرلى جوبالار قولعا الىنىپ, اۋىلداعى اعايىننىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە كۇش سالىنىپ جاتىر.

ماسەلەن, جەتىسۋدا مەملەكەت باس­­­­­­­شى­سىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اۋىل­دىق جەرلەردە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ اۋىلدىق اۋماقتارىن دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنال­عان تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ باس­تالدى. تۇجىرىمداما نەگىزگى 3 باعىت ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. اتاپ ايتساق, الەۋمەتتىك, ينجەنەرلىك جانە كولىك ينفرا­قۇرىلىمىن دامىتۋ ەسەبىنەن كورسە­تىلەتىن بازالىق قىزمەتتەردى ۇسىنۋ­داعى تەپە-تەڭسىزدىكتەردى قىسقارتۋ. اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىن, سونداي-اق اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ جولىمەن اۋىل حالقى تابىسىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ. جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋدى ينستيتۋتسيونالدىق قامتاماسىز ەتۋ.

«جەتىسۋ وبلىسى بويىنشا 352 اۋىل­دىق ەلدى مەكەن بار, ونىڭ ىشىندە 186-سى باسەكەگە قابىلەتتى. اۋىلدىق جەرلەردە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى. بيىل 11,7 ملرد تەڭگە سوماسىنا 64 اۋىلدىق ەلدى مەكەندى قامتيتىن 82 جوبا جۇزەگە اسپاق. 2027 جىلعا قاراي اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر ساپالى سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى, كەنتىشىلىك جولداردىڭ جاعدايى جاقسارادى, ينجەنەرلىك جەلى­لەر, الەۋمەتتىك, مادەني جانە سپورت نىساندارى سالىنىپ, جوندەلەدى», دەيدى وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى راۋان داۋتالينوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, شالعاي­دا­عى اۋىل­دارعا مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىم­دىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە 2023-2025 جىلدار ارالىعىندا وبلىس­تا 59 نىسان سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن بىرگە 2025 جىلعا دەيىن جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 57 بلوكتى مودۋلدىك مەديتسينالىق پۋنكت جانە 2 جەدەل جاردەم ستانساسى سالىنباق.

«2023 جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ «ديپ­لوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ قارجى اگەنتى بولىپ وتباسى بانك تا­عايىن­دالدى. وسىعان بايلانىستى, بيىل كوتەرمە جاردەماقى جانە بيۋدجەتتىك كرەديتتەر بويىنشا جاڭا وتىنىمدەر otbasybank.kz جىلجىمايتىن م ۇلىك پورتالىندا ونلاين رەجىمدە قابىلداناتىن بولادى. جوبا بويىنشا 2027 جىلعا دەيىن 6,6 ملرد تەڭگەگە 1 163 مامانعا كرەديت بەرۋ, 499,0 ملن تەڭگەگە 1 382 مامانعا كوتەرمە جاردەماقى بەرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. جالپى, وبلىستا اۋىل­­دىق اۋماقتاردى دامىتۋ بويىنشا بار­لىق شارالار قابىلدانىپ جاتىر», دەدى ر.داۋتالينوۆ.

سونىمەن قاتار بيىل «اۋىل حالقى تابىسىن ارتتىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 2,5 پايىزبەن اۋىل تۇرعىندارىنا نەسيە بەرىلمەك. وڭىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ەكونوميكالىق جوسپارلاۋ جانە تالداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ارايلىم الىمبەكوۆا وسى جوباعا 3,2 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن جەتكىزدى.

«اۋىل تۇرعىندارىنا – 8,6 ملن تەڭ­گەگە, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆ­تەرىنە – 27,6 ملن تەڭگەگە دەيىن 5 جانە 7 جىل مەرزىمگە شاعىن نەسيە بەرۋ بيۋدجەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا بيىل 3,2 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. قازىر­گى ۋاقىتتا اۋىلدىق وكرۋگتەردەن نەسيە الۋعا نيەتتى 530 الەۋەتتى ۇمىتكەر­لەر­دەن 3,3 ملرد تەڭگەگە پۋل قالىپتاس­تىرىل­دى. ونىڭ ىشىندە, 18 جوبا – ەگىن شارۋا­شىلىعى, 453 جوبا – مال شارۋ­ا­شى­لىعى», دەدى ا.الىمبەكوۆا.

ودان بولەك جەتىسۋ وبلىسى جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەرمەك ميزامباەۆ «جەتىسۋ وبلىسىنىڭ وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتاسى» بەكىتىلگەنىن ايتتى.

«وڭىرلىك كارتاعا سايكەس بيىلعى جىلى وبلىستا – 31 560, ونىڭ ىشىندە ۋاقىتشا – 10 002, تۇراقتى 21 558 جۇ­مىس ورىندارىن قۇرۋ جوسپارلانعان. ۇلت­تىق جوبالار شەڭبەرىندە 170 جاڭا جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 2 418 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلۋى جوسپارلانۋدا. سونداي-اق «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە 8 484 سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورنىن, جەكە باستامالار شەڭبەرىندە «100 مىڭ حالىققا – 100 جۇمىس ورنى» جوباسى شەڭبەرىندە 9 806 جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنگە وڭىرلىك كارتا شەڭبەرىندە 10 851 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى», دەيدى ە.ميزامباەۆ.

سونداي-اق وبلىستا كاسىپكەرلىك باس­تاماعا جاردەمدەسۋ ءۇشىن گرانتتار مەن كرەديتتەر بەرۋ جوسپارلانعان. اتاپ ايتساق, «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە «ەڭبەك» باعىتى بويىنشا 588 گرانت جانە 249 ميكروكرەديت, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» باعىتى بويىنشا 110 گرانت, «اۋىل اماناتى» جوباسى شەڭبەرىندە 390 كرەديت بەرىلەدى.

جەتىسۋ وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى امىرە ءارىننىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, بۇل باستاما – حالىق ءۇشىن سوڭعى جىلدارداعى ەڭ ءتيىمدى جوبا. تەك شالعايداعى اۋىل­داردى ۇمىتىپ كەتپەگەنىمىز ابزال. سەبە­بى, كەيبىر ەلدى مەكەندەر ونشاقتى ۇي­دەن قۇرالعان. دەسە دە وعان الەۋەتى تومەن دەپ باعا بەرۋگە بولمايدى. حالىق جەتىس­كەنىنەن ايدالاعا وتاۋ تىكپەيدى.

«مەنىڭ ءبىر سىن ەسكەرتپەم بار, جالپى اۋىلداردى الالاۋ دۇرىس ەمەس. ءبىرىن العا سۇيرەپ, ءبىرىن كەيىن تارتقاننان ءىس وڭىنان شابادى دەۋ – بىلمەستىڭ ءىسى. ءيا, «اركىمنىڭ تۋعان جەرى – مىسىر ءشارى» دەگەن ناقىل بار. تۋعان اۋىلىنىڭ تۇلەگەنىن ءبارى دە قالايدى. الايدا بىرىنە قارجىنى ءۇيىپ توگىپ, ەكىنشىسىنە تارشىلىق جاساۋ – مالىن كۇزەتىپ وتىرعان اعايىننىڭ شارۋاسىن تىعىرىققا تىرەيدى. ودان كەيىن شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان حالىقتىڭ بو­يىن ۇرەي بيلەيتىنى داۋسىز. البەتتە, اركىم ءوزىنىڭ قالاعان جەرىنە قونىستانۋعا ەرىكتى. شەكارادا ورنالاسقان ەكى-ءۇش ءتۇتىندى قۇرايتىن الاقانداي ەلدى مەكەندەر دە بار. ولار ورتالىققا قاراي جىلجي المايدى. مەملەكەتتەن نەسيە الايىن دەسە, الەۋەتى تومەن دەپ كەۋدەدەن قاقساق, وندا ءىستىڭ تۇيىقتالعانى. اۋەلى جاستار دا اۋىلدا تۇراقتاماي, قالادا اربا سۇيرەپ جۇرگەندى ارتىق كورەدى. كەز كەلگەن دۇنيەنى ويلانىپ ىستەۋ قاجەت», دەيدى ءا.ءارىن.

قاراڭىز, ءتورت جىلدان بەرى «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ونداعى ماقسات – الەۋەتى جوعارى 3,5 مىڭ اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ. سوعان وراي ۇكىمەت تاراپى بەس جىلعا 500 ملرد قارجى قاراستىرعان. العاشقى ءۇش جىلدا بولىنگەن سومانىڭ جارتىسى يگەرىلدى. ءتىپتى, 665 اۋىلعا قاجەتتى ينفراقۇرىلىم سالىندى.

جوبا شەڭبەرىندە بىلتىر 576 ەلدى مەكەنگە 128 ملرد تەڭگە باعىتتالعان. ناقتىلاپ ايتساق, 91 ملن تەڭگەسى – تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنا, 454 ملن تەڭگەسى – الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمعا, 511 ملن تەڭگەسى – كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا كوزدەلگەن. بيىل 663 اۋىلداعى جاعدايدى دامىتۋ ءۇشىن 140 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە اۋىلدى كوركەيتۋ ءۇشىن 1 ترلن تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولۋ دە ارتىق ەتپەيتىنىن ايتقان. قازىر شاعىن شارۋالار دا شاما-شارقىنشا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, ءىسىن ىلگەرىلەتىپ وتىر. تەك سول نەسيەنى الارداعى قۇجاتتىڭ بەيبەرەكەت كوپتىگىنە نازالى. وعان ءبىر سەبەپ, اۋدان نە وبلىس ورتالىعىنان تىم شالعاي قونىستانعان اۋىلدار قۇجات راسىمدەۋ ءۇشىن ابدەن سەندەلەدى. وسىنى ەسكەرسە دەيدى اۋىلداعى اعايىن!

جەتىسۋ وبلىسى