ورىندالعان ارمان

مالايزياعا بارعان ساپارىمىزدا ءتۇرلى ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الىپ جۇرگەن قازاق جاستارىنا جولىقتىق

قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىن 1991 جىلعى 31 جەلتوقساندا مالايزيانىڭ رەسمي تۇردە مويىنداۋ ساتىنەن باستاپ مالايزيا مەن قازاقستان اراسىنداعى سايا­سي, ساۋدا جانە ەكونوميكالىق بايلانىستار وڭ جولعا قويىلىپ كەلەدى دەپ ايتۋعا بولادى. 1996 جىلى كۋالا-لۋمپۋر قالاسىندا قازاقستاننىڭ مالايزياداعى, ال الماتى شاھارىندا مالايزيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىكتەرى اشىلدى. مالايزيا قازاقستان ازاماتتارىنا بىرجاقتى نەگىزدە 30 كۇنگە دەيىن ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننان مالايزيا جەرىنە تۋريستىك ساپارمەن بارۋشىلار سانى جىل سايىن بارىنشا ارتىپ كەلەدى. 2009 جىلى وسى ەلگە تىكەلەي ۇشاتىن اۋە لاينەرى جۇمىس ىستەي باستاسا, بۇگىندە «ەير استانا» اۋەكومپانياسى ارقىلى الماتى – كۋالا-لۋمپۋر باعىتىنا اپتا سايىن تىكەلەي ءۇش رەيس ۇشادى. ال ەندى وسى مالايزيا قانداي ەل, بۇل ەلدە قازاقتىڭ قانشا بالاسى ءبىلىم الىپ ءجۇر دەگەن ماسەلەگە توقتالايىق. مالايزيا سوڭعى ۋاقىتتا ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان يندۋستريالدى-اگرارلىق مەملەكەتكە جاتادى. ەسكە سالا كەتەيىك, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1996 جىلى مالايزياعا رەسمي ساپارمەن بارعان بولاتىن. سودان بەرى ەكى ەل اراسىندا بىرقاتار كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلىپ, بارىس-كەلىس جاعدايى ورنىعا ءتۇستى. ەڭ باستىسى, 8 ساعاتتىق جول قاشىقتىعى قازاقستان مەن مالايزيا مۇمكىندىكتەرىن شەكتەي العان جوق. مۇندا قانشاما قازاقتىڭ قاراكوز جاستارى ءبىلىم الىپ ءجۇر. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جىل سايىن بۇل ەلگە سانداعان تۇلەكتىڭ اعىلۋى مۇنداعى ءبىلىم جۇيەسىنە وتە-موتە تەرەڭىرەك ۇڭىلۋگە يتەرمەلەيدى. ءبىرىنشى سەبەبى, مالايزياداعى وقۋ اقىسى ءبىزدىڭ جاستار ءۇشىن قولايلىراق, حالىقتىڭ قالتاسى كوتەرەتىندەي مولشەردە ەكەن. مىسالى, قازاقستاندىق جەتەكشى وقۋ ورىندارىندا ءبىر جىلدىق وقۋ اقىسى 300 مىڭنان 800 مىڭ تەڭگەگە دەيىن بولسا, ال ونداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىر جىلدىق وقۋ اقىسى تەڭگەگە شاققاندا 400 مىڭنىڭ و جاق, بۇ جاعى بولىپ شىعادى. قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ كوپشىلىگى مالايزيانىڭ Sunway, Asia Pacific University of Technology & Innovation (APU), HELP, Limkokwing University of Creative Technology ۋنيۆەرسيتەتتەرىن تاڭدايدى. ءويت­كەنى, مالايزيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە جاڭا زامانعا ساي سان ءتۇرلى قاجەتتى ماماندىقتار ءتىزى­مى مول, حالىقارالىق ستاندارتقا ساي ديپ­لوم بەرىلەدى. ۇلىبريتانيادا ءبىلىم الۋ جىلىنا 35000 – 40000 اقش دوللارى ءمول­شەرىندە دەسەك, ال مالايزيادا ءجۇرىپ-تۇرۋ, تاماقتانۋ, كيىنۋ مەن ستۋدەنتكە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردىڭ بارلىعىن قوسقاندا 7 000 – 15 000 اقش دوللارىن قۇرايدى. تاعى ءبىر ەكىنشى جا­عى بار, مالايزياداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ دەنى ۇلىبريتانيا, اقش, جاڭا زەلانديا, اۆستراليا, گەرمانيا جانە فرانتسيا ەلدەرىنىڭ فيليالدارى بولىپ سانالادى, اتالعان مەملەكەتتەرمەن مالايزيا وقۋ ورىندارى اراسىندا ستۋدەنت الماسۋ ماسەلەسى وتە دۇرىس جولعا قويىلعان. ساۋالناما كورسەتكەندەي, ءبىلىم الۋشى­لاردىڭ 80 پايىزى جاڭا تەحنولوگيالاردى مەڭگەرگەندى قۇپ كورەدى. كاپيتاليستىك كوزقاراسپەن قارايتىن جاستار جاڭا تەحنولوگيا جۇرگەن جەردە كوپ قارجى دا بولاتىنىن ايتادى. زامان تالابى سولاي, قالاي دەسەك تە, وقىعان جاستار وتە دۇرىس تاڭداۋ جاساپ وتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار. مالايزيا وقۋ ورىندارىندا ساباق اعىلشىن تىلىندە جۇرەدى. ءبىزدىڭ وندا ءبىلىم العان جاستارىمىزدىڭ اراسىنان اعىلشىن ءتىلىن العاشقىدا نان سۇراي الاتىن دەڭگەيدە مەڭگەرىپ بارىپ, 4 جىلدان سوڭ ولاردىڭ اعىلشىن ءتىلىن وتە جوعارى ساپادا ۇيرەنىپ شىققانىن, ال بۇگىندە ايتۋلى ۇلتتىق كومپانيالاردا, شەتەلدىك كاسىپورىنداردا قىزمەت جاساپ جۇرگەنىن بىلەمىز. 2011 جىلعى ناقتى مالىمەتكە جۇگىنسەك, مالاي ەلىندە ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەر سانى 2000-نان اسادى. ولار كوبىنەسە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, ديزاين, مۇناي, ەكونوميكا جانە بيزنەس ماماندىقتارىنا ماشىقتانۋدا. مالايزيادا وقۋدىڭ ارتىقشىلىعى نەدە دەگەندە, ونداعى اۋا رايىنىڭ قولايلىلىعىن ايتپاي كەتە المايسىز. ورتاشا جىلدىق تەمپەراتۋراسى 25-28°س-تى كورسەتىپ تۇرادى. سودان كەيىنگى ەرەكشەلىگى, مەگاپوليستەن بولەك ستۋدەنتتىك قالاشىقتىڭ بولۋى ارتىق مۇمكىندىك بولىپ ەسەپتەلىنەدى. «بولاشاقتىڭ قالاسى» دەگەن اتاۋعا يە بولعان سايبەردجايا قالاسى تۇتاستاي ستۋدەنتتەردىڭ ورداسىنا اينالعالى ءبىراز جىل بولىپتى. ءتىپتى, مۇندا جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر, تۇرعىن ۇيلەردىڭ ءوزىن ستۋدەنتتەرگە لايىقتاپ تۇرعىزعانىن بايقادىق. ۇشىنشىدەن, قازاقستاننان بارعان جاستار تاماقتانۋدا قينالمايدى. ويتكەنى, مالايزيا حالقىنىڭ 60 پايىزىن مۇسىلماندار قۇرايدى, مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ءدىنى يسلام بولىپ تابىلادى. 2020 جىلى الەمنىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرى قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتىپ وتىرعان 27 ميلليون تۇرعىنى بار مالايزيا وسىلايشا كوپۇلتتى مەملەكەت سانالادى. ستۋدەنتتىك قالاشىقتاعى ءدامحانالار تاياق تاستام جەردە, تابەت-تالعامعا ساي استىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار, ءارى ستۋدەنتتەرگە دە ءتيىمدى باعادا ازىرلەنگەن. مۇندا مالاي, قىتاي, اراب اسحانالارى جەكە-جەكە قىزمەت كورسەتەدى. مالاي اسحاناسى دا ەرەكشە سۇرانىسقا يە, اسىرەسە, ناندارى وتە ءدامدى (دامدەۋىشتەردى كوپ قوسادى). نان دەمەكشى, مالايزيادا ۇن ماسەلەسى وزەكتى. مۇندايدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ نانىنا جەتەر, تاعامىنا ىلەسەر اس جوقتاي كورىندى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, مالايزياداعى كولىك جولدارى كورگەن كىسىنى تاڭداي قاقتىرادى. مۇندا كولىك كەپتەلىسى دەگەندى كورۋ اراگىدىك جايت. سەبەبى, پويىزدار جەر استىمەن دە, جەر ۇستىمەن دە زۋلاي بەرەدى. اۆتوبۋستارى تاكسيمەن پارا-پار. قالاعان جەردەن ايالداماعا جەتپەي-اق, «توقتا» دەگەن تۇيمەنى باسا قالساڭىز بولدى, دىتتەگەن جەرىڭىزدەن ءتۇسىرىپ كەتەدى. مۇندا وقيتىن قازاق ستۋدەنتتەرىنىڭ كوپشىلىگى كولىكتى جالعا الىپ, وقۋىن دا, جۇمىسىن دا دوڭگەلەتىپ ءجۇر. مالايزيانىڭ Limkokwing University of Creative Technology وقۋ ورنىندا ءبىلىم العان ينديرا ۋاحاب بيىل ديزاينەر ماماندىعىن الىپ شىعادى. 4-كۋرستى ءتامامداپ جاتقان قازاق قىزىن بۇگىندە جارتى مالايزيا بىلەدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. ول وقۋمەن قاتار مالايزيانىڭ جەتەكشى ءسان جۋرنالدارىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ءسان الەمىنە قازاقى ناقىشتى ەنگىزسەم دەپ ارماندايتىن ينديرانىڭ ءوزى ءبىلىم العان مەملەكەتتە قالماي, قازاقستانعا قايتۋ ويىن بىلگەندە ءبىز دە ىشىمىزدەن ريزا بولىپ قالدىق. ول ءوزىن شەتەلدە ءبىلىم العان جاستاردىڭ ءبىرى رەتىندە باقىتتى سانايدى. «العاش رەت مەن مالايزيادا ءبىلىم الۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىن «Bolashak Study» دەپ اتالاتىن حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنان ءبىلدىم. استاناداعى رەسمي ورتالىعىنا بارعانىمدا سونداعى كەڭەسشىلەر ماعان بارلىق ءمان-جايدى ءتۇسىندىردى. العاشىندا اتا-اناما مالايزياعا وقۋعا كەتكىم كەلەتىنىن ايتقانىمدا قارسىلىق ءبىلدىردى. سەبەبى, ءبىزدىڭ حالىقتىڭ ءالى دە بولسا بالانى شەتەلدە وقىتۋ دەگەن ماسەلەگە كۇمانمەن قارايتىنى مەنىڭ دە الدىمنان بەتپە-بەت جولىقتى. الايدا, قيىندىقسىز ارمانعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ۇستازدارىم ءجيى ايتاتىن. مەنىڭ شەتەلدە ءبىلىم الۋىم بولاشاق ومىرىمە جاقسى وزگەرىس الىپ كەلەتىنىن جاقسى ءتۇسىندىم, اتا-انام دا العاشىندا كەلىسىمىن بەرمەگەنمەن, بىرتە-بىرتە مەن ولاردى ءوز ىڭعايىما كوندىرگەن سياقتىمىن. ەندى, مىنە, اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن ديزاينەر دەگەن ماماندىق يەسىمىن» دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە اشىق-جارقىن ينديرا. ماقتاپ وتىرعان مالايزياڭىز 1957 جىلى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن ەل. الەم­دىك وركەنيەتتە «ازيا جولبارىسى» دەگەن اتپەن ءمالىم بۇل ەل اگرارلى ەل بولىپ سانالعانمەن, ولار قازاقستاننىڭ مۇناي-حيميا ونەركاسىبىن, قۇرىلىس جانە «حالال يندۋسترياسىن» دامىتۋعا ۇلەس قوسۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. وسىلاردىڭ ىشىندە جاستار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى قاشاندا ءبىلىم سالاسى بولىپ قالا بەرەتىنى راس. سەبەبى, مالايزيا مەن قازاقستان ءبىر-بىرىمەن تاعدىرلاس ەلدەر. اعىلشىندىقتاردىڭ بوداندىعىندا بولعان مالايزيا اينالدىرعان ەلۋ جىلدىڭ ىشىندە «ازيا جولبارىسى» اتانۋى تەگىن ەمەس. ولار بۇعان مەملەكەتتىڭ جۇرگىزگەن دۇرىس ساياساتى مەن ءبىلىم-عىلىمعا, جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرۋگە دەگەن تالپىنىستىڭ ناتيجەسىندە جەتكەنىن جاسىرمايدى. ەندەشە, «جاقسىنى كورمەككە» دەگەن قازاقى مىنەزبەن جاستارىمىز مالايزيا ەلىنىڭ ءبىلىمى مەن عىلىمىن, تاجىريبەسىن يگەرۋگە ۇمتىلا تۇسسە, ودان ۇتپاساق, ۇتىلماسىمىز انىق. قۇندىز ەرالى.