سارىوزەك گارنيزونى: سولدات ءومىرىنىڭ ءبىر ءساتى

ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان جالىندى جاستار اۋدان ورتالىعى سارى­وزەك اۋىلىنداعى №12740 اسكەري بولىمىن­دە دايارلىقتان ءوتىپ جاتىر. مۇنداعى اسكەري ماماندار ءتارتىپ قانشا قاتال بولعانىمەن, مەرزىمدى اسكەرگە الىنعان جاۋىنگەرلەردىڭ ءبىر كۇندىك ومىرىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەردى. الەۋمەتتىك جەلىدەگى الىپقاشپا قاۋەسەتتەر قورعانىس سالاسىنىڭ بەدەلىن تۇسىرگەنى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان سول سالاعا جاۋاپتى ماماندار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىن ارنايى شاقىرىپ, ساربازداردىڭ جايىن ەلدەن ەستىگەنشە, كوزبەن كورۋىمىزدى سۇراعان ەدى. ءبىزدى كۇتىپ العان سارىوزەك گارنيزونى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسشىسى, ما­يور ابزال سارتاەۆ ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن جاۋىنگەرلەرمەن اشىق اڭگىمە جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى.

تۇركىستان وبلىسىنىڭ سايرام اۋدا­نىن­داعى قاسىمبەك داتقا اۋىلىنىڭ تۋماسى سۇلتانبەك تىلەستىڭ اسكەرگە الىنعا­نىنا 6 اي بولىپتى. وسى ۋاقىت ىشىندە جا­قىن دوس, تالىمگەر ۇستاز تاپقان جاس جى­گىت دۇنيەگە دەگەن كوزقاراسى وزگەرگەنىن ايتادى.

«اسكەرگە دەيىن ويىم باسقا-تۇعىن. مۇندا كەلگەننەن كەيىن اسكەر تۋرالى ويىم تۇبەگەيلى وزگەردى. قورقاتىن تۇگى جوق. كەرىسىنشە, ادام ءومىرىنىڭ ايتۋلى ءبىر كەزەڭى دەۋگە بولادى. قازىر جاستاردى كەي رەتتە كۇشتەپ اكەلىپ جاتىر. شىنىندا, ەشقانداي قينالماي-اق كەلە بەرۋگە بولادى. الىمجەتتىك جاساۋ, ۇرىپ-سوعۋ دەگەن مۇندا جوق. 6 ايدىڭ ىشىندە ونداي نارسەنى ءوز باسىم كورمەدىم. بىلايشا ايتقاندا, وزىنە قول جۇمسايتىنداي زورلىق بولعان جوق», دەگەن جاس سارباز سۇلتانبەك باقىتبەك ۇلى زامانداستارىن اسكەرگە كەلۋگە شاقىردى.

تاڭعى 6.30-دا ۇيقىدان تۇراتىن ساربازدار الدىمەن جاتتىعۋ جاساپ, بەلگىلى ءبىر قاشىقتىققا جۇگىرىپ كەلەدى. سوسىن توسەگىن قىر شىعارىپ, مۇقيات جيناعان جاۋىنگەرلەر جۋىنىپ, تازالانعاننان سوڭ ساپقا تۇرىپ, اسحاناعا كەزەكپەن كىرەدى. ءاربىر مينۋتتى ءتيىمدى پايدالانۋعا ۇيرەتەتىن اسكەري ءتارتىپ, تاڭعى استان سوڭ ساربازداردى پلاتستا ساپپەن جۇرۋگە باۋليدى. سوسىن اپتاسىنا 2 رەت – دۇيسەنبى, جۇما كۇندەرى ارنايى قۇقىقتىق دايىندىق ساباعى وتەدى. وندا ەلىمىزدى قورعاۋ جولىندا ەرلىك كورسەتكەن باتىر بابالاردىڭ ءومىر جولى, اسكەري شەشىمدەرى مەن ۇرىس جۇرگىزۋ تاسىلدەرى تانىستىرىلىپ, قازىرگى الەمدە ورىن الىپ جاتقان وقيعالاردىڭ سەبەپ-سالدارى, زالال-زاردابى, باسقىنشىلىق پەن وتان قورعاۋدىڭ ايىرماشىلىعى سىندى تاقىرىپتار تالقىلانادى. بۇدان كەيىن تۇسكى اس. تاماقتان كەيىن تەلەباع­دارلامالاردى تاماشالاۋعا نەمەسە گازەت-جۋرنال, كىتاپ وقۋعا ۋاقىت بەرىلەدى. ودان سوڭ ءاربىر روتا وزىنە تيەسىلى باعىت بويىنشا دايىندىقتى پىسىقتايدى.

ماسەلەن, تۇركىستاندىق سۇلتانبەك باقىتبەك ۇلى «د-30» ماركالى زەڭبىرەكتىڭ نىسانا كوزدەۋشىسى رەتىندە تەوريالىق ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى. وسىلايشا, 2-3 ساعات­تى اسكەري تەحنيكانىڭ ءتىلىن مەڭگەرۋگە جۇمساعان ساربازدار ەتىگى مەن سىرت كيىمىن تازالاپ, كەشكى اسقا بارادى. مۇنان كەيىن كيىمنىڭ جاعاسىنا سالىناتىن اق ماتانى اۋىستىرىپ تىگۋ ءۇشىن ينەگە ءجىپ ساباقتايتىن جاۋىنگەرلەر ساعات 20.30-دا تەلەديداردىڭ الدىنا جينالادى. ەلىمىزدەگى جاڭالىقتارمەن تانىسقان سوڭ ءوزارا پىكىر الماسىپ, كوركەم فيلم تاماشالايدى. تۇنگى تەكسەرىستەن سوڭ 22.30-دا كازارمادا كەزەكشىلەردەن باسقا ساربازدار جاپپاي ۇيقىعا كەتەدى. وسىلايشا, ءبىر كۇندى تۇيىندەگەن جاۋىنگەر تەمىردەي تارتىپكە ۇيرەنىپ, اسكەري ءومىردىڭ شيراتار, شىنىقتىرار ادەتىن مەڭگەرەدى. باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ «تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى» دەگەن ءسوزى وسىنى مەڭزەسە كەرەك.

تاعى ايتا كەتەتىنى, جاۋىنگەرلەر سەن­بى, جەكسەنبى كۇندەرى اتا-انالارى, باۋىرلارىمەن تەلەفون ارقىلى سوي­لەسىپ, بەينەبايلانىسپەن جۇزدەسەدى. سۇلتانبەكتىڭ ءسوزىن قاتارلاستارى نۇرسۇلتان امانجول, الىشەر سەكرەنوۆ, راحمان ەلەمەس تە راستاپ, ءوز باسىنان وتكەرگەن وقيعالارىن اڭگىمەلەپ بەردى.

«سارىوزەكتىڭ سىزدى اۋا رايى سول­تۇستىكتىڭ ايازىنان دا قاتتى بولاتىنىن سەزىنگەندە تاڭعالدىم. مەن ءوزىم اقمولا وبلىسىنىڭ استراحان اۋدانىنا قاراستى جاڭاتۇرمىس اۋىلىنان كەلدىم. العاشىندا تەمپەراتۋرا تومەن بولعانىنا قاراماستان, سۇيەكتەن وتەتىن ىزعار سوعاتىنىن ۇقتىم. №1 شابۋىلداۋشى باتالوندا قىزمەت ەتەتىندىكتەن كوبىنە پوليگوندا جۇرەمىز, دۇيسەنبىدەن جۇماعا دەيىن پالاتكادا جاتامىز. سوندا بايقاعانىم, جەتىسۋدىڭ دىمقىل اۋاسى سولتۇستىكتىڭ قۇرعاق ايازىنان سۋىق بولادى ەكەن. ياعني كۇرەڭبەلدىڭ 20 گرادۋس ايازى سولتۇستىكتىڭ 30 گرادۋسىنداي سەزىلەدى»,  دەگەن ن.امانجول ءوزىنىڭ اسكەرگە قالاي كەلگەنىن مايىن تامىزا اڭگىمەلەدى.

ء«وز باسىم اسكەرگە كەشىگىپ كەلدىم. 2000-شى جىلعىمىن. قازىر 2004-ءشى جىلعىلارمەن بورىشىمدى وتەپ جاتىر­­مىن. وعان استاناداعى ەۋرازيا ۋنيۆەر­سيتەتىن گەودەزيست ماماندىعى بويىن­شا ءبىتىرۋىم سەبەپ بولدى. ديپلوم العان سوڭ جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك اشىپ, 1 جىل جۇمىس ىستەدىم. ءبىر كۇنى ۇيگە كەلە جاتىپ, جولاي دۇكەنگە كىرگەنمىن. ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىندە ەكى كىسى تۇر ەكەن. سولار جسن-ىمدى سۇرادى. ويىمدا ەشتەڭە جوق, ونىڭ ۇستىنە سونىڭ الدىندا جسن-نى ايتقان ادامعا تەگىن تەمەكى تاراتقان بولاتىن. سول ەسىمە ءتۇسىپ ايتا سالدىم. الگى ەكى كىسىنىڭ بىرەۋى پلانشەتىن اشىپ, مەنىڭ دەرەكتەرىمدى قارادى دا: ء«بىز اسكەري كوميسسارياتتانبىز. ەشقانداي ەسەپتە جوق ەكەنسىز. بىزبەن بىرگە جۇرەسىز!» دەپ اسكەرگە الىپ كەتە باردى. ءسويتىپ, ءدام تارتىپ جەتىسۋدىڭ تورىنەن ءبىر-اق شىقتىق. سودان بەرى, مىنە, 1 جىل زۋ ەتە قالدى. 40 كۇننەن كەيىن ۇيگە قايتامىن بۇيىرسا. اسكەري انت قابىلداعاننان كەيىن 100 كۇن وتكەن سوڭ كەتەتىن كەزىمدى ساناي باستادىم. اسكەرگە كەلگەنىمدى العاش مىلتىق اتقاندا ۇعىندىم. وق-ءدارىنىڭ ءيىسى بۇرق ەتە قالعاندا العان اسەرىم ەرەكشە بولدى. سول كۇندەردى قازىر ك ۇلىپ ەسكە الامىز», دەيدى ن.امانجول.

جاس ساربازداردىڭ اڭگىمەسى وتە اسەرلى. اسكەرگە دەيىنگى كۇندەرىنە ك ۇلىپ قارايدى. كوزدەرىندە ناركەسكەن نامىستىڭ الاۋى, سوزدەرىندە وتانعا دەگەن رياسىز ماحاببات مەنمۇندالاپ تۇر. ءبىز جاۋىنگەرلەردىڭ وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن كوزبەن كورىپ, ءبىر مارقايىپ قايتتىق.

جەتىسۋ وبلىسى