بۇگىندە قاي دۇكەنگە كىرسەڭ دە قاپتامالارى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن, اتا-بابالارىمىزدىڭ تۇسىنە دە كىرمەگەن ازىق-ت ۇلىكتىڭ ءتۇرى كوپ قوي, شىركىن. الايدا ءبىر اربا تاماق الساڭ دا بەرەكەسى, ءدامى, ءنارى جوق. ءتىپتى كوپشىلىگى دەنساۋلىققا زيان ەكەنىن ءىشىمىز ءبىلىپ تۇرادى. بۇل از دەسەڭىز, قارنىڭ شۇرقىراعاندا جىلدام دايىندالاتىن كوشە تاماقتارى تولىپ تۇر. ال ەندى نانى التى ايعا دەيىن اشىماي تۇرا بەرەتىن فاستفۋدتاردىڭ اعزاعا زيان ەكەنىن اركىم بىلەدى. ءبىز دە بايقاتپاي فاستفۋد يندۋسترياسىن بالالاتىپ وتىرعان ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلىپ كەتتىك. مۇنىڭ ناتيجەسى كوپ كۇتتىرگەن جوق, ىركىلدەگەن ەتجەڭدى بالالار, اۋرۋشاڭ جاستار كوبەيدى.
ال ىسكەرلىك الەمىندە ادام دەنساۋلىعىنا زياندى ازىق-ت ۇلىكتەر, وندىرىستىك مايلار, ءتۇرلى قوسپالار, ۆەيپتەر, تەمەكى-شىلىم وندىرەتىن كومپانيالاردىڭ بارلىعى «ەتيكاعا جاتپايتىن» بيزنەس وكىلدەرى دەپ ەسەپتەلىنەدى. وكىنىشكە قاراي, قايدان شىققانى بەلگىسىز شىلىمدار: ەلەكتروندى تەمەكى مەن تەمەكى قوسپالارىنىڭ زيانى وراسان بولا تۇرا, ونى جارنامالاۋعا زاڭمەن تىيىم سالىنسا-داعى, ساۋداسى ءجۇرىپ جاتىر. جاسىرىن جارنامانىڭ سىرىن ابدەن مەڭگەرىپ العان اككى كومپانيالار مۇنى قالاي جاساۋ كەرەكتىگىن دە جاقسى بىلەدى.
ال ماماندار ەلەكتروندى تەمەكى مەن تەمەكى قوسپالارىنىڭ قۇرامىندا تۇتاتقان كەزدە ادامعا قاۋىپ تۋدىراتىن زياندى زاتتار تۇزەتىن سۇيىقتىق بولاتىنىن, ەسىرتكى زاتتارىنىڭ جاڭا تۇرلەرى – شىلىم قوسپالارى نەمەسە جاسىرىن زەرتحانالاردا الىنعان سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەر تاۋەلدىلىك پەن اعزاعا كەلتىرەتىن زيانى جاعىنان گەرويننەن اسىپ تۇسكەنىن ايتۋداي-اق ايتىپ ءجۇر.
«قازىرگى تەمەكى قوسپالارىنىڭ قايدان شىققانى شىنىمەن بەلگىسىز. بىرەۋلەر مۇنداي قوسپالاردىڭ رەتسەپتۋراسى اقش زەرتحانالارىندا جاسالعان دەسە, ەندى بىرەۋلەر مۇنىڭ تارالۋىنا نيدەرلاند پەن ۇلىبريتانيانى كىنالايدى, قالعاندارى وسىنداي ۋلى زاتتاردى جاپپاي جەتكىزىپ وتىرعان قىتاي دەپ ەسەپتەيدى. ەسىرتكىنى تۇتىنۋشىلاردىڭ نەگىزگى بولىگى – جاستار مەن جەتكىنشەكتەر. تەمەكى قوسپالارى نەمەسە سپايستار جاستار اراسىندا جىلدام تاراپ كەتتى», دەيدى پسيحيكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ساپار راحمەنشەەۆ.
كەرىسىنشە, ۆەيپ شىعاراتىن كومپانيالار ءوز ونىمدەرىن دەنەگە مۇلدەم زيانسىز حوش ءيىستى زات رەتىندە دارىپتەپ وتىرعان جوق پا؟ بىراق ماماندار تۇگىلى تەمەكى قوسپالارىنىڭ بارلىعىندا ەسىرتكىلىك (ەلىتكىش) قاسيەتى بار ەكەنىن, ول فيزيكالىق جانە پسيحولوگيالىق تاۋەلدىلىك تۋدىراتىن جاساندى جولمەن, پسيحواكتيۆتى زاتتاردان جاسالعانىن ءبارىمىزدىڭ دە ءىشىمىز سەزەدى.
«تەمەكى قوسپالارى سينتەتيكالىق كاننابينويدتەر نەگىزىندە جاسالادى. تەمەكى قوسپالارى ميعا كادىمگى كاننابيس (اناشا) سياقتى اسەر ەتەدى, تەك ون ەسە كۇشتى. ونى شەگەتىن ادام شىنايى ومىرمەن بايلانىسىن جوعالتىپ, ءوزىن-ءوزى ساقتاۋ تۇيسىگى ءجيى وشىرىلەدى, قوزعالىسىن باسقارۋى قيىندايدى, ماعىناسىز سويلەپ, باسقالار ءوزىن تۇسىنبەيدى دەگەن جەلەۋمەن تەز اشۋلانادى. پسيحوزعا ءجيى شالدىعادى», دەيدى س.راحمەنشەەۆ.
وسى ماسەلەمەن كۇندەلىكتى بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان مامان ونىڭ جاستار اراسىندا كەڭ تاراعان ەسىرتكى تۇرلەرىن – JWH تەمەكى قوسپالارىن اتادى. جاستاردىڭ تىلمەن ايتقاندا, بۇل جوسپار, دجيۆيك, سپايس, ميكس, ءشوپ, كوك ءشوپ, كىتاپ, جۋرنال, بوشكي, پالىچ, قاتتى, جۇمساق, حيميا, پلاستيك, جابىسقاق, شيە, شوكولاد, ءتۇتىن دەپ شۇبىرىپ كەتە بەرەدى.
مۇنداي زاتتاردى قولدانعاننان كەيىن ەنەرگيا, ەيفوريا, ۇيقىسىزدىق پەنگالليۋتسيناتسيا پايدا بولۋى مۇمكىن. ەسىرتكىنىڭ اسەرى توقتاعاندا ادامنىڭ دەگبىرى قاشىپ, قاتتى ۇرەي, ءولىم سياقتى ءتۇرلى قورقىنىش پايدا بولادى.
«حيميالىق پرەپاراتتار ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنىڭ جاسۋشالارىن تەز بۇزادى, ينتەللەكتىگە, ويلاۋعا, زەيىنگە, ەستە ساقتاۋعا كەرى اسەر ەتەدى», دەيدى دارىگەر.
سوندىقتان دا ماماندار ۇيدەگى بالانىڭ تىيىم سالىنعان نارسەنىڭ ءدامىن تاتىپ جۇرگەنىن تانۋ سونشالىقتى قيىن ەمەس, ەڭ باستىسى مۇقيات بولۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى.
ەگەر ادامنىڭ ءوز قيمىلىن باسقارۋى قيىنداپ, كوز قاراشىعىنىڭ ۇلكەيۋى, ءسوزىنىڭ تۇسىنىكسىز بولۋى, ەموتسيونالدى تۇرعىدا شامادان تىس قوزۋ, تەرىنىڭ قىزارۋى نەمەسە كەرىسىنشە, قاتتى بوزارۋى سياقتى بەلگىلەر پايدا بولسا, وندا اتا-انانىڭ الاڭداۋعا نەگىزى بار. مۇنداي پاتسيەنتتەر كوبىنەسە باس اۋرۋىنا, ءبىر نارسەدەن ەكىنشى نارسەگە كۇرت اۋىسۋ, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ قۇرىعانىنا شاعىمدانادى. مۇنىڭ ءبارى – ۇلكەن دەرتتىڭ باسى عانا.
ەگەر بۇل از دەسەڭىز, وتكەن جىلى تەمەكى پاتشالارىنىڭ لوببيىنە قاتىستى دابىل قاققان «قازالكوتەمەكى» نارىقتا كونترافاكتىلىك تەمەكىلەر پايدا بولىپ, شىلىمقورلار وزدەرىن بەلگىسىز نارسەمەن ۋلاندىرىپ جۇرگەنىن مالىمدەگەنىن ەسكە سالا كەتۋگە بولادى.
ال بىزگە قالعانى – ۆەيپتەر مەن قىزدىرىلاتىن تەمەكىسى بار ءتۇتىنسىز بۇيىمدار (قتب), تاعى باسقاسىنىڭ ايىرماشىلىعىن, زياندىلىق دەڭگەيلەرىن زەرتتەپ, جاستاردىڭ ساناسىنا قۇيا بەرۋ.
الماتى