بودەنە ءوسىرۋ – بەرەكەلى بيزنەس

ەسكەلدىنىڭ ورتالىعى قارا­بۇلاق اۋىلىنا جاناي ورنالاسقان ەشكىولمەس ەلدى مەكەنىندەگى قۇس فەرماسىن كوزبەن كوردىك. فەرما يەسى سىمبات سەرىكقوجاەۆپەن تەلەفون ارقىلى بايلانىسقا شىعىپ, كەزدەسۋگە ۋاعدالاسقان ەدىك, فەرما الدىنان ءبىزدى بايەك قاعىپ كۇتىپ الدى. ءبارىن ءتۇسىندىرىپ الەك. جۇدىرىقتاي قۇستىڭ بابىن تاۋىپ جۇرگەن ءوندىرىس ينجە­نەرى ءباتيما دادامباەۆا قاتارعا قو­سىلىپ, ەكى جاقتاپ ءبارىن تاپ­تىشتەپ تۇسىندىرۋگە تىرىستى. سىمبات سەرىكقوجاەۆتىڭ ايتۋىنشا, فەرما – وتباسىلىق كاسىپ ەكەن. العاشىندا باسقا كاسىپپەن اينالىسۋعا نيەتتەنىپتى. ءبارىن سارالاعان. بىراق, بودەنەگە ورايى ءتۇسىپتى.

ء «اۋ باستا قانداي كاسىپ باستاي­مىز دەگەن ساۋال بولدى. اۋەلى­دە مال شارۋاشىلىعىمەن اينا­لىسپاق بولدىق, بىراق اتاكاسىپ­پەن شۇعىلدانۋشىلار جەتىپ ارتىلادى. باسەكەلەستىك ورتا دەگەن بار. سودان بۇل ويدان ارىلدىق. مۇنان سوڭ ونىمدىلىگى جوعارى تاۋىق وسىرۋمەن اينالىسساق دەدىك. اسىرەسە, برويلەر وسىرۋگە باعىتتالدىق. باقساق, برويلەر ءوسىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەكەن. تاۋىقتىڭ بۇل ءتۇرى اۋرۋشاڭ ءارى السىزدەۋ كەلەدى. ويلانا-ويلا­نا كەلە بودەنە شارۋاشىلى­عى­نا توق­تالدىق», دەدى فەرما قوجايىنى.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل كاسىپ­تى اقشا تابۋ ءۇشىن باستاماعان. بودەنەنىڭ ەتى مەن جۇمىرت­قاسىنىڭ پايداسى مول دەگەندى ەستىپ, ءبىلىپ جۇرگەن. سودان قىزىعۋشىلىقپەن باستالعان شارۋا قازىر الىپ فەرماعا اينالعان. العاشىندا توسىننان بودەنە ءوسىرۋدى قولعا العاندا جۇرت تاڭىرقاپ, «اپىر-اي, بۇل قۇستى قالاي ءوسىرىپ, وندىرەدى ەكەن؟» دەسە كەرەك. كاسىپكەردىڭ سوزىنشە, شىنىندا جۇدىرىقتاي قۇستى ءوسىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەكەن.

«بودەنە كىرپياز, تاۋىق سياقتى كەز كەلگەن جەمدى قاناعات تۇتاتىن قۇس ەمەس. ولاردى ۇستاۋ, باعۋ شارتتارىن عالامتوردان قارادىم. ءبىرىنشى ەسكەرەتىن نارسە, بۇلار سۋىق جەردە جۇمىرتقالامايدى. ىستىقتى دا ۇناتا قويمايتىن قۇس. تۇراق­تى تەمپەراتۋرا 16-18 گرادۋس­قا جىلى بولۋى ءتيىس. كاسىپتى باستاعاندا كوپ قيىندىق بولدى. ۋاقىت وتە كەلە بۇل قۇستىڭ ءتىلىن تاپقانداي بولدىم», دەيدى كاسىپكەر.

كاسىپ يەسى قۇس شارۋاشى­لىعىنىڭ جايىن جۇيەلەي ءتۇسىن­دىردى. فەرمانىڭ سىرتقى جابىنى قىتايدان, بودەنە وسىرۋگە كەرەكتى جابدىقتار ۋكراينادان الىنىپتى. العاشىندا فەرما يەسى جابدىقتاردى عالامتور جۇزىنەن ىزدەپتى. ءتىپتى, ۋكرايناعا بارىپ قۇرالداردى قولمەن ۇستاپ, كوزبەن كورىپ, كوڭىلگە ءتۇيىپ كەلىپتى. وسىلاي ءبىرشاما ۋاقىت تارازىلاپ, قازىرگى جابدىقتار­دى تاڭداعان سوڭ ونى ورناتۋعا اندرەي ەسىمدى ۋكراين جىگىتى كەلىپ, ءبارىن قۇراستىرىپ بەرىپتى.

 بۇگىندە فەرما 20 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. سولار­دىڭ ءبىرى – ءباتيما دادامباەۆا. بۇل كىسى مۇندا ءوندىرىس ينجەنەرى قۇزىرەتىندە. دەمەك, ول نىساننىڭ جۇمىسى دوڭگەلەۋىنە جاۋاپتى. ايتپاقشى, فەرمادا قازىر «قاتارعا قوسىلماعان» بالاپانداردى ەسەپتەمەگەندە مانچجۋر جانە تەحاس تۇقىمىنا جاتاتىن 40 مىڭ قۇس بار. ءبارى تەمىر توردىڭ ىشىنە توعىتىلعان. بودەنەنى قاماپ ۇستاماسا, بوس ءجۇرىپ تابىس اكەلمەيدى. ەرەسەك بودەنەلەر ءبىر عيماراتتىڭ ىشىندە ورنالاسقان ءۇش قاتارلى اۆتوماتتاندىرىلعان قوندىرعىعا جايعاسقان. ءار قوندىرعىدا 6 قاتاردان قۇس جاشىگى بار. ءبىر كۇندە 40 مىڭ قۇس 1 توننادان اسا جەمدى ازىق ەتەدى.

جەمىنىڭ قۇرامى دا بولەك. بيداي, جۇگەرى, سويا جانە بالىق ۇنى بار قۇس ازىعىنا ءتۇرلى ءدارۋىش قوسىلىپ بەرىلەدى. ىشكەنى دە, جەگەنى دە الدىندا بۇل قۇستىڭ باستى جۇمىسى – جۇمىرتقا تابۋ. ءبىر كۇندە قۇس فەرماسى 20 مىڭنان اسا جۇمىرتقا وندىرەدى. ءبارىن جيناپ, قاپتاپ, قوراپقا سالىپ, دايارلاپ قويۋدى فەرما قىزمەتكەرلەرى جۇزەگە اسىرسا, ونى ساۋداعا شىعارۋمەن فەرما يەسى اينالىسادى. بۇگىندە «سالەم-قۇس» جۇمىرتقالارى جەتىسۋ وبلىسىنان بولەك, الماتى وبلىسى مەن الماتى قالاسىنداعى ساۋدا نۇكتەلەرىندە ساتىلىمدا.

«بىزگە ورىن تارلىق ەتە باستا­عاندا كەڭەيتۋ مۇمكىندىك­تەرىن ىزدەي باستادىق. ءسويتىپ قاراۋسىز قالعان بۇرىنعى كىرپىش زاۋىتىنىڭ ورنىنا قونىس تەۋىپ, جۇمىس ۇدەرىسىن قايتادان تولىق قالپىنا كەلتىردىك. فەرمامىز جۇمىس ىستەپ تۇر, ەندى اۋلانى اباتتاندىرۋىمىز كەرەك. قازىر 150 مىڭ بودەنەگە ارنالعان ەكىنشى قۇس قورا-جايىن سالىپ بولىپ قال­دىق. قۇرال-جابدىقتار ۋك­راي­نا مەن قىتايدان جەت­كىزىلدى. ماسە­لەن, ينكۋباتور 56 مىڭ جۇمىرت­قاعا لايىقتالعان. ءار 5-7 كۇن سايىن سالماعى 30-40 گرامم بولاتىن 14 مىڭ بودەنە بالاپانى شىعارىلادى. ءبىر جارىم ايدان كەيىن جاقسى كۇتىمنىڭ ارقاسىندا ولاردىڭ سالماعى 200-250 گرامعا جەتەدى, سونىڭ 150-200 گرامى – تازا سالماعى», دەپ ءتۇسىندىردى فەرمەر.

ءوندىرىس ينجەنەرى ءباتيما دادام­باەۆا بودەنەنىڭ بابى جۇمىرت­قادان باستالاتىنىن العا تارت­تى. سەبەبى, جاقسى ءونىم بولۋى ءۇشىن جاراقتى قۇس كەرەك. ينكۋباتوردان شىققان قۇس­تان بالاپان وربىمەيدى دەگەن جاڭساق پىكىر بار ەمەس پە ەدى؟ ماماندار مۇندا بودەنە سانىن قالىپتى ۇستاۋ ءۇشىن بالاپانداۋعا باعىتتالعان قۇستاردى بولەك ۇستايدى. 9 انا­لىققا 1 اتالىقتى قوسىپ, بالاپان شىعاراتىن جۇمىرتقا ءوندىرىسىن دە جانداندىرىپ وتىر. تەك, بۇل جۇمىرتقالاردى انالىق بودەنەلەر باسپايدى. فەرماداعى الىپ ينكۋباتور اۋقىمدى ميسسيا­نى اتقارىپ وتىر.

كەلەسى ءبىر ۇلكەن عيمارات جۇمىرتقادان بالاپان شىعارىپ, ونى ءونىم بەرەتىن قۇسقا اينال­دىرۋ­عا نەگىزدەلگەن. اتاۋلى عيما­راتتىڭ كىرەبەرىسىندە 57 مىڭ جۇمىرت­قا سياتىن ينكۋباتور تۇر. ءبارى اۆتوماتتاندىرىلعان. تەك ماماندار جۇمىرتقانى ورنالاستىرىپ, ۋاقىتىندا بالاپانداردى جيناپ السا جەتكىلىكتى. جۇ­مىرتقا 16-17 كۇندە بالاپانعا اينا­لادى. عيمارات ءىشى بىرنەشە بولىك­كە بولىنگەن. ءار بولىگىندە جۇمىرت­قانى جارىپ شىققان ۋاقىتىنا ساي بالاپاندار ورنالاستىرىلعان.

«بارماقتاي جۇمىرتقادان شىققان بالاپاندار جىلدام وسەدى. تەك قاجەتتى جاعدايدى تۋىن­داتۋ كەرەك. ماسەلەن, جۇمىرت­قادان شىققان بالاپانعا 37,7-38°س تەمپەراتۋرا قاجەت. ۋاقىتىندا تاماقتاندىرسا بودەنە تەز شيرايدى. كۇن وتكەن سايىن تەمپەراتۋرا تومەندەتىلەدى. سەبەبى, بۇل ۋاقىتتا بودەنەنىڭ دەنە قىزۋى ارتا تۇسەدى. العاشقى ءبىر اپتانىڭ ىشىندە بودەنە بالاپانى 3 ەسە سالماق قوسىپ, ءبىر ايدا 15 ەسە ۇلعايادى. 50-60 كۇن­نەن كەيىن جۇمىرتقالاي باس­تايدى. جالپى, بودەنەنىڭ عۇمى­رى 1-1,5 جىل. ودان ءارى جۇمىر­ت­قالامايدى», دەدى ءباتيما دادامباەۆا.

«سالەم-قۇس» فەرماسى قازىر كوپكە تانىمال. ويتكەنى جەتىسۋ وڭىرىندە مۇنداي اۋقىمداعى بودەنە فەرماسى جوق. دەگەنمەن بۇل كاسىپتەن ناپاقا تاۋىپ وتىرعان باعدات سەرىكقوجاەۆتىڭ «اتتەگەن-ايى» دا جوق ەمەس. بىرەر جىلدان بەرى قۇستىڭ جەمشوبىن ءوزى دايارلاۋعا تىرىسقان. جەر ىزدەپ, بيداي, جۇگەرى, سويا ەگۋدى كوزدەگەن. الايدا جاقىن ماڭنان ەگىس القابىن تاپپاپتى. شالعاي ماڭنان ەگىن ەگىپ, ونىڭ ءونىمىن جيناۋعا كاسىپكەردىڭ شاماسى كەلمەيدى. باكەڭنىڭ سوزىنشە, ەگىن ەگۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس, ونىڭ باسى-قاسىندا ءبىر ادام بايلانىپ وتىرۋى كەرەك. ال ءوزى فەرمادان بوسامايدى. ەسەسىنە قازىر قۇس جەمىن ساتىپ الۋعا ءماجبۇر. بۇل دا قوسىمشا شىعىن.

ءوز قارجىسىنا وسىنداي اۋقىمدى نىساندى سالىپ, كاسىبىن دوڭگەلەتكەن جانعا قالاي دا قولداۋ ءبىلدىرۋ, جوق-جىتىگىن تولتىرۋعا مۇمكىندىك جاساۋ – جەرگىلىكتى اتقامىنەرلەردىڭ دە مىندەتى. ايتپاقشى, قۇس فەرماسىنىڭ جاقسىلىعىن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر دە كورىپ جاتىر. قۇس ساڭعىرىعى – تابيعي تىڭايتقىش. ديقاندار قۇس فەرماسىنىڭ ماڭايىن تازالاپ, ساڭعىرىقتى ەگىنگە تىڭايتقىش ەتۋگە اكەتەدى ەكەن. سىمبات سەرىكقوجاەۆ بودەنە شارۋاشىلىعى پايداسى بولماسا, مۇلدەم زيانى جوق كاسىپ ەكەنىن دە العا تارتىپ وتىر. بولەك كاسىپ يەسىنە ءبىز دە ساتتىلىك تىلەپ, جونىمىزگە كەتتىك.

جەتىسۋ وبلىسى