نەمەسە جالعان ءدارى-دارمەكتىڭ جولىن قالاي كەسەمىز؟
قازاقستاندىقتاردىڭ 42 پايىزى ءدارى-دارمەكتى جارناماعا سەنىپ ساتىپ الادى ەكەن. الايدا, ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, عالامتور ارقىلى وتكىزىلەتىن دارىلىك زاتتاردىڭ 50 پايىزىنىڭ ساپالىق راستاۋى جوق. ال جالعان ءدارى-دارمەك كوبەيگەن قازىرگىدەي زاماندا مۇنداي كورسەتكىش ۇلت دەنساۋلىعى ءۇشىن اسا قاۋىپتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وسىلاي دەپ دابىل قاعۋدا.
ۇكىمەت وتىرىسىنان سوڭ ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار ورتالىعىندا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا جالعان دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ اينالىمىن جويۋ ماسەلەسى جايىندا بايانداعان بولاتىن. وندا باس دارىگەر جالعان دارىلەردىڭ تارالماۋىنا تۇتىنۋشىلاردىڭ وزدەرى دە اتسالىسۋ كەرەكتىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, الەمنىڭ بارشا حالىقتارى ءۇشىن ۇلكەن پروبلەمالاردىڭ ءبىرى – مەديتسينالىق ونىمدەردىڭ ينتەرنەت ارقىلى ساتىلۋى. ويتكەنى, وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ينتەرنەتتەردە جارنامالاناتىن ءدارى-دارمەكتى ساتىپ الۋدى ادەتكە اينالدىرعان», دەدى س.قايىربەكوۆا. مينيستر كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك, ەلىمىزدەگى ءاربىر ەكىنشى قازاقستاندىق دارىلىك زاتتاردى دارىگەردىڭ تاعايىنداۋىنسىز-اق قابىلداي بەرەدى ەكەن. سونداي-اق, ءاربىر ەكىنشى قازاقستاندىق دارىگەردىڭ كەڭەسىنسىز انتيبيوتيكتەردى قابىلداپ جۇرگەن كورىنەدى.
ءيا, قازاقستاندا زاڭ بويىنشا مەديتسينالىق ءونىمدى عالامتور ارقىلى وتكىزۋگە تىيىم سالىنعان, الايدا, بۇل ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ حالىقارالىق ۆەب-سايتتاردىڭ قىزمەتىن پايدالانۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان جوق.
«تاجiريبە كورسەتiپ وتىرعانداي, بiزدە كوبiنە تانىمال برەندتەردiڭ ونiمدەرiن قولدان جاسايدى. ناقتىراق ايتساق, «سانوفي», «پولفارم», «Prizer», تاعى باسقالار. بۇل كومپانيالاردىڭ اتاۋلارىنا قۇلاعىمىز ۇيرەنگەن. بۇلار الەمدiك برەند بولىپ تابىلادى. بiزدە جالعان جانە كونترافاكتiلiك ونiمدەردi باقىلاۋدىڭ مەملەكەتتiك جۇيەسi جۇمىس جاسايدى. الايدا, بiزگە تەكسەرiس جۇرگiزۋ كەرەك. وسى تۇرعىدان العاندا بiزگە حالىقتىڭ كومەگi كەرەك», دەدi س.قايىربەكوۆا.
«انتيبيوتيكتەردى دارىگەردىڭ كەڭەسىنسىز قابىلداۋ – ءوز دەنساۋلىعىنا ءوز قولىمەن زالال كەلتىرۋ دەگەن ءسوز. سوندىقتان دا, جۇرتشىلىقتىڭ ءدارى-دارمەككە قاتىستى قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋدى ءجون سانايمىز, وسى باعىتتا ەكىنشى جىل قاتارىنان ەلىمىزدە 16 دارىلىك-اقپاراتتىق ورتالىقتار جۇمىس ىستەۋدە», دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر. سونىمەن قاتار, باس دارىگەر ءدارi-دارمەكتi ساتىپ الار كەزدە ءونiمنiڭ زاتتاڭباسىنا, ءماتiننiڭ انىق جازىلۋىنا, مەملەكەتتىك تiلدەگi اقپاراتتىڭ بولۋىنا ءمان بەرۋ كەرەك دەگەن كەڭەس بەردى. بiر سوزبەن ايتقاندا, قاراپايىم حالىق جالعان ءدارiنi انىقتاعاندا ءونiمنiڭ سىرتقى سيپاتىنا كوڭىل ءبولۋى كەرەك. سونداي-اق, ەگەر تۇسىنىكتەمەسىندە ادامعا اسەرى كورسەتiلمەگەن بولسا, وعان دا ءمان بەرۋ كەرەك. ەگەر ءدارi-دارمەك قاجەتتi ناتيجەسiن بەرمەسە, تۇرعىندار جەرگiلiكتi دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتiنە ارىز جازا الادى نەمەسە ءدارi ساتىپ العان دارiحاناعا بارىپ, سول جەردە «سارى كارتوچكا» تولتىرا الادى.
«بiزدiڭ ەلدە وزگە مەملەكەتتەگiدەي «سارى كارتوچكا» جۇيەسi جۇمىس ىستەيدى. ەگەر قانداي دا بiر پرەپاراتتىڭ انىقتاماسىندا كورسەتiلمەگەن رەاكتسيا پايدا بولسا نەمەسە كۇتiلەتiن ناتيجەسi بولماسا, «سارى كارتوچكا» تولتىرۋ قاجەت. ول دسم-نiڭ كوميتەتiنە ءتۇسiپ, دارiلiك پرەپاراتتاردى ساراپتاۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعىنا جولدانادى. دارiگە زەرتتەۋ جۇرگiزiلەدى», دەدi مينيستر. مينيستر ءوز سوزiندە سونداي-اق, ءدارiحانالاردىڭ ليتسەنزياسىنا نازار اۋدارۋ كەرەكتiگiن, كوشەلەر مەن بازارلاردا ءدارi ساتىپ الۋعا بولمايتىنىن ايتتى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى قازاقستاننىڭ مەديتسينالىق پرەپاراتتار نارىعى جەتكىلىكتى كولەمدە باقىلانىپ وتىرعانىن دا العا تارتتى. ماسەلەن, سوڭعى ءۇش جىلدا مەملەكەتتىك تىركەۋ راسىمىنەن وتكەن كەزدە دارىلىك زاتتاردىڭ 1,5 مىڭعا جۋىق ءتۇرى تىركەۋدەن وتپەگەن, ياعني, ءوزىنىڭ ساپاسىن, قاۋىپسىزدىگىن جانە تيىمدىلىگىن راستاماعان, بۇل تىركەلگەن دارىلىك زاتتاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ بەستەن ءبىرىن قۇرايدى. سونداي-اق, يمپورتقا جوعارى تاۋەلدىلىكتىڭ, كەدەن وداعى جانە ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك شەڭبەرىندە مەديتسينالىق ءونىمنىڭ ەركىن اۋىسۋىنىڭ ارقاسىندا ساقتالىپ كەلە جاتقان جالعان ونىمدەردىڭ دۇنيەجۇزى بويىنشا اينالىمىنىڭ ءوسۋ ءۇردىسىن ەسكەرە وتىرىپ, مينيسترلىك اينالىمداعى مەديتسينالىق ءونىمدى باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە ەرەكشە كوڭىل بولۋدە.
2012 جىلى «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەكسپرەسس-تالداۋ ادىسىمەن اينالىمداعى جالعان ونىمدەردى انىقتاۋ ءۇشىن ەكى ءموبيلدى جىلجىمالى زەرتحانا ساتىپ الىندى, بۇل «جوعارى ساپالى» جالعان ونىمدەردى دە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەديتسينالىق ءونىمنىڭ اينالىسى سالاسىنداعى نورماتيۆتىك اكتىلەردى ەۋروپالىق تالاپتارمەن ۇيلەستىرۋ جالعاسۋدا. 2016 جىلدان باستاپ مەديتسينالىق ءونىمنىڭ بىرىڭعاي نارىعىن قۇرۋ شەڭبەرىندە ەو تالاپتارىمەن ۇيلەستىرىلگەن دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردىڭ اينالىسى جونىندەگى كەدەن وداعى جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ شامامەن 50 اكتىسىن ازىرلەۋ كوزدەلۋدە. كەدەن وداعى جانە ەەك شەڭبەرىندە دارىلىك زاتتاردىڭ اينالىسى سالاسىندا, سونىڭ ىشىندە جالعان مەديتسينالىق ءونىم بويىنشا اقپاراتتىق بازانىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ جوسپارلانعان. جالعان ءونىم بويىنشا حالىقارالىق دەرەكقورعا سىناق ورتالىعىنىڭ ەۋروپالىق فارماكوپەيا دارىلىك زاتتارىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋ جونىندەگى رەسمي زەرتحانالاردىڭ ەۋروپالىق جەلىسىنە (ومسL) كىرۋ 2015 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي دەپ كوزدەلۋدە.
جالپى ايتقاندا, دارىلىك زاتتاردىڭ جالعان ونىمدەرىنەن ءىس جۇزىندە بارلىق فارماتسەۆتيكالىق نارىققا قاتىسۋشىلار زارداپ شەگەتىنى انىق. ياعني, ادال ءوندىرۋشىلەر تۇتىنۋشىلاردىڭ سەنىمى مەن تابىستان ايىرىلاتىن بولسا, ەڭ سوراقىسى, تۇتىنۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋىپ تونەتى راس. تۇبىندە تۇتىنۋشىلاردىڭ تاعدىرى تۇرعان جالعان دارىگەرلىك تۋرالى ماسەلەگە بايلانىستى وتكەن بريفينگكە تۇتىنۋشىلار قۇقىن قورعاۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – باس مەملەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەر جانداربەك بەكشين دە قاتىسىپ, قوسىمشا بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ اگەنتتىگى ءونىم ساپاسىن باقىلاۋ ماقساتىندا ءىرى حيميالىق جانە كوسمەتيكالىق زاتتار وندىرۋشىلەرمەن جۇمىستى رەتتەۋدى جوسپارلاپ وتىر. «كومپانيالار وكىلدەرىمەن جۇمىستى رەتتەپ, مامانداردى وقىتۋ باعدارلامالارىن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كومپانيالارمەن بىرلەسكەن جۇمىستاردى دامىتامىز, سەبەبى, قانداي دا ءبىر بۇيىمداردىڭ تەحنولوگيالىق قۇرامى كوممەرتسيالىق قۇپيا بولىپ تابىلادى, ولار اتالعان كومپانيالاردىڭ جەكە زەرتحانالارىندا زەرتتەلۋى مۇمكىن», دەدى اگەنتتىك توراعاسى.
سوڭعى جىلدارى «تۇرمىستىق حيميا تاۋارلارى جانە كوسمەتيكالىق-پارفيۋمەريالىق بۇيىمدار» سالاسى بويىنشا 26 تاۋار ءتۇرى زەرتتەلگەن. «الەم بويىنشا جىلدىق كونترافاكتiلi تاۋارلاردىڭ اينالىمى 700 ملرد. اقش دوللارىن قۇرايدى ەكەن. ال قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىندا وتكەن جىلى قۇنى 35 ملرد. دوللار بولاتىن تاۋار ساۋدادان الىندى. بۇل ماسەلە بiز ءۇشiن دە وزەكتi. ويتكەنi, دسۇ-عا كiرۋ الدىندا تۇرعاندىقتان, ەلiمiزگە كوپتەگەن تاۋارلار كەلەدi. سوندىقتان ۇكiمەت الدىمىزعا ۇلكەن مiندەتتەر قويىپ وتىر», دەدi ج.بەكشين.
وسى تۇرعىدا ماسەلەنi شەشۋ ءۇشiن اگەنتتiك بiرنەشە شارالاردى قولعا الىپتى. ولاردىڭ iشiندە بiرiنشi بولىپ زەرتحانا دەڭگەيiن كوتەرۋ ماسەلەسى قولعا الىنعان. «2015 جىلعا 3,5 ملرد. تەڭگەگە جوعارى ساپالى زەرتحانالىق قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الىنباق. وعان قوسا, اگەنتتiك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كەدەندiك باقىلاۋ, تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مونيتورينگ كوميتەتiمەن بiرلەسiپ كامەرالىق باقىلاۋ قولعا الىناتىندىعىن جەتكiزدi.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».