مىنە, ەلىمىز قارا جامىلىپ, ءتورت كۇن بويى ارپالىسىپ جاتسا دا, ءتىلسىز جاۋ تىزگىن بەرمەي تۇر. ءورتتىڭ كەيبىر وشاقتارىن اۋىزدىقتاي الساق تا, ءبىراز تۇستا قاۋىپتىلىك دەڭگەيى باسىلعان جوق.
بورودۋليحا اۋدانىنىڭ اۋىلدارىن شارپىعان ءورتتىڭ سالدارىنان سەمەي قالاسىنا قاراستى كاشتاك, تاليتسا, بۇلاق, وزەركا اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىنا دا قاۋىپ ءتونىپ, ولار وبلىس ورتالىعىنا كوشىرىلدى. سەمەيدەگى ەلەكترتەحنيكالىق كوللەدج بەن قۇرىلىس كوللەدجىنىڭ جاتاقحانالارىنا اتالعان اۋىلداردان 148 ادام ورنالاستىرىلدى. ولاردىڭ 56-سى – بالا.
توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپحانوۆ پەن ەكولوگيا ءمينيسترى ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆا بورودۋليحا اۋدانىنداعى ۋسپەنسكوە اۋىلىندا ورنالاسقان جەدەل شتابتا جاعدايدى ءجىتى نازاردا ۇستاپ وتىرعانىمەن, اۋىل ىرگەسىندە جانىپ جاتقان اعاشتاردىڭ قويۋ ءتۇتىنى ءالى دە باسىلار ەمەس. نەگىزىنەن, ءتىلسىز جاۋدىڭ تىزگىن تارتپاي تۇرۋىنا اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ كوتەرىلۋى جانە جەلدىڭ كۇشەيۋى دە مەيلىنشە اسەر ەتىپ تۇر.
اۋەل باستا 60 مىڭ گەكتار جەردى جايپاعان ءورتتىڭ قازىرگى اۋماعى 43 مىڭ گەكتارعا ازايدى دەسەك تە, قىزىل جالىننىڭ سەمەي قالاسى باعىتىندا جىلجىعانى ساقتىق شارالارىن بارىنشا كۇشەيتۋدى قاجەتسىنەدى. وسى سەبەپتەن قازىر ءورتتى وقشاۋلاۋعا باسا نازار اۋدارىلىپ جاتىر.
ء«ورتتى وقشاۋلاۋ ءۇشىن ءبىز جەتكىلىكتى توپ قۇردىق. جەكە قۇرامدا 1,5 مىڭعا جۋىق ادام بار: ءورت سوندىرۋشىلەر, ورمان قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى, قورعانىس جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى. سونداي-اق 300-گە جۋىق تەحنيكا مەن 12 تىكۇشاق جۇمىلدىرىلدى», دەدى مينيستر س.ءشارىپحانوۆ. سونىمەن قاتار مينيستر قاراعاندى وبلىسىنان كەلگەن ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسىنىڭ كاشتاك اۋىلىندا جانىپ كەتۋىنە بايلانىستى دا تۇسىنىك بەردى. ايتۋىنشا, قاتتى ءتۇتىننىڭ سالدارىنان كولىك جۇرگىزۋشىسىنە الدىڭعى جاقتى كورۋ مۇمكىن بولماي قالىپ, اعاشقا سوعىلعان. ارتقا شەگىنبەكشى بولعاندا كولىك وت الماي قالعان. سول سەبەپتى جەكە قۇرام ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكاسىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعان.
اۋا رايىنا بولجام جاساعان «قازگيدرومەتتىڭ» مالىمەتىنشە, بۇگىن اباي وبلىسى بويىنشا جاۋىن-شاشىن تۇسپەيدى. «سولتۇستىك-باتىس, سولتۇستىك باعىتىنداعى 9-14 م/س-پەن سوققان جەل ەكپىنى 15-20 م/س-قا دەيىن كۇشەيەدى دەپ كۇتىلۋدە. اۋا تەمپەراتۋراسى تۇندە – 12-17 0س, كۇندىز 27-32 0س-قا شەيىن كوتەرىلەدى», دەپ حابارلايدى «قازگيدرومەت» بولجاۋشىلارى.
جەدەل شتابتاعى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ وكىلى الەكساندر چيستياكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ورمان ءورتىن كۇندىز اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن ءورت ءسوندىرۋ ماشينالارىنىڭ كىرۋىنە قيىندىق بار. سول سەبەپتەن دە اۋەدەن تىكۇشاقپەن سۋ توگۋ جۇمىستارىن توقتاتپاۋ قاجەت. تەك كەشكىسىن ءورت قىزۋى باياۋلاعاندا بارىپ, ماشينالار مەن جەكە قۇرام جۇمىلدىرىلادى. «ەلدى مەكەندەردى ءتۇتىن باسۋ جايى بار. بىراق ورتتەن قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان جوق» دەدى ا.چيستياكوۆ.
قازىر كاشتاك ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ 75. 77 137.139 كۆارتالىندا ءورت ءسوندىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
ء«بارى دە ءوز ىسىنە بەرىلگەندەر ەدى»
جالپىۇلتتىق ازا تۇتۋ كۇنى جاريالانعان 12 ماۋسىمدا بورودۋليحالىقتار 14 ورمان ءورتى قۇرباندارىنىڭ ءبىرى, ۋسپەنسكوە ورمان شارۋاشىلىعىندا قىزمەت اتقارعان سايات نۇرجىگىتوۆتى سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالدى. مارقۇمنىڭ جانازاسى تۋىس اعاسى تۇراتىن بورودۋليحا اۋىلىندا ءوتتى. قايعىلى قازاعا ونىڭ تۋىستارىمەن بىرگە ارىپتەستەرى, اۋىلداستارى كەلدى.
– بۇل قازا بارىمىزگە وتە اۋىر سوقتى. سايات ءوز جۇمىسىنا بەرىلگەن مىقتى مامان ەدى. 50 جاستان ەندى اسقاندا ايىرىلىپ قالدىق. ارتىندا جارى, ەكى بالاسى, اكەسى قالدى. ول بۇكىل ءومىرىن وسى ورمان شارۋاشىلىعىنا ارناعان ازامات بولاتىن. «سەمەي ورمانى» شارۋاشىلىعىندا قىزمەت اتقارىپ ءجۇرىپ جانىن قيعانداردىڭ قاي-قايسىسى دا ءوز ىسىنە بەرىلگەن جاندار ەدى. بۇل وقيعا ورمانشىلاردىڭ باستان وتكەرىپ جۇرگەن قيىنشىلىقتارىن, جالپى جاعدايلارىن اشىپ بەردى دەپ ويلايمىن. تەحنيكالارى ەسكىرگەن, راتسيانىڭ تاپشى ەكەنىن بۇعان دەيىن دە ءتيىستى ورىندارعا تالاي مارتە ەسكەرتكەنبىز. ۇكىمەت ەندى نازار اۋدارىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن وڭالتۋعا, 100 مىڭ تەڭگەدەن اسپايتىن جالاقىلارىن كوتەرۋگە ءتيىس دەپ ويلايمىن, دەيدى «سەمەي ورمانى» رەزەرۆاتى كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ باسشىسى گۇلسارا بايماعامبەتوۆا.
ايتپاقشى, بەسقاراعاي اۋدانىندا ورنالاسقان دولون ورمان شارۋاشىلىعىنان كاشتاك اۋىلىنداعى ءورتتى سوندىرۋگە 9 ماۋسىمدا اتتانعان سەرگەي ارحيپوۆتان ءالى كۇنگە حابار جوق. ونىڭ اتى جوعالعاندار تىزىمىندە بىردەن اتالماي, تەك نەگە 12 ماۋسىمدا عانا بەلگىلى بولعانى تۇسىنىكسىز. ەگەر تۋىستارى ىزدەپ الاڭداماعاندا بۇل اشىلماي قالۋى دا مۇمكىن بە ەدى, كىم ءبىلسىن؟..
– ول مەنىڭ كۇيەۋىمنىڭ اعاسى. وتكەن اپتانىڭ جۇما كۇنى ءورتتى وشىرۋگە اتتانىپ, سول كۇيى حابارسىز كەتتى. كەشە تاڭەرتەڭ ونىڭ بورودۋليحا اۋدانىنداعى ورتتەردىڭ بىرىندە جۇرگەنىن بىرەۋدىڭ كورىپ قالعانىن ەستىدىك. بىراق وزىمەن مۇلدەم بايلانىسقا شىعا الماي وتىرمىز, دەيدى اسەمگۇل ارحيپوۆا.
ورمان ءورتىن سوندىرۋگە تراكتورىمەن شىققان س.ارحيپوۆتىڭ جوعالىپ كەتكەنى تۋرالى حابار الدىمەن الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان بولاتىن. الايدا قۇزىرلى ورىندار رەسمي راستاۋعا اسىعار ەمەس.
ەرىكتىلەردىڭ ۇزدىكسىز كومەگى
قازىر كۇردەلى جاعداي سيپات العان بورودۋليحا اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىنا دا ەرىكتىلەر بارىنشا كومەكتەسىپ جاتىر. ۋسپەنسكوە اۋىلىنا بارعانىمىزدا سونداي ەرىكتىنىڭ ءبىرى اقنيەت الماسقىزىن اڭگىمەگە تارتتىق.
– ءبىزدىڭ ۋسپەنسكوە اۋىلىندا جۇرگەنىمىزگە ەكى كۇن بولدى. «قازاقستان اليانسى» ستۋدەنتتىك جاستار ۇيىمىنىڭ سەمەيدەگى مۇشەلەرى رەتىندە كەلدىك. كەشە وزەركا اۋىلىنا بارىپ, اپارعان ازىق-ت ۇلىكتى شتابقا وتكىزدىك. كەشكىسىن بورودۋليحا اۋىلىنداعى مادەنيەت ۇيىندە ورنالاسقان تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, ازىق-ت ۇلىك, تاعى دا باسقا قاجەتتى زاتتارىمىزدى تابىستادىق. سول جەردە تاماق ىستەپ بەرىپ, ەندى, مىنە, تاڭەرتەڭنەن وسىندامىز. جالپى, ەرىكتىلىك كومەكپەن ءبىز ۇنەمى اينالىسامىز, دەيدى «قازاقستان اليانسى» ستۋدەنتتىك جاستار ۇيىمىنىڭ مۇشەسى ا.الماسقىزى.
اباي وبلىسى