التىن دىڭگەك

تەرەنتەۆتەر وتباسى بايقاۋدىڭ ءبىرىنشى بايگەسىن الدى

ەنەرگەتيكتەر اۋلەتى

اقسۋداعى «ەۋرازيالىق ەنەرگەتي­كا­لىق كورپوراتسيا» اق-قا قاراس-تى اقسۋ جىلۋ-ەلەكتر ستانساسىندا تەرەنتەۆتەر اۋ­لەتىنىڭ 6-شى ۇرپاقتارى ەڭبەك ەتۋدە. ۆيك­تور تەرەنتەۆ پەن ونىڭ ەت جاقىندارىن وسى زاۋىت ىشىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى. ما­سە­لەن, ونىڭ ۇلى الەكساندر ەنەرگوبلوك ءما­­شينيسى بولسا, ءىنىسى الەكساندر مەن ونىڭ ايەلى گالينا كيسلورودتىق ستان­سا­د­ا جۇيەلەۋشى. ال ولاردىڭ ۇلدارى ەۆ­گە­ني مەن كەلىندەرى مارينا دا وسىندا جۇ­مىس جاسايدى. ستانسادا ەڭبەك ەتەتىن 6-شى ۇرپاقتىڭ ەڭبەك وتىلدەرى 130 جىلعا جەتىپتى. – ءبىزدىڭ اكە-شەشەمىز يۆان ۆاسيلە­ۆيچ پەن اننا نەستەروۆنالار 1958 جىلى اقسۋعا كەلدى. ولار وسى ستان­سانىڭ قۇرى­لىسىنا قاتىسىپ, العاشقى قازىعىن قاق­قاندار. سودان زەينەت جاسىنا شىق­قان­شا ستانساعا ەڭبەكتەرىن ارنادى. مەنىڭ زايىبىم گالينا ۆاسيلەۆ­نا دا 40 جىل وسى ستانسادا ەڭ­بەك ەتتى. قازىر زەينەتكە شىقتى. مەن دە 40 جىل بويى ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن, – دەيدى ۆيكتور تەرەنتەۆ. – 70-جىلداردىڭ باسىندا سول كەزدىڭ جاستارى ەلەكترونيكاعا قۇمار بولىپ وستىك قوي. قولدان تەمىر-تەرسەك سىمدارىن جيناپ, ايتەۋىر, ءبىر عاجايىپ قۇراستىرىپ شىعاتىنبىز. سودان كەيىن تەلەديدار جوندەۋدى ۇيرەندىك, ول كەزدە بۇل وتە قات ماماندىق ەدى عوي. ءىنىم الەكساندر ەكەۋمىزدىڭ ستانساعا كەلۋىمىزگە جول اشىلعانداي بولدى, – دەپ جالعاستىردى اڭگىمەسىن ۆيكتور وتكەندى ەسكە الىپ. بۇگىندە ۆيكتور مەن الەكساندردىڭ ۇلدارى الەكساندر مەن ەۆگەني دە وزدەرىنىڭ ءومىر جولدارىن ەنەرگەتيكا سالاسىنا ارناۋدا. اتالارى باستاعان جولدى اكەلەرى, بالالارى, نەمەرەلەرى جالعاستىرۋدا دەگەن ءسوز. – ءبىزدىڭ ستانسادا جاستار كوپ. ءبارى دە بىزدەرمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ ەلەكتر ەنەر­گياسىن ءوندىرۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتۋ­دە. سوندىقتان ءبىزدىڭ ەڭبەك ورنىمىز جا­سارىپ, جاڭارۋدا. ەلگە ايگىلى الىپ ستان­سادا جۇمىس جاساۋ – بىزدەر ءۇشىن ماق­تانىش. ونىڭ ۇستىنە ەڭبەكاقىمىز دا جوعارى, الەۋمەتتىك جاعدايىمىز دا جاقسى, – دەيدى گالينا. ستانسادا جۇمىس جاساۋدىڭ قيىن­دىعى مەن قىزىقشىلىعى قاتار جۇرە­دى. قازىرگى كەزدە ەنەرگوبلوكتاردى جاڭ­عىرتۋ, جا­ڭار­تۋ جۇمىستارى جۇر­گى­زىلۋ­دە. بۇل جۇ­مىس الداعى ۋاقىتتا ستان­سا قۋاتىن ارت­تىرا­­دى, ەكولوگيالىق جاعىنان تازا. بۇل جۇ­مىستار ءوندىرىستى توقتاتپاي-اق جۇرگىزىلۋدە. بۇرىن ەنەرگوبلوكتاردى كىلت­تەرمەن بۇ­راپ جۇرگىزەتىن, قازىر ءبارىن كومپيۋتەر باس­قارادى, –دەيدى ۆيكتوردىڭ ۇلى الەكساندر. اعايىندى ۆيك­تور مەن الەك­­ساندر ناعىز بالىقشىلار كو­رى­نەدى. سۋ جا­عاسىندا تىنىعىپ, ەرتەسىنە ستان­سا­­لارىنا قاراي اسىعادى. بۇل كۇندەرى تە­­­رەن­تەۆتەردىڭ نەمەرەلەرى – بولاشاق ەنەر­­­گەتيكتەر ءوسىپ كەلەدى.

اقسۋ قالاسى.

قاپپاسوۆتار – ەكىنشى ورىن يەگەرى

ومىرلىك مۇراتى ونەرمەن ۇندەسكەن

بۇل كۇندەرى ەلگە بەلگىلى ونەرلى وتباسى قاپپاسوۆتاردىڭ اكەلەرى باستەمي مارقۇمنىڭ دا قولىنان دومبىراسى تۇسپەگەن كورىنەدى. «اۋىلداعى جيىن-تويدىڭ كوركى ەدى», – دەپ ەسكە الادى اۋىلدىڭ بايىرعى تۇر­عىن­دارى. ول ەرتىس اۋىلىنىڭ قىزى كوكەن­مەن وتاۋ قۇرىپ, دۇنيەگە 11 بالا كەلەدى. وسى 11 بالانىڭ ۇلكەنى جاستىلەك مارقۇمنىڭ سوڭىندا ءتورت ۇلى, ءبىر قىزى قالادى. جاستىلەكتىڭ توعىز نەمەرەسى ءوسىپ كەلەدى. ودان كەيىنگى ناعيما استانادا تۇرادى, بەس نەمەرەسى بار. قايرات پەن اسىلبەك تەرەڭكول اۋىلىندا تۇرادى. ءبىرى – مال دارىگەرى, ءبىرى – مۇعالىم. ەكەۋى دە بالالى-شاعالى, ايسۇلۋ دا تەرەڭكول اۋىلىندا تۇرادى, اۋرۋحانادا مەدبيكە, ءبىر ۇل, ءبىر قىزدىڭ اناسى. كۇنسۇلۋ مۇعالىم, ۇلى بار. قايىرتاس جاسقايرات اۋىلىندا تۇرادى, مۋزىكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى. نەمەرەلى. نۇرسۇلۋ دا مۇعالىم, ەكى ۇلى بار. ەربولات ءورت ءسوندىرۋشى قىزمەتىندە, ەكى بالانىڭ اكەسى. جانبولات مۋزىكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, بالالى-شاعالى. ءبىرى ءانشى, ءبىرى دومبىراشى, كۇيشى, جىرشى قاپپاسوۆتار تەرەڭكول اۋىلىندا 1988 جىلى وتباسىلىق انسامبل قۇرادى. انسامبل قۇرىلعان كۇننەن باستاپ ءتۇرلى ءىس-شارالارعا – مايرا ۋاليقىزىنىڭ 95 جىلدىعىنا وراي رەسپۋبليكالىق انشىلەر بايقاۋىنا, سۇلتانماحمۇتتىڭ – 100, ەستاي اقىننىڭ – 120, بايعابىل اقىننىڭ 100 جىلدىق تويلارىنا شاقىرىلادى. ەڭ ءبىر ومىرلىك ەستەلىك بولىپ قالعانى – سەمەي دالاسىندا وتكەن ابايدىڭ 150 جىلدىق عاسىرلىق تويىنا قاتىسىپ, ءان سالعاندارى. مىنە, سودان بەرى اۋىل-ەل اراسىندا «جاراسىمدى جانۇيا» اتالعان قاپپاسوۆتار وتباسىلىق ءانسامبلى 30 جىلداي ونەر جولىندا, ءان قۇشاعىندا كەلە جاتىر. اۋدان, وبلىستاعى بارلىق مادەني شارالارعا قاتىسادى. ءانسامبلدى قۇرعان جاستىلەك – ءانشى, تەرمەشى, سۋىرىپ-سالما اقىن, «شاڭىراق» ۇلتتىق مادەني شىعارماشىلىق ورتالى­عى­نىڭ جانىنان قۇرىلعان «جاس تولقىن» جاس اقىندار مەن تەرمەشىلەر ۇيىرمەسىنىڭ جەتەكشىسى بولدى. ء«ومىر كۇرەس», «اعالار», «ەرتىس ەركەسى», «تۋعان جەرگە دە­گەن ساعىنىش», «اسىل انا», ت.ب. كوپ­تەگەن ولەڭدەرى بار. جاستىلەكتىڭ بىر­نەشە ولەڭىنە ءان جازىلىپ, ەل اراسىنا تارادى. ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى ءان­سامبلدىڭ جەتەكشىسى بولدى, وكىنىشكە قا­راي, ۇلت ونەرىن سۇيگەن اسىل اعا 2001 جىلى تامىز ايىندا كەنەتتەن قايتىس بولدى. اعالارىنىڭ ورنىن باسىپ ءانشى اسىلبەك ءجۇر. ول اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە «جىگىتتەر» توبىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى. ال, قايىرتاس اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى. 2003 جىلى تاراز قالاسىندا وتكەن كەنەن ازىرباەۆتىڭ «شىرقا داۋىسىم» اتتى 4-رەسپۋبليكالىق جىرشى-تەرمەشىلەر بايقاۋىنا قاتىستى. ەربولات دومبىراشى, جانبولات وبلىستىق «شاڭىراق» حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ ورتالىعىندا «شاڭىراق سازى» ءانسامبلىنىڭ باس دومبىراشىسى, ء«ال – اكي» حالىقتىق فولكلورلىق ءانسامبلىنىڭ مۇشەسى. قاپپاسوۆتار ءۇشىن ونەر جولى – قاسيەتتى جول. ول جولمەن اتا دا, اكە مەن بالا دا ءجۇردى. ونى ءارى قاراي جالعاستىرۋ ەندى نەمەرەلەر ءۇشىن پارىز دەپ سانايدى.

قاشىر اۋدانى.

باحريدەنوۆتەر وتباسى ەكىنشى جۇلدەگە يە بولدى

اكەنىڭ ءىسى  – بالاعا ۇلگى

اقسۋ قالاسىندا تۇراتىن قى­دىر­باي مەن عاليبا – ءۇش بالا تار­بيەلەپ وسىرگەن, ۇلدارىن ۇياعا, قىزىن قياعا قوندىرىپ, ولاردان نەمەرە-جيەن ءسۇيىپ وتىرعان باقىتتى جاندار. – ءوندىرىس ورىندارى قاپتاعان قالادا تۇرعان سوڭ, ارالاساتىن ورتام, دوستارىم تۇگەلىمەن مەتاللۋرگتەر, كەنشىلەر, ەنەرگەتيكتەر. ماعان دا كەيىننەن «نەگە ءۇيدىڭ قاسىنداعى وندىرىس­تە جۇمىس جاساماسقا» دەگەن وي كەلدى. سودان رەسەيدىڭ نوۆوكۋزنەتسك مەتاللۋرگيالىق ينستيتۋتىنا سىرتتاي وقۋعا ءتۇس­تىم, – دەيدى قىدىرباي اعا. تاعدىر دەنەشىنىقتىرۋ ءپانى­نىڭ مۇعالىمىن 1976 جىل­دىڭ اق­پان ايىنان 2013 جىل­دىڭ اقپان ايىن­ا دەيىن ءبىر عانا ءوندىرىس ورنى – اق­سۋ فەررو­قورىتپا زاۋىتىندا ەڭ­بەك ەتۋگە بۇيىرتىپتى. بۇل كۇن­­دەرى قىدىرباي باحريدەنوۆ  زەي­نەتكە شىققان, زاۋىتتىڭ بەل­سەن­دى ارداگەر مەتاللۋرگى دەگەن ابى­روي-اتاققا جەتكەن جان. ەڭ­بەك ما­راپاتتارىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. ستۋ­دەنت كەزىندە تانىسىپ, ءۇي بول­عان سۇيىكتى جارى عاليبا دا ءومىر بويى مەكتەپتە قىزمەت ەتتى, جۇز­دەگەن شاكىرت­تەرگە ءبىلىم بەردى. قىز­دارى گۇلميرا اكە جولىن قۋىپ, ءبىر كەز­دە اكەسى ساباق بەرگەن دەنە­شىنىقتىرۋ تەحنيكۋمىندا وقىپ, «دەنەشىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇ­عالىمى» دەگەن ماماندىق الىپ شىق­­قان. 2007 جىلى ول دا اكەسىنىڭ سوقپاعىن باسىپ, بىراق رەسەيدە ەمەس, تەمىر­تاۋ­داعى ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ «قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا» كافە­د­را­سىندا وقىپ, «ينجەنەر-مەتال­لۋرگ» دەگەن ماماندىق الىپ شى­عا­دى. بۇل كۇندەرى گۇلميرا مەتاللۋرگيا سالاسى بويىنشا اقسۋداعى كوللەدجدە ساباق بەرەدى. ۇلدارى رۇستەم ينجەنەر-مەتاللۋرگ, قاراعاندىداعى حي­ميا-مەتاللۋرگيا ينستيتۋتىن بىتىرگەن. ماسكەۋدە مەتاللۋرگيا سالاسى بويىنشا جوعارى مەك­­تەپتە وقىعان. اكە جولىن قۋىپ فەرروقورىتپا زاۋىتىنا كەل­دى, قاراپايىم جۇمىسشى باسپال­داعىنان ءوتىپ, تسەح باسقار­دى. قازىر زاۋىتتاعى №2 تسەحتى باس­قارادى. اكەلەرى سياقتى رۇس­تەم دە سپورتشى, زاۋىتتاعى باسكەتبول كومانداسىنىڭ كاپيتانى. ەكىنشى ۇلى دامير دا وبلىس ورتالىعىنداعى سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسي­تەت­تىڭ مەتاللۋرگيا كافەدراسىن ءبىتىرىپ شىقتى. 2006 جىلدان بەرى فەرروقورىتپا زاۋىتىندا جۇمىس ىستەيدى. كەلىندەرى يرينا پەتروۆنا زاۋىتتا جۇمىس جاسايدى, سپورتتىڭ شاڭعى تەبۋ تۇرىنەن سپورت شەبەرى. – ءبىزدىڭ مەتاللۋرگتەر اۋ­لە­ت­ى­نىڭ جولىن بولاشاقتا نەمە­رە­لەرىم جالعاستىرادى, زاۋىت, ءوندىرىستىڭ اتالارى جۇرگەن تا­بال­دىرىعى ولاردى شاقىرىپ تۇراتىنداي, –دەيدى قىدىرباي اعا.

اقسۋ قالاسى.

تاشىموۆتەرگە ءۇشىنشى جۇلدە بەرىلدى

ونەگەلى وتباسى

ءتاشىم اتا ەسىمى ەكىباستۇزدىڭ اقكول-جايىلما وڭىرىنە ەجەلدەن بەلگىلى. اتاقتى تۇيتە اۋليەنىڭ ۇرپاقتارى. ءتاشىم اتا ۋفاداعى ايگىلى عاليا مەد­رەسەسىندە ءبىلىم العان. ءتاشىمنىڭ ۇلى زاكەن 41-ءدىڭ سوعىسىن كورگەن. ونىڭ جارى زيكەن اپا ەستاي اقىندى كوزى كورگەن, بالۋان قاجى­مۇقان بابامىزعا ءوز قولىمەن شاي قۇ­يىپ, ۇلكەن شاڭىراقتا قوناق ەتىپ, سىي-قۇرمەت كورسەتكەن ەكەن. سو­عىس كەزىندە تىلدا ەڭبەك ەتكەن, 6 بالا­نى دۇنيەگە اكەلگەن زيكەن اپا 2010 جىلى 103 جاسىندا ومىردەن وز­دى. بيىل وتكەن «مەرەيلى وتباسى» سا­يى­سىنا قاتىسقان قابدوللا – وسى زا­كەن اتا مەن زيكەن اپانىڭ وتباسىندا ومىرگە كەلگەن كەنجە بالا. كورشى قىز قىمباتپەن وتباسىن قۇرعان. قابدوللا ءبىر كوزى كورمەسە دە, ەڭبەكتەن قول ۇزبەگەن جان. كۇنى بۇگىنگە دەيىن «زيل» كولىگىنەن تۇسكەن ەمەس. ۇلكەن قىزى سامال ءتاشىموۆا وبلىس ورتالىعىنداعى ىبىراي التىنسارين اتىنداعى گيمنازيا-ينتەرناتىندا وقىپ جۇر­گەن كەزىنىڭ وزىندە «بالاۋ­سا», «حرۋستالنىي زۆون», «اينا­لايىن, ەرتىس-97» باي­قاۋ­لارىنا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىن­دارعا يە بولعان. قازىر سولتۇستىك قازاقستان وب­­لىسىندا ءسابيت مۇقانوۆ اتىن­دا­عى دراما تەاترىنىڭ اكتريساسى. قابدوللانىڭ ەكىنشى قىزى قار­لى­عاش ەكىباستۇز ءىىب اقپا­راتتىق-سا­راپ­تامالىق توبى­نىڭ اعا ينسپەكتورى قىزمەتىن اتقارادى. 25 جاسىن­دا «پوليتسيا كاپيتانى» شەنىنە يە بولعان. شىمكەنت قالاسىنداعى باۋىر­جان مومىش ۇلى اتىنداعى زاڭ كوللەدجىندە, الماتىداعى زاڭ اكا­دەمياسىندا ءبىلىم العان. جۇبايى ازامات جول پوليتسيا­سىندا قىز­مەت ەتەدى. ەكەۋىنىڭ تەمىرلان اتتى ۇل­دارى ءوسىپ كەلەدى. قابدوللا مەن قىم­باتتىڭ شاڭىراعىنا يە بولعان ۇل­دارى ازامات پەداگوگيكالىق ينستي­تۋتتى دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت ءپانى­نىڭ مۇعالىمى ماماندىعى بو­يىن­شا ءبىتىردى. جاس كەزىنەن سپورتتى ءسۇ­يىپ وسكەن ول سامبودان, قازاق­­شا كۇرەستەن, بوكستان تالاي چەم­­­پيو­­ناتتارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىن­دارعا يە بولدى. بۇگىنگى تاڭدا تەمىر­جول اۋىلىنداعى مايقايىڭ ورتا مەك­تەبىندە دەنەشىنىقتىرۋ ءپانى­نىڭ ءى دارەجەلى مۇعالىمى. جارى گۇل­جا­ھان ەكەۋى­نىڭ اسىلجان مەن ار­نۇرى اتا-اجە­سىنىڭ دە كوز قۋانىشى. گۇل­جاھان قۇلاكول اۋىلدىق كلۋبىندا مادە­نيەت قىزمەتكەرى. قابدوللا مەن قىم­بات تاشىموۆتەر تاربيەلەگەن ءۇش بالا ەلى­مىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋدە.

قۇلاكول اۋىلى.

سماعۇلوۆتار دا ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى

اتا جولىن قۋىپ...

سوعىس جانە ىشكى ىستەر سالا­سى­ن­ىڭ ارداگەرى قالياقپار سماعۇلوۆ­تىڭ ۇلكەن ءومىر جولى بۇگىنگى ۇر­پاق­تارىنا ۇلگى. ميليتسيو­نەر قالياق­پار اتا 40 جىلداي قاۋىپسىزدىق قىزمەتىندە, ىشكى ىستەر سالاسىندا ەڭبەك ەتتى. سۇيگەن جارى  رايسا ەكەۋى 5 ۇل, ەكى قىز ءوسىردى. اكە-شەشەلەرىنىڭ سوڭىندا قالعان قالي, مۇحتار, مايدان جانە ولاردىڭ بالالارى اكە جولىن قۋىپ ىشكى ىستەر سالاسىندا ەڭبەك ەتۋدە. – ارقاشاندا ءادىل بولىڭدار.الدارىڭا قويعان ماقساتتى ورىنداي بىلىڭدەر دەيتىن اكەمىز. مەن دە, مەنىڭ ىنىلەرىم دە ءومىر بويى اكەمىز اماناتتاپ كەتكەن ءتارتىپ ۋادەسىنەن شىققان جوقپىز. بۇل بىزگە بەرىلگەن بۇيرىق, – دەيدى قالي سماعۇلوۆ. قالي 1967 جىلى ومبىداعى جوعارى ميليتسيا مەكتەبىن ءبىتىرىپ پاۆلودارعا ورالادى. ءدال سول كەزدە وبلىستاعى ەرتىس اۋدانىنىڭ ءبىر سوۆحوزىندا ديرەكتوردى ءولتىرىپ كەتەدى. ارىپتەستەرىمەن جەتە جەدەل جۇرگىزىلگەن قىم-قۋىت وقيعادا قىل­مىسكەر تابىلىپ سوتتالدى. قالي سماعۇلوۆ تا قىلمىستى ىزدەس­تىرۋ جۇمىستارىنا قاتىسادى. قالي سماعۇلوۆ قازىر زەينەت دەمالىسىن­دا, ىشكى ىستەر سالاسىنداعى قىز­مەتىن ۇلى رۇستەم مەن قىزى اي­گۇل جالعاستىرۋدا. اتادان اكەگە, با­لاعا, نەمەرەگە جالعاسقان سما­عۇلوۆ­­تار اۋلەتىنىڭ ىشكى ىستەر سالا­سىن­­داعى قىزمەتتەرىنە 163 جىل تولىپ وتىر.

پاۆلودار.

ماقالالار توپتاماسىن ازىرلەگەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ پاۆلودار وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى فاريدا بىقاي.