پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ شارالارى قارالدى.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قاراباەۆ 2022 جىلى وتاندىق اۋە كومپانيالارى تاسىمالداعان جولاۋشىلار سانى 17%-عا ءوسىپ, 11 ملن ادامدى قۇراعانىن حابارلادى. وڭ ءۇردىس بيىل دا جالعاسىن تاۋىپ جاتىر. سونىمەن بىرگە, اۋە ءترانزيتى دە قارقىندى دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2022 جىلى 410 مىڭ رەيسكە قىزمەت كورسەتىلدى, بۇل 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 90%-عا جوعارى.
بۇگىندە رەسپۋبليكادا اپتاسىنا 56 باعىت بويىنشا 700-دەن استام ىشكى رەيس ورىندالادى, 103 باعىت بويىنشا 27 ەلگە حالىقارالىق اۋە تاسىمالدارى قامتاماسىز ەتىلەدى. بيىل تاعى 9 باعىت قوسىلماق: دوحا, كۋالا-لۋمپۋر, انكارا, كاراچي, لاحور, جيددا, ماسكات, پراگا جانە تەل-اۆيۆ. 2025 جىلعا دەيىن مۋمباي, گونكونگ, ۆەنا, توكيو, سينگاپۋر, نيۋ-يورك جانە باسقا دا قالالارعا اۋە رەيستەرىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازاقستاندا ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىنا سايكەستىك دەڭگەيى 82%-دى قۇرايدى. بۇل – تمد ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. رەسپۋبليكا ەۋروپالىق وداقتىڭ دانيا, پولشا سياقتى ەلدەرىمەن ءبىر دەڭگەيدە تۇر.
2023 جىلى شىمكەنت, الماتى, قىزىلوردا جانە قوستاناي اۋەجايلارىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جوسپارلانعان. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس پاۆلودار اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن, بالقاش اۋەجايىنىڭ پەررونىن قايتا جاڭارتۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر.
سالانى ودان ءارى دامىتۋ جوسپارىندا ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى ستاندارتتارىنا سايكەستىك دەڭگەيىن 90%-عا دەيىن ارتتىرۋ, اۋەجايلاردىڭ بارلىق تەرمينالدارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ, شىمكەنت جانە الماتى اۋەجايلارىندا جاڭا تەرمينالدار قۇرىلىسىن اياقتاۋ قامتىلعان.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بارلىعى 22 اۋەجايدىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى رەكونسترۋكتسيالاندى جانە سالىندى, سونداي-اق 16 اۋەجايدا جولاۋشىلار تەرمينالدارى سالىنىپ, قايتا جاڭارتىلدى.
وتكەن جىلى 5 جوبا ىسكە اسىرىلدى, اتاپ ايتقاندا ورال جانە قوستاناي اۋەجايلارىنداعى تەرمينالدار, وسكەمەن, ءۇشارال جانە ءۇرجار اۋەجايلارىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاقتارى رەكونسترۋكتسيالاندى. بيىل الماتى, شىمكەنت, قىزىلوردا جانە قوستاناي قالالارىندا 4 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس پاۆلودار قالاسى اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن, بالقاش قالاسى اۋەجايىنىڭ پەررونىن جانە رۋلدەۋ جولاعىن رەكونسترۋكتسيالاۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا.
سونداي-اق وتىرىستا قازاقستاننىڭ اۆياتسيالىق اكىمشىلىگىنىڭ باس ديرەكتورى كاتالين رادۋ مەن اۆياتسيا نارىعىنىڭ ءىرى قاتىسۋشىلارىنىڭ جەتەكشىلەرى: «Air Astana» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى پيتەر فوستەر جانە «SCAT» اۋەكومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير دەنيسوۆ بايانداما جاسادى.
جيىندى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر پاندەميادان كەيىن ەلىمىزدىڭ ازاماتتىق اۆياتسياسى دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە ءوتىپ, جولاۋشىلار سانى ارتىپ, بۇرىنعى رەيستەر قالپىنا كەلە باستاعانىن, جاڭا باعىتتار اشىلىپ جاتقانىن ايتتى.
حالىقارالىق باعىتتاردى كەڭەيتۋ باسقا ەلدەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, تۋريستىك جانە مادەني ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل رەتتە ۇكىمەت باسشىسى اۆياتسيا سالاسىنداعى كۇرمەۋى شەشىلمەگەن بىرقاتار پروبلەمانى اتاپ ءوتتى.
«ەلىمىزدىڭ كەيبىر اۋەجايلارىندا ۇشۋ-قونۋ جولاقتارىنا جوندەۋ جۇرگىزۋ كەرەك. تراپتار مەن جانارماي قۇيۋ ماشينالارى سياقتى ارنايى تەحنيكالاردىڭ كوبى ەسكىرگەن. اۋەجايلاردىڭ اينالاسىنداعى جەرلەر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا نەمەسە بيزنەس نىساندارىنا بەرىلىپ, رەتسىز پايدالانىلىپ جاتىر. ياعني حالىقارالىق ستاندارتتار ساقتالمايدى. بۇل ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەتتە اۆياكەروسين ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ ماسەلەسى بىرنەشە رەت تالقىلانعان, سەبەبى وتاندىق جانارمايدىڭ جەتكىلىكتى قورى قازاقستان ارقىلى ترانزيتپەن وتەتىن حالىقارالىق اۋە كومپانيالارىن تارتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى.
سونداي-اق پرەمەر-مينيستر وتاندىق كومپانيالارعا قاتىستى جولاۋشىلار تاراپىنان ورىندى سىن-ەسكەرتۋلەر ايتىلاتىنىن دا جەتكىزدى. ماسەلەن, رەيستەردىڭ كەشىگۋى نەمەسە مۇلدەم ورىندالماي قالۋىنا بايلانىستى شاعىمدار كوپ.
«وسى جىلدىڭ قاڭتار-اقپان ايلارىندا «Fly Arystan» كومپانياسى قوستاناي اۋەجايىنان استانا مەن الماتىعا ۇشۋعا ءتيىس رەيستەردىڭ جارتىسىنا جۋىعىن ورىنداعان جوق. 25 اقپاندا ءدال وسى اۋە كومپانياسىنىڭ جولاۋشىلارى «استانا-شىمكەنت» رەيسىنىڭ 10 ساعاتقا كەشىگۋىنە بايلانىستى جانجال شىعاردى. اقىر اياعىندا, ول رەيس مۇلدەم ورىندالماي قالدى. وكىنىشكە قاراي, كومپانيالاردا جولاۋشىلارمەن تىكەلەي ديالوگ ورناتۋ مادەنيەتى تومەن. رەيستەردىڭ كەشىگۋ سەبەپتەرىن ۋاقىتىلى تۇسىندىرمەيدى. لايىقتى سەرۆيس ۇسىنىلمايدى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, وسىدان بارىپ باعا ساياساتىندا دا كوپتەگەن سۇراق تۋىندايدى. مىسالى, استانادان الماتىعا دەيىن لوۋكوستەرمەن 1,5 ساعاتتىق ۇشۋ ەۋروپا, اقش نەمەسە قىتاي ەلدەرىندەگى وسىنداي مارشرۋتتارمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە قىمبات بولۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى قازىرگى باعا ساياساتى جولاۋشىلاردىڭ مۇددەسىنە ەمەس, اۋە كومپانيالارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ وتىر دەپ سانايدى.
«بۇگىندە جانارماي شىعىندارىن وتەۋگە جۇمسالاتىن وتىن الىمى لوگيكا بويىنشا اۆياوتىن باعاسىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى بولۋعا ءتيىس. الايدا ول بيلەت باعاسىندا وزگەرىسسىز, ءبىر دەڭگەيدە قالىپ وتىر. سوندىقتان باعا ساياساتىن قايتا قاراپ, اۆياتاسىمال سەرۆيسى مەن قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ۇنەمى جۇمىس ىستەۋ كەرەك. جولاۋشىلاردىڭ مۇددەسى ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى ءتيىس», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءاليحان سمايىلوۆ ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا اۋەجاي ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى جول كارتالارىن ازىرلەۋدى, اۋەجايلاردىڭ ماڭىنداعى زاڭسىز بەرىلگەن جەر ۋچاسكەلەرىن الىپ قويۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى, سونداي-اق اۆياكەروسين ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
ۇكىمەت باسشىسى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, حالىقارالىق جولاۋشىلار جانە جۇك اۋە كومپانيالارىن تارتۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋ شارالارىن ازىرلەۋ, ديناميكالىق باعا بەلگىلەۋدى قولدانۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ قاجەت ەكەنىن, بۇل جوعارى سۇرانىستى تەك كىرىس كوزىنە اينالدىرۋ مۇمكىندىگىن شەكتەۋ ءۇشىن كەرەكتىگىن ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق «اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ تۋرالى» زاڭنان وتىن الىمىن قولدانۋدى الىپ تاستاۋدى جەدەلدەتۋ قاجەتتىگىن مالىمدەدى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا ادامنىڭ يممۋن تاپشىلىعى ۆيرۋسىنا (ايتۆ) قاتىستى قازىرگى احۋال قارالىپ, ءتيىستى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ شارالارى تالقىلاندى. وسى ماسەلە جونىندە بايانداما جاساعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينياتتىڭ ايتۋىنشا, ايتۆ تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە وزەكتى بولىپ وتىر. ماسەلەن, سوڭعى 10 جىلدا رەسپۋبليكادا سىرقاتتانۋشىلىق 2 ەسە ءوستى, بۇل رەتتە جيتس-تەن ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 1,7 ەسە تومەندەدى.
«2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلدە ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن 30 558 ادام تۇرادى. 2022 جىلى 3 877 جاڭا جاعداي تىركەلدى (100 مىڭ تۇرعىنعا شاققانداعى كورسەتكىش 20,3 قۇرادى), بۇل رەتتە ەركەكتەر ايەلدەرگە قاراعاندا 2 ەسە كوپ انىقتالدى. دەرتكە شالدىققانداردىڭ 82%-ى 18-49 جاس ارالىعىنداعى ەڭبەككە قابىلەتتى ادامدار. بۇل رەتتە جىنىستىق جولمەن بەرىلۋ باسىم بولىپ, 75%-دى قۇراپ وتىر, سودان كەيىن ينەكتسيالىق جولمەن بەرىلۋ – 20%-دى قۇرايدى», دەدى مينيستر اتالعان ماسەلە جونىندە.
ۆيرۋس جۇقتىرعان ادامدارعا مەديتسينالىق كومەكتى مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك دەڭگەيىنەن باستاپ جانە ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ پروفيلاكتيكاسى بويىنشا 20 ورتالىق كورسەتەدى. سونىمەن قاتار ءتيىستى قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇيەلى ءىس-شارالار جۇرگىزىلۋدە: تەستىلەۋ مەن ەمدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرى كوزدەلگەن, تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى اياسىندا دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ ءتىزىمى 12-دەن 16-عا دەيىن كەڭەيتىلدى, ددۇ ۇسىنىمدارىنا سايكەس 12 پروفيلاكتيكالىق باعدارلاما ەنگىزىلدى, اقپاراتتىق-ءبىلىم بەرۋ جۇمىسى كەڭەيتىلۋدە.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا ايتۆ ينفەكتسياسى تۇراقتى ساتىدا – 0,3%, بۇل ورايدا الەمدىك ورتاشا كورسەتكىش – 0,7%. بۇگىندە ايتۆ-عا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ 2023-2026 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى بەكىتىلدى, ول اۋرۋدىڭ الدىن الۋ, دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ, سالالىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى دامىتۋ, كادرلىق الەۋەتتى ارتتىرۋ جانە تاعى باسقالار جونىندەگى ءىس-شارالاردى قامتيدى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ ادامنىڭ يممۋن تاپشىلىعى ۆيرۋسى جاھاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ اسا ماڭىزدى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا الەم ەلدەرىندە بۇل ۆيرۋستىڭ تارالۋ قارقىنى ءالى ازايماي وتىر.
«قاۋىپتى ىندەتتى جۇقتىرعانداردىڭ قاتارى قازاقستاندا دا ارتىپ كەلەدى. ياعني سوڭعى 10 جىلدا 2 ەسەگە جۋىق وسكەن. وتكەن جىلى ينفەكتسيا جۇقتىرۋدىڭ 4 مىڭنان استام جاڭا جاعدايى انىقتالدى. قازىر ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وسى ينفەكتسيامەن اۋىراتىن 30 مىڭنان استام ادام تۇرادى. ولاردىڭ جارتىسىنان كوبى – ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ادامدار», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى ازىرگە عالىمدار بۇل ۆيرۋستى جەڭۋگە دارمەنسىز ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. ول بۇكىل ادامزات بالاسىنا تونگەن اسا قاۋىپتى دەرتكە اينالىپ وتىر.
«ۆيرۋستىڭ الدىن الۋ شارالارىن قولدانۋ, اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ وتە ماڭىزدى. ناۋقاستاردى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ساپالى ەمدەۋمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ۆيرۋستى تاسىمالداۋشىلاردىڭ بارلىعى قاتاڭ مەديتسينالىق باقىلاۋدا بولۋى كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءاليحان سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى ەلىمىزدە يممۋن تاپشىلىعى ۆيرۋسىمەن اۋىراتىن ناۋقاستارعا ارنالعان الەۋمەتتىك جوبالارعا نەبارى 7 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم تارتىلدى.
«بۇل وتە از. ۆيرۋس جۇقتىرعان جانە تاۋەكەل توپتارىنداعى ادامدارمەن جۇمىس ىستەۋگە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى تارتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك گرانتتار مەن تاپسىرىستار سانىن كەڭەيتۋ كەرەك. اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى جانە جۇقتىرۋ جولدارى تۋرالى ادامدارعا كەڭىنەن اقپارات بەرۋ قاجەت. سوڭعى ۋاقىتتا مۇنداي جۇمىس, وكىنىشكە وراي, ناشارلاپ كەتتى. ادامداردىڭ كوپشىلىگى ساقتىق شارالارىنا سالعىرت قاراۋدا», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سوزىنشە, قاۋىپتى ۆيرۋسپەن ءومىر سۇرەتىن ادامدارعا قوعامنىڭ كوزقاراسىن جاقسارتۋ قاجەت. وسى ورايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىكتەرى اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, اقپاراتتىق ماتەريالدار, روليكتەر الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋى قاجەت.
«سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتەر تاراپىنان حالىققا مەديتسينالىق قىزمەتتەردى, سول سياقتى جۇقتىرۋ قاۋپى بار باسقا دا ەم-شارالار كورسەتۋ كەزىندە ينفەكتسيالىق قاۋىپسىزدىككە قاتاڭ باقىلاۋ جاسالۋى قاجەت», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ءاليحان سمايىلوۆ.