ءبىزدىڭ ەلدە حالىقتىڭ سوتقا دەگەن سەنىمى جوعارى. سول سەنىمنىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن مەملەكەت تە سوتتارعا بارلىق جاعدايدى جاساپ, ولاردىڭ تالاپ دەڭگەيىندە قىزمەت ىستەۋىنە بار قولايلىلىقتى تۋعىزىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا سوتتاردىڭ دا قۋاتى ارتا تۇسۋدە. ءدال سونىڭ دالەلىندەي, ادىلدىكتى ارقاۋ ەتەدى دەگەن بيلەرگە ارناپ تاعى ءبىر ات شاپتىرىم جەردى الىپ جاتقان بيىك تە, ءزاۋلىم, ءىشى دە, سىرتى دا جايناعان جاڭا عيمارات بوي كوتەردى. ول – استانا قالاسىنىڭ سوت تورەلىگى سارايى دەپ اتالدى. سول ءۇمىتتى اتىنا ساي بۇل عيماراتقا – استانا قالاسىنىڭ سوتى, استانا قالاسى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى, ەسىل اۋداندىق سوتى جانە ەسىل اۋداندىق №2 سوتى ورنالاستى. مىنە, كەشە وسى سوت تورەلىگى سارايىندا رەسپۋبليكا سوتتارىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا اتقارعان جۇمىس قورىتىندىسىن جاريالاعان كەڭەيتىلگەن كەڭەس تە ءوتتى.
اتالعان كەڭەس جۇمىسى باستالار الدىندا استانا قالاسىنىڭ اكىمى ي.تاسماعامبەتوۆتىڭ قاتىسۋىمەن جاڭا عيماراتتىڭ نەگىزگى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق, ينفراقۇرىلىمدىق تانىستىرىلىمى بولدى. جوعارعى سوت ءتوراعاسى قايرات ءمامي جاڭا سوت تورەلىگى سارايىن سالۋ بارىسىندا كورسەتكەن بەلسەندى قولداۋى ءۇشىن استانا قالاسىنىڭ اكىمىنە جانە كەزىندە جوعارعى سوت توراعاسى بولىپ تۇرعان كەزدە وسى عيماراتتىڭ ورىن الۋى ءۇشىن كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن قازىرگى جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى بەكتاس بەكنازاروۆقا العىس ءبىلدىردى. بۇدان كەيىن كەڭ سارايدىڭ كەرەمەت زالىنا جينالعان بيلەر مەن شاقىرىلعان قوناقتار الدىندا جوعارعى سوت توراعاسى ءسوز سويلەدى.
ۆەدومستۆو باسشىسى ءوز سوزىندە بۇل اتالعان عيماراتتىڭ سالىنۋى مەملەكەتتىڭ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوتتارعا دەگەن قامقورلىعىنىڭ, قۇرمەتىنىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى, سوندىقتان دا بارلىق سۋديالار وسى قۇرمەتكە لايىقتى بولۋ كەرەكتىگىن ەرەكشە ەكپىن تۇسىرە اتاپ ءوتتى. قايرات ءمامي: «وتكەن جارتى جىل ىشىندە رەسپۋبليكا سوتتارى سوت جۇكتەمەسىنىڭ ارتقانىنا قاراماستان, سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جانە سوت ىستەرىن دەر كەزىندە شەشۋدىڭ ساپاسىن ءتيىستى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتتى. جالپى, بارلىق شىعارىلعان سوت اكتىلەرىنىڭ 98,6 پايىزى زاڭدى ءارى نەگىزدى بولىپ تابىلادى», – دەدى. بۇدان كەيىن ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاي-كۇيى تۋرالى جوعارعى سوتتىڭ ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى قاداعالاۋشى سوت القاسىنىڭ توراعاسى, قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاي-كۇيى تۋرالى جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر ءجونىندەگى قاداعالاۋشى سوت القاسىنىڭ توراعاسى, سونداي-اق, سوتتاردىڭ قىزمەتىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى جوعارعى سوتتىڭ جانىنداعى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى كەڭ قۇلاشتى باياندامالارىن وقىپ شىقتى.
ءسويتىپ, سوتتاردىڭ 2014 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى قىزمەتiن تالداۋ ەلدەگi سوت تورەلiگiن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ساپاسى تۇراقتى ەكەنىن كورسەتىپتى. سوت ورگاندارىنىڭ بىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق-تالداۋ جۇيەسىنىڭ (بااتج) دەرەكتەرى بويىنشا العاشقى التى ايدا رەسپۋبليكانىڭ اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتارىنا بارلىعى 577 982 ارىز بەن ءىس, سونىڭ ىشىندە 349 930 ازاماتتىق, 205 689 اكىمشىلىك جانە 22 363 قىلمىستىق ءىس كەلىپ تۇسكەن. بۇل 2013 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقپەن سالىستىرعاندا 50 208 ىسكە نەمەسە 9,5 پايىزعا ارتىق.
بارلىعى 508 637 ءىستى جۇرگىزۋ اياقتالعان, بۇل 2013 جىلدىڭ التى ايىمەن سالىستىرعاندا 11,5 پايىزعا كوپ. اتاپ ايتقاندا, 297 294 ازاماتتىق ءىستى قاراۋ اياقتالعان, بۇل 2013 جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 23,1 پايىزعا ارتىق دەگەن ءسوز. بۇعان قوسا ءتيىستى شەشىم شىعارىلىپ 195 790 ءىس قارالعان. ازاماتتىق ىستەر بويىنشا سىرتتاي قارالعان ىستەردىڭ (31,2 پايىزدان 23,9 پايىزعا دەيىن) جانە جاڭادان اشىلعان ءمان-جايلار بويىنشا كۇشى جويىلعان شەشىمدەردىڭ (53,8 پايىزدان 52,5 پايىزعا دەيىن) ۇلەس سالماعى تومەندەگەنى بايقالادى دەيدى. ماسەلەن, 4 743 ازاماتتىق ءىس بىتىمگەرشىلىك كەلىسىم جاساۋمەن اياقتالىپتى, 1 911 ءىس مەدياتوردىڭ قاتىسۋىمەن قارالعان. جالپى, وسى ەسەپتى كەزەڭدە 22 366 قىلمىستىق iس اياقتالسا, بۇل 2013 جىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى كورسەتكiشتەن 5,6 پايىزعا تومەن ەكەن. ۇكىم شىعارۋمەن 13 123 ادامعا قاتىستى 10 467 قىلمىستىق ءىس قارالعان. بارلىعى 12 904 ادام سوتتالعان, سونىڭ ىشىندە 4 861 ادام نەمەسە سوتتالعانداردىڭ جالپى سانىنان 37,7 پايىزى باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان. وسىلايشا, جالپى العاندا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا سوتتالعان ادامداردىڭ ۇلەس سالماعى 2,4 پايىزعا ازايىپتى.
جوعارعى سوت ازىرلەگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسi مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسi تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبiر زاڭنامالىق اكتiلەرiنە سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدى ودان ءارى وڭايلاتۋ, تورەشىلدىك راسىمدەردى ازايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭنىڭ جوبالارىن پارلامەنت ءماجىلىسى 2014 جىلعى 18 ماۋسىمدا قابىلداپ, سەناتتىڭ قاراۋىنا جولداعان.
زاڭ جوبالارىنىڭ ەرەجەلەرى ءبىرقاتار جاڭالىقتاردى ەنگىزۋ ارقىلى سوت جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە, سونداي-اق, سوتتاردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن نورمالاردى ءتۇزەتۋگە باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ جوباسى سۋديا لاۋازىمىنا كانديداتتاردى ىرىكتەۋدىڭ كونكۋرستىق ءراسىمىن جەتىلدىرۋدى, سۋديا لاۋازىمىنا كادرلىق رەزەرۆتىڭ ءرولى مەن ماڭىزىن ارتتىرۋدى, جوعارعى جانە وبلىستىق سوتتاردىڭ جانىندا جەدەل ۇيىمداستىرۋشىلىق ماسەلەلەردى شەشۋ جونىندەگى فۋنكتسيا جۇكتەلەتىن جەكە ورگان قۇرۋدى كوزدەيدى.
جوعارعى سوت ازىرلەگەن جاڭا ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ جوباسى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن الدىن الا كەلىسىلۋ بارىسىندا. ونى پارلامەنتتىڭ قاراۋىنا اعىمداعى جىلعى جەلتوقساندا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعان كورىنەدى. اكىمشىلىك رەفورما جۇرگىزۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ 2014 جىلعى 27 مامىرداعى شەشىمىمەن جوعارعى سوت اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋگە جاۋاپتى بولىپ بەلگىلەنىپتى. ول قازاقستاندا اكىمشىلىك ادىلەت جۇيەسىن قۇرۋ بويىنشا مىندەتتى ىسكە اسىراتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن جوعارعى سوت «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسi مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسi تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ ءجانە سۋديالاردى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جوبالارى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە.
سوت جۇيەسىن قولجەتىمدى ەتۋ جانە ونى وڭايلاتۋ ماقساتىندا جوعارعى سوت پەن جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ ينتەرنەت-قورلارىندا ازاماتتار ءۇشىن «سوت قۇجاتتارىمەن تانىسۋ» جانە «سوت كابينەتى» ەلەكتروندىق سەرۆيستەرى ىسكە قوسىلدى. وسى سەرۆيستەر ارقىلى ازاماتتار ونلاين رەجىمىندە ەلەكتروندىق تۇردە تالاپ-ارىز بەرە الادى, سونداي-اق, سوت اكتىسىمەن جەدەل تانىسا الادى. ەسەپتى كەزەڭدە «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» پورتالى ارقىلى 38 369 تالاپ ارىز, سوت وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىن بەرۋ تۋرالى ءوتىنىش جانە حاتتاماعا ەسكەرتۋلەر تۇسكەن, بۇل بارلىق 2013 جىلعا قاراعاندا 1,5 ەسەگە ارتىق ەكەن.
وسىلايشا اتالعان كەڭەس اياسىندا بيىلعى جىلدىڭ التى ايىندا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سۋديالاردىڭ VI سەزىندە بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋدى نازارعا العان سوت جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى تالقىلاندى.
كەڭەيتىلگەن كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا جوعارعى سوت توراعاسى الداعى ۋاقىتتا اتقارىلاتىن جۇمىستىڭ بىرقاتار نەگىزگى مىندەتتەرىن ايقىنداپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, سوت تورەلىگىن دەر كەزىندە جانە ساپالى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى ىلگەرىلەتۋ, قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ سالاسىنداعى جاڭا كودەكستەرگە سايكەس سۋديالاردىڭ جانە سوت قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ارتتىرۋ, سوت ۇجىمدارىندا مورالدىق-پسيحولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, سوتتاردىڭ ءيميدجىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. سونىمەن قاتار, قىسقا مەرزىم ىشىندە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى قاتارىنان اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋ ءجونىندەگى جۇمىس توبىن قۇرىپ, جۇمىسقا كىرىسۋ تاپسىرىلدى. كەڭەستە العا قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ەرەكشە باقىلاۋعا الىنباق. ولاردى ورىنداۋدىڭ ناتيجەلەرى بيىلعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارالاتىن بولادى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.