وتاندى ءسۇيۋ, دوستىقتى ايالاۋ, ماحابباتقا ادالدىقتىڭ اسقان ۇلگىلەرىن دارىپتەگەن مايدانگەر قالامگەرلەر شىعارماشىلىعى اراسىندا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ داڭقتى پارتيزانى, حالىق قاھارمانى قاسىم قايسەنوۆتىڭ پۋبليتسيستيكاسى ايرىقشا ورىن الادى.
ءابىش كەكىلباەۆشا ايتقاندا, «قاندى قاساپتان ورالماي قالعان مىڭداعان اتالارىمىز بەن اكەلەرىمىزدىڭ اقىرعى كوزىندەي بولعان» الداسپان باتىردىڭ پارتيزان ءومىرىنىڭ شەجىرەسى ىسپەتتى «جاۋ تىلىندا» پوۆەسىن جاتا-جاستانا وقىماعان ادام كەمدە-كەم. وت جارقىلى ويناعان سوعىستىڭ سول ءبىر اۋىر دا العاشقى كۇندەرىندە ۋكراينانىڭ قان يلەگەن توپىراعىندا, زار يلەگەن اتىرابىندا جولبارىستاي جورتىپ جۇرگەندە جازعان سارعايعان قويىنداپتەرلەر جىلدار وتە كەلە سارى التىنداي بولىپ قازاق رۋحىنىڭ كادەسىنە جارادى. سوعىس كەشىپ ءجۇرىپ جان تاپسىرعان, بەلگىسىز قورىمداردا قالعان جاقىندارىن جوقتاپ جۇرگەن قايعىلى قاۋىمنىڭ قولتىعىنان دەمەپ, قايتا تىڭايتقانداي بولدى.
ۋكراينا ورماندارىندا جاۋدىڭ جەلكە جاعىندا ءجۇرىپ سوققى بەرىپ, كەۋدەسىن وققا توسەپ اسكەر ءومىرىنىڭ قيا-جىقپىلىن كوزىمەن كورگەن مايدانگەردىڭ بولعان وقيعانى بوياماسىز, قاز-قالپىندا جاتىق تىلمەن جەتكىزگەن شىعارماسى قانشاما جاس وسكىننىڭ بويىندا نامىس وتىن تۇتاتتى. ارقايسىسى ءبىر تاراۋ, قىرىقتان استام قىسقا اڭگىمەدەن تۇراتىن شىعارما بىردەن باۋراپ, «پارتيزان ەرلىگى» دەگەن ورتاق جۇيەگە باعىنعانىمەن, ءار ءبولىمنىڭ وقيعاسى جاڭا, جەكە تاقىرىپ بولىپ قىزىقتىرىپ, ەلىكتىرىپ وقىتقان وقۋشى كەزىمىز ۇمىتىلعان جوق. عاسىرلار كوشىندە پەشەنەسىنە اۋىر تاريح جازىلعان ۋكراين حالقىنىڭ وتانسۇيگىشتىك قاسيەتى, جەرگىلىكتى حۋتور تۇرعىندارىنىڭ پارتيزاندارعا جاساعان كومەگى, وترياد جاۋىنگەرلەرىنىڭ ادال دوستىعى, جاۋ اسكەرىنىڭ ز ۇلىمدىعى قىم-قۋىت وقيعالار تىزبەگىندە شىنايى باياندالادى.
«پارتيزان داۋىسى» دەپ اتالاتىن بولىمىندە: ء«بىز سوعىستىڭ زاردابىن كوپ تارتتىق. وتانىمىزدىڭ بوستاندىعى مەن تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كوپتەگەن جولداستارىمىز قازا تاپتى. بالا – اناسىز, انا – پاناسىز قالدى. مىڭداعان وتانداستارىمىز مۇگەدەك بولىپ قالدى. ەڭبەكسۇيگىش تالانتتى حالقىمىزدىڭ تابان ەتى, ماڭداي تەرىمەن ورناتىلعان ساۋلەتتى قالالار مەن سەلولاردى جاۋ ورتەپ جىبەردى. ماپەلەپ وسىرگەن ماۋە اعاشتارى مەن جايقالىپ تۇرعان ەگىس جاۋ بومباسى مەن سناريادتارىنىڭ استىندا قالدى. ورىستەگى مال قىرىلدى. مىنە, سوعىستىڭ كەسىرى وسىنداي بولادى» دەيدى مايدانگەر جازۋشى.
سوعىس زۇلماتىن وسىلاي سۋرەتتەپ وتىرعان «جاۋ تىلىندا» شىعارماسى دا بۇگىن ەسكىردى مە؟ سوعىستىڭ نە ەكەنىن بىلمەي ءوسىپ كەلە جاتقان كەي وقىرمان: «سوعىس تۋرالى قايتالاپ وقۋدىڭ قاجەتى بار ما, ول تاقىرىپتاعى شىعارمالار ۋاقىتپەن بىرگە ومىرشەڭدىگىن جويىپ وتىرادى عوي» دەگەن پىكىردى العا تارتادى. بارلىق حالىقتىڭ ادەبيەتىندە بار بۇل تاراپتىڭ شىعارمالارىنا «ماڭگى تاقىرىپ» دەپ ماڭىز بەرىلسە, سوعىس تاقىرىبى قايتالاپ سوعۋدى قاجەت ەتەتىن, قاراۋلىققا قۇلشىنىستى بىلدىرەتىن وزەكتى دەگەن اڭگىمە ەمەس. كەز كەلگەن سوعىستىڭ ادامزاتقا قارسى جاسالاتىن ز ۇلىمدىق ەكەنىن ەسكەرتۋ. ەرلىك جايىن ايتا وتىرىپ, ەل بولۋعا ۇندەۋ. ومىردەگى كۇللى وتىرىك پەن جالعان باتىرلىقتىڭ بەتپەردەسىن ج ۇلىپ الىپ, ناعىز ەرلىك پەن تازا رۋحتىڭ قانداي بولاتىنىن كورسەتۋ.
بۇگىنگى ۋكراينانىڭ باسىنداعى جاعدايدى كورىپ وتىرىپ «الەمدە بەيبىتشىلىكتەن وتكەن وزەكتى ماسەلە بار ما ەكەن» دەگەن ويدا قالاسىڭ. قاسىم قايسەنوۆتەردىڭ «جاۋ تىلىندا» سەكىلدى ەرلىك شەجىرەسىن ءار ادام جاستايىنان وقىپ وسسە عانا ۇرپاعى ءۇشىن ارپالىسىپ وتكەن جاۋىنگەر بابالار ەرلىگىنىڭ ساباقتاستىعى ۇزىلمەي, وتانشىلدىق پەن رۋحتىڭ قانداي بولاتىنىن جاس بۋىن سەزىنىپ وسەدى. ەرلىكتىڭ اتىن ماڭگىلىك ەستە قالدىراتىن دا وسىنداي شىعارمالار. ب.مومىش ۇلى, ءا.ءشارىپوۆ, ت.احتانوۆ, ءا.نۇرپەيىسوۆ, ءا.نۇرشايىقوۆ, ق.يساباەۆ سياقتى شايقاستىڭ ىشىنەن كەلىپ, شىعارماشىلىعىندا سۇم سوعىستىڭ زاردابىن ايىپتاعان قالامگەرلەردىڭ قاي-قايسىسى دا ۇرپاعىن وسىنداي جاماندىقتان ساقتاندىرادى. تامساندىرعان تۋىندىسىنىڭ ءبارى دە «سوعىسپاڭدار!» دەپ ايعايلايدى, جالىنادى, تالاپ ەتەدى. جامان با؟ ەندەشە, جاڭا ۇرپاقتىڭ جۇرەگىنە مەيىرىم ءدانىن ەگىپ, قانتوگىس اتاۋلىعا جەككورىنىش سەزىمىن وياتا الاتىن قۇدىرەت تەك ادەبيەتتىڭ قولىندا.
قاسىم قايسەنوۆتەردىڭ «جاۋ تىلىنداسى» سول ءۇشىن قاستەرلى, سول ءۇشىن كەرەك. پاتريوتيزم, اتالار ەرلىگى مەن رۋحىنىڭ سيمۆولى بولعان جەڭىس كۇنى مەرەكەسى الىستاپ, تاريحتىڭ جاڭا پاراعىمەن بىرگە وتان قورعاۋشىلار اتتى دەربەس مەيرام كەلىپ ورنىن باسىپ, جاڭارتقانىمەن, حالىق جادىنداعى قاسىرەت تاڭباسى وشپەيدى. جەڭىس كۇنى كەلىپ جەتكەن سايىن ارعى جاعىندا جاسىرىلىپ تۇراتىن مۇڭ مەن وي «وتكەننىڭ قاتەلىگى قايتالانباسا ەكەن» دەگەن تىلەكپەن عانا ۇندەسەدى.