كەز كەلگەن حالىقتىڭ ءسوز ونەرى اۋىز ادەبيەتىنەن ءنار الادى. قازاق ادەبيەتىندە دە, الەم ادەبيەتىندە دە بۇل تاسىلگە جۇگىنبەگەندەرى سيرەك. اسىرەسە كلاسسيك قالامگەرلەر قولتاڭباسىنا تيەسىلى تۋىندىلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ءتۇپ تامىرىن فولكلورمەن ساباقتايدى. سوندىقتان بولسا كەرەك, بولمىس جۇمباعىن شەشىپ, الدەبىر قۇپيالىققا دەگەن قۇلشىنىس قالامگەر شىعارمالارىنداعى رومانتيكالىق قيال-عاجايىپتى ۇدەتە تۇسكەن. ول ادامنىڭ «قۇدىرەتكە دەگەن سەنىمىن بەكىتىپ», سول ارقىلى ونى ادەتتەگى تۇرمىستىق تۇسىنىكتەن ارىلتىپ, رۋحاني تانىم دەڭگەيىنە كوتەرەدى.
مۇنداي تاسىلدەر قازاق ادەبيەتى عانا ەمەس, الەم ادەبيەتى كلاسسيكتەرىنىڭ تاجىريبەسىندە دە مولىنان ۇشىراسادى. بەلگىلى ءبىر تابيعات قۇبىلىستارىنىڭ استارىنا زاماننىڭ اششى شىندىعىن, قوعام تۇيتكىلىن ءتۇيىستىرۋ – لاتىن امەريكا ادەبيەتىنىڭ ءىرى وكىلى گابريەل گارسيا ماركەس, قىرعىز ادەبيەتىنىڭ الىبى – شىڭعىس ايتماتوۆ جانە قازاقتىڭ كلاسسيك قالامگەرى ورالحان بوكەيدىڭ شىعارماشىلىعىندا دا مولىنان ۇشىراسادى. اتالعان جازۋشىلارلاردى ورتاقتاستىرىپ, ءبىر شىعارماشىلىق كەڭىستىكتە ۇندەستىرەتىن بىرلىك – ولاردىڭ رومانتيكالىق جانە رەاليستىك بەينەلەۋ تاسىلدەرىنىڭ بىرلىكتە ءورىلۋى دەر ەدىك. ماسەلەن, گ.ماركەس پەن و.بوكەي شىعارماشىلىعى اراسىنداعى رۋحاني بايلانىستى قوس جازۋشىنىڭ دا تۋعان حالقىنىڭ باي تاريحي ءتۇپ-تامىرىنان تارقاتۋىن, سول وتكەنىن ميفولوگيالىق اڭىزدىق استارعا نەگىزدەپ, اسەرلى شىنشىل ەرتەگى ستيلىندە سونى دۇنيە تۋدىرار تالانتى. نەگىزگى ايتار ويىن, جەتكىزبەك يدەياسىن سيمۆولدىق كوركەم بەينەلەۋدىڭ استارىندا شەبەر ءورۋى دەر ەدىك. الەم ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى سۋرەتكەرى ماريو ۆارگاس لوسا ماركەس شىعارماشىلىعى جايلى: «گارسيا ماركەستىڭ تەجەۋ دەگەندى بىلمەيتىن ۇشقىر قيالى, عايىپ پاتشالىعىن شارلاپ جۇرە بەرەتىن ادەتى, قاپتاعان ەلەستەر مەن ويدان شىعارعان وقيعالارى – ءبارى دە ونى اسپان استىندا التىن ساراي سوقتىرىپ, الداۋسىراتپاعان نەمەسە اداستىرار قالىڭ تۇمان اراسىندا قالدىرماعان. ونىڭ كىتاپتارىنىڭ باستى قۇدىرەتى سوندا, وندا بەينەلەنگەن دۇنيەلەردىڭ ءبارى دە: وقيعالار مەن ولاردىڭ ويابى, نىشاندار مەن سيقىرلى الەم, سىرلى ساۋەگەيلىك پەن الۋان ايشىقتى اڭىزدار, سايىپ كەلگەندە, لاتىن امەريكاسىنىڭ بولمىسىنا تەرەڭ تامىر تارتادى, سودان ءنار الادى, اقىرى جازۋشى پاراساتى ارقىلى جاڭعىرعان ساتتە, اياۋسىز اششى شىندىققا اينالادى», – دەپ جازادى.
م.لوسانىڭ بۇل تۇجىرىمى جازۋشى-دراماتۋرگ ورالحان بوكەيدىڭ شىعارماشىلىق الەمىمەن دە ءوزارا ۇندەس. و.بوكەي ستيلىندەگى اڭىز-اڭگىمەلەر مەن اللەگوريالار, كوركەم سيمۆوليكالىق بەينەلەۋ مەن قۇپياعا دەگەن قۇشتارلىق, رومانتيكالىق شارتتى بەينەلەۋ تۇرپاتتارى قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مىنەزىمەن تەرەڭ تامىرلاسىپ, تاريحىمەن ەتەنە ۇندەسىپ, تىلدەسىپ جاتادى. ورالحان بوكەي – ءرومانتيزمىنىڭ كوركەمدىك جۇيەسىن تولىقتىراتىن سيپات – ونىڭ شىعارمالارىندا ميفتىك, فولكلورلىق سارىنداردىڭ ءجيى كورىنىس بەرۋى. قالامگەر كۇندەلىكتى ومىردەن, ەلەۋسىز وقيعادان ءبىر ەرەكشە كۇردەلى مازمۇن, سيمۆولدىق ماعىنا كورە بىلەدى. جازۋشى ءوز شىعارمالارىندا اڭىزدىق سارىندى سول قالپىندا المايدى. ونىڭ ەرەكشەلىگىنىڭ ءوزى سوندا – قاراپايىم ومىرلىك دەرەكتەن ەرەكشە ەرتەگى جاساي بىلەدى.
ورالحان بوكەي شىعارمالارىنىڭ كوركەمدىك قۋاتىن بايىتىپ, مازمۇنىنا تەرەڭدىك ۇستەيتىن نەگىزگى بەينەلەۋ ءتاسىلى – جازۋشى شىعارمالارىندا سيمۆوليكانىڭ مول پايدالانىلۋى. سيمۆول – ورالحان بوكەي شىعارماشىلىعىنا ءوڭ بەرۋشى نەگىزگى كوركەمدىك قۇرال دەسە دە بولعانداي. ءتىپتى جازۋ ونەرىنە اكەلگەن جاڭالىعى دەۋگە دە تولىقتاي نەگىز بار. باعدارلاپ قاراپ, تۋىندى تابيعاتىنا ءجىتى ۇڭىلگەن جان ورالحان بوكەي شىعارمالارى استارىنان – ءومىر شىندىعىن كورەتىنى ءسوزسىز. العاشىندا ەرتەگى نەمەسە اڭىز-اڭگىمەلەر سىندى اسەر قالدىرعانىمەن,ولاردىڭ نەگىزىندە ناقتى الەۋمەتتىك ورتادا ءومىر سۇرەتىن قاراپايىم كەيىپكەرلەردىڭ ءومىر سىرلارى جاتىر. جان دۇنيەسىنىڭ اقيقات ىزدەپ الاسۇرعان تولقىنىسى مەن جۇمباعى, قۋانىشى مەن مۇڭى, جەتكەن جەتىستىگى مەن كورگەن قياناتى جاتىر.
كوركەم شىعارما قۇرىلىمىنا ميفوپوەتيكالىق ءپىشىندى رەالدى شىندىقپەن قيۋلاستىرا جىمىن بىلدىرمەي ەنگىزۋ كەز كەلگەن سۋرەتكەردەن ۇلكەن دايىندىقتى تالاپ ەتەدى. ال ادەبيەتتەگى كوركەم بەينەلەۋدىڭ بۇل قيىن دا كۇردەلى ءتيپى جازۋشىلاردى نەسىمەن قىزىقتىرعاندىعىنا جاۋاپ ىزدەگەن عالىم ا.بوچاروۆ ويىن بىلاي ساراپتايدى: «ميف ويلاۋ بولۋدان قالدى, ول كوركەم ارگۋمەنتاتسيالاۋدىڭ, كوركەم دالەلدەۋدىڭ ءتاسىلى بولدى. وعان بۇگىنگى كۇندەگى پروزايكتەردىڭ ىشىندەگى ماركەس روماندارىنىڭ تابىسى كوركەم دالەل بولا الادى».
ادەبيەتتەگى ميفوپوەتيكالىق كوركەمدىك تۋراسىندا اڭگىمە قوزعاعاندا شىڭعىس ايتماتوۆ ەسىمىنە سوقپاي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى سۋرەتكەردىڭ «بوراندى بەكەت», «جان پيدا», «اق كەمە», «شىڭعىس حاننىڭ اق بۇلتى», «قوش, گۇلسارى», «كاسساندرا تاڭباسى», «تەڭىز جاعالاي جۇگىرگەن تارعىل توبەت» ت.ب تۋىندىلارىنىڭ فيلوسوفيالىق تەرەڭدىكتە كورىنۋى ءميفتىڭ ومىرشەڭدىگىنەن حابار بەرەدى. سول سەكىلدى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ «دالا باللادالارى», «اڭىزدىڭ اقىرى», «شىڭىراۋ», جازۋشى ورالحان بوكەيدىڭ «قامشىگەر», «مۇزتاۋ», «جاسىن», «بۋرا», «كەربۇعى», «سايتان كوپىر», «قار قىزى», «جەتىم بوتا», «اتاۋ كەرە» شىعارمالارىنان دا ادەبيەتتەگى ميفوپوەتيكالىق ءپىشىندى پايدالانۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورەمىز. تاڭعاجايىپ ەرتەك سىندى فينال – اتالعان قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارىنا ءتان قۇبىلىس, ورتاق ەرەكشەلىك. وسى ادەبي ۇندەستىك بۇل ءۇش جازۋشىنىڭ رۋحاني الەمىن بىرىكتىرەدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز.