ءوڭىر ديقاندارى ءبىر كۇنى جىلعا ازىق بولاتىن, قاربالاسى مول, قاۋىرت, جاۋاپكەرشىلىگى دە جوعارى كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا كىرىسىپ كەتتى. كوكتەمدە جاۋعان جاۋىن القاپ توسىنە سىڭىرىلگەن داننەن بۇرىن جەردى ەمگەن ديقانداردىڭ كوڭىلىن كوكتەتىپ تۇر.
اقمولالىق ديقاندار بيىل 5,2 ميلليون گەكتار القاپتا دالا جۇمىستارىن جۇرگىزبەك. ونىڭ ىشىندە 4,7 ميلليون گەكتار جەرگە ءداندى جانە بۇرشاقتى داقىلدار ەگىلەدى دەپ مەجەلەنۋدە. سوڭعى جىلدارى سۇرانىس وسە تۇسكەن كارتوپ القاپتارى دا مەيلىنشە كەڭەيتىلمەك. بۇل قادام اسىرەسە, كوكتەمدە كۇرت قىمباتتاپ كەتەتىن كارتوپ باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا سەپتىگىن تيگىزۋى مۇمكىن. كوكونىستەر دە 2,5 مىڭ گەكتار جەرگە وتىرعىزىلماق.
كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى تۇقىممەن ءوڭىر ديقاندارى تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل ارادا ايتا كەتەتىن ءبىر جاي, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى سوڭعى جىلدارى قۇرعاقشىلىققا شىدامدى استىق تۇقىمىن كوبىرەك وتىرعىزۋعا دەن قويا باستادى. ءارى ەرتە پىسەتىنىن دە ەسكەرۋدە.
قاس-قاعىم ءساتى قىمبات كوكتەمگى ناۋقان كەزىندە جۇمىستىڭ ءونىمدى بولۋى ماشينا-تراكتور پاركىنىڭ زامان تالابىنا ساي جاڭارتىلۋىنا بايلانىستى. سوڭعى جىلدارى مەملەكەتتىڭ تىكەلەي قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا ديقاندار بۇل تاراپتاعى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, جاڭا زامانعى, ءونىمدى جۇمىس ىستەيتىن تەحنيكالارمەن قارۋلانا باستادى. اعىمداعى جىلدىڭ ەگىس ناۋقانىنا 15,1 مىڭ تراكتور, 16,6 مىڭ ءدان سەپكىش, 1,5 مىڭ بىرلىك جوعارى ءونىمدى ەگىس كەشەنى قاتىستىرىلادى. شىنتۋايتىندا بۇل جۇمىستى جاپىرىپ جىبەرەتىن زور كۇش. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ ءالى دە جالعاسۋدا. جىل باسىنان بەرى ءوڭىر ديقاندارى جالپى قۇنى 16,7 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 366 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الدى. ونىڭ ىشىندە 83 تراكتور, 33 ەگىس كەشەنى, 41 ءدان سەپكىش جانە 209 وزگە دە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى بار. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ بولجامىنا قاراعاندا, الداعى ۋاقىتتا بۇل تاراپتاعى جۇمىس ءۇزىلىسسىز جالعاسا تۇسەتىن بولادى. دەمەك, ديقاندار بۇرىنعىداي كونەتوز تەحنيكانى جاماپ-جاسقاپ, ۋاقىت شىعىنداماي, تۇقىمدى دەر كەزىندە سىڭىرە الادى.
ەندىگى ءبىر ماسەلە – ديزەل وتىنى. بيىلعى جىلعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى وڭىرگە 74,3 مىڭ توننا كولەمىندە كەپىلدەندىرىلگەن ديزەل وتىنىن ءبولىپ وتىر. بولىنگەن كولەمنىڭ 77 پايىزى جەتكىزىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا قالعان كولەمدى تيەۋ جانە جەتكىزۋ جۇمىستارى ۇيىمداستىرىلۋدا.
ديقانداردىڭ ءونىمدى جۇمىس ىستەۋىنە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كولەمى جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقاندىعىن ءارى ءتيىمدى بولىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. اعىمداعى جىلى ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا 46,6 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قولداۋ كورسەتىلمەك. بۇل قارجى وسىمدىك شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋعا, تۇقىم شارۋاشىلىعىن قولداۋعا, تىڭايتقىشتار الۋعا باعىتتالماق. بيىل اقمولالىق ديقاندار قارجىدان قىسىلىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن دەگەن جورامال دا ايتىلعان. وعان سەبەپ, وتكەن كۇزدەگى زور ەڭبەكپەن جينالىپ الىنعان استىق باعاسىنىڭ تومەندەۋى ءارى ۋاقىتىندا ساتىلماۋى. شىنىندا دا بيداي باعاسى كۇرت ءتۇسىپ كەتتى. سەبەبى دە بەلگىلى, قايتالاۋدىڭ رەتى جوق. جاعداي وسىلاي قالىپتاسقان كەزدە تاجىريبەلى ديقانداردىڭ كوڭىلىنە الاڭ كىرگەن. قارجىسىز قارىس قادام العا باسا الارسىڭ با؟ قارجى تاپشىلىعى ەڭ الدىمەن القاپتاردىڭ توزۋىنا دا اكەلۋى مۇمكىن. سەبەبى, تىڭايتقىشتارعا قول جەتىمسىز بولىپ قالادى ەمەس پە؟ داتكە قۋاتى كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن نەسيەلەندىرۋ «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» ۇك اق ارقىلى فورۆاردتىق ساتىپ الۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ءسال تاراتىپ ايتاتىن بولساق, وسى باعدارلاما بويىنشا ءوڭىر ديقاندارى 4 ميلليارد تەڭگەگە نەسيەلەندىرىلدى. تاۋارلى نەسيە بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 56,2 مىڭ توننا استىق بەرىلدى. كوكتەمگى ەگىس جۇمىسىن نەسيەلەندىرۋگە «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» دا ۇلەس قوسىپ, بارلىعى 39,4 ميلليارد تەڭگەگە 428 ءوتىنىمدى قارجىلاندىرىپ وتىر.
ەگىس جۇمىستارى الدىندا 1,2 ميلليون گەكتار القاپتىڭ توپىراعى وڭدەلدى. قازىر اقمولالىق ديقاندار كوكتەمگى ەگىستى باستاپ كەتتى. ازىرگە 406 مىڭ گەكتار القاپقا ءدان سەبىلدى. كۇن اشىق بولسا, جۇمىس قارقىندى جۇرگىزىلمەك. شالعايداعى جاقسى اۋدانىنىڭ ديقاندارى دا وزگە وڭىرلەردەگىدەي جاۋاپتى ناۋقانعا جۇمىلا كىرىسكەن. بيىل بۇل اۋداندا 492,5 مىڭ گەكتار القاپقا ءداندى داقىلدار ەگىلمەك. ونىڭ ىشىندە بيداي-ارپامەن بىرگە, مايلى داقىلدار دا بار. اۋدان ديقاندارى ءداندى داقىلدارمەن بىرگە مال ازىعىن مولىنان قامتۋعا مەيلىنشە ءمان بەرىپ وتىر.
اقمولا وبلىسى