بەلگىلەنگەن مەرزىمىندە ءارى ساپالى سالىنىپ ءبىتۋى ءتيىس
كەشە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانا قالاسىنىڭ جاڭا نىساندارىن كورۋ بارىسىندا «استانا ەكسپو-2017» كورمە كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى.
ەلباسى بارادى دەگەن سوڭ, قۇرىلىس باسىنا ادەتتەگىدەي جۋرناليستەر دە جينالدىق. ول جەردە قازاقستاندىق قانا ەمەس, كادىمگى حالىقارالىق ءىرى شارالارداعىداي شەتەلدىك جۋرناليستەردىڭ قاراسى دا كوپ ەكەن. ارينە, بۇل تورتكۇل دۇنيە كوز تىككەن حالىقارالىق كورمە ەمەس پە, ەلىمىزدىڭ دايىندىعىن بىلمەككە ءبارىنىڭ دە ىنتاسى زور. البەتتە, ەكسپو-عا ازىرلىگىمىزدى الەمگە تاراتپاققا اسىق.
ءبىز بارعاندا كۇننىڭ ازداپ جاڭبىرلى بولعانىنا قاراماستان, قۇرىلىس باسى ابىر-سابىر, قىزۋ جۇمىس ءجۇرىپ جاتتى. قۇرىلىسشىلار كورمەككە كەلگەندەردى دە كەدەرگى كورەر ەمەس, وزىنە بەرىلگەن مىندەتىن ءمىنسىز ورىنداۋعا ۇمتىلىپ, بار ىنتاسىمەن جۇمىسقا كىرىسكەن. سەبەبى, ولاردىڭ الدىندا ەل جۇكتەگەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك, ەلباسى مىندەتتەگەن ءتيىستى تاپسىرما تۇر.
تارسىل-گۇرسىل دىبىس, ءتۇرلى تەحنيكا تىقىلى... كەيبىرىنىڭ قابىرعاسى قىلتيعان قۇرىلىس نىساندارى, ودان قالدى قازىققا قامدالعان تەپ-تەگىس جەر, جاڭبىرعا جىپسىگەن لايلى توپىراق... ارينە, ەندى ءۇش جىلدان سوڭ عانا ءدال وسى جەر جارقىراعان عاجايىپ قالاشىققا اينالاتىنىنا بىرەۋ سەنسە, بىرەۋ سەنبەس. سەبەبى, تاقىر جەردەن قالا تۇرعىزۋ استە وڭاي شارۋا ما؟! الايدا, ول مۇمكىن نارسە. وعان بۇگىنگى اجارى ايشىقتى جاڭا استانا ايعاق. وسىدان 10-15 جىل بۇرىن عانا بوس جاتقان سول جاعالاۋعا قازىرگى اسەم استانا اسپاننان ءتۇسە قالعان جوق, ارينە! وعان ەلىمىز كۇش-قۋاتىنىڭ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ جەتەتىنى كۇمانسىز. بۇعان كەشە ەلباسىنا «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى تالعات ەرمەگياەۆتىڭ بەرگەن ەسەبى دە دالەل بولاتىنداي.
سونىمەن, مەملەكەت باسشىسى «استانا ەكسپو-2017» كورمە كەشەنىنىڭ سالىنۋ بارىسىن كورىپ شىققان سوڭ, قۇرىلىس بارىسىنا ارنايى سالىنعان ءماجىلىس زالى, ءباسپاسوز ورتالىعىنا كەلىپ, قۇرىلىستى جۇرگىزىپ جاتقان كومپانيا باسشىلارى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى, جالپى «استانا ەكسپو-2017» كورمە كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى بارلىق جاۋاپتى تۇلعالاردى جيناپ, ءماجىلىس وتكىزدى. قۇرىلىستىڭ جاي-جاپسارى جايىندا ەسەپتەرىن تىڭدادى. نىسانداردىڭ ەلەكتروندى نۇسقاداعى نوبايلارىن كورىپ, كەشەننىڭ كەلەشەكتەگى كەلبەتىن كەلىستى ەتۋگە اقىلداستى.
ەلباسىنا ەسەپ بەرۋدى الدىمەن «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى تالعات ەرمەگياەۆ باستادى. ەسكە سالساق, «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق ۇكىمەتتىڭ 2013 جىلعى 15 قاڭتارداعى قاۋلىسىمەن قۇرىلعان بولاتىن. كومپانيا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنە دايىندىق جاساۋ جانە ونى وتكىزۋ بولىپ تابىلادى. استانادا ەكسپو وتكىزۋ ءۇشىن قازاقستان «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىن ۇسىنعان. حالىقارالىق كورمەلەر تۋرالى كونۆەنتسياعا سايكەس, ەكسپو-2017 كورمەسى 3 ايعا, ياعني 2017 جىلدىڭ 10 ماۋسىمىنان 10 قىركۇيەگىنە دەيىن سوزىلادى.
ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ پاۆيلوندارىنىڭ نەگىزگى قۇرىلىمدارىن سالۋ 2015 جىلدىڭ قازان ايىنا قاراي اياقتالادى, دەپ اتاپ ءوتتى ت.ەرمەگياەۆ. 2015 جىلدىڭ قازان ايىندا پاۆيلوندار ىشىندەگى ارلەۋ جۇمىستارى باستالماق. ال ورتالىق كورمە پاۆيلونىنا قاتىستى ارلەۋ جۇمىستارى 2016 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اياقتالادى. سونداي-اق, ول كەلەر جىلدىڭ قازان ايىندا حالىقارالىق پاۆيلونداردىڭ نەگىزگى قۇرىلىمدارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى دەگەندى ايتتى. سونىمەن قاتار, ەكسپو-قالاشىقتىڭ «نولدىك كەزەڭىن» قۇرىلىسشىلار كەستەدەن ەرتە اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن. باستاپقى كەستە بويىنشا «نولدىك كەزەڭنىڭ» اياقتالۋى 2014 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا جوسپارلانىپتى. ت.ەرمەگياەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازىرگى تاڭدا جوسپارلانعان قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى كەستەگە سايكەس تولىق كولەمدە جۇرگىزىلۋدە.
ۇلتتىق كومپانيا باسشىسىنىڭ مالىمەتىنشە, حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ تالابىنا سايكەس, قازاقستان كورمەنى ۇيىمداستىرۋشى ەل رەتىندە حالىقارالىق قاتىسۋشىلاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرلەرىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. قوناقتارعا 1300 پاتەر قاراستىرىلعان. جالپى, قۇرىلىس جۇمىستارىنا 300 تەحنيكا مەن 700 قۇرىلىسشى جۇمىلدىرىلعان. كەشەننىڭ جالپى اۋدانى – 173,4 گەكتار. ال كورمە ايماعى – 148,5 گەكتار. قۇرىلىس 2014 جىلعى 24 ساۋىردە باستالعان بولاتىن. كورمە ايماعى قۇرىلىسىنىڭ نەگىزگى نىساندارى – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى, حالىقارالىق, تاقىرىپتىق جانە كورپوراتيۆتىك پاۆيلوندار, سونداي-اق, ساۋدا جانە ويىن-ساۋىق عيماراتتارى.
«استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى باسشىسىنىڭ ءسوزىنەن سوڭ, ەلباسىنا قۇرىلىسقا جاۋاپتى كومپانيالار وكىلدەرى – «Sembol Uluslararasi» باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى فەتتاح تامەدجي, Mabetex پرەزيدەنتى افريم پاككولي, BI-Group حولدينگىنىڭ باسشىسى ايدىن راحىمباەۆ, «سك بازيس» جشس باس ديرەكتورى الەكساندر بەلوۆيچ, «AstanaGroup» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرلان سماعۇلوۆ, «ورتالىق ازيا جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق كومپانياسى» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى الەكساندر كلەبانوۆ, «استانا LRT» باسقارما توراعاسى اردان تالعات, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين وزدەرىنە ءتيىستى جاۋاپتى جۇمىستاردىڭ اتقارىلۋ بارىسى جايىندا ەسەپ بەردى.
ەسەپ بەرۋشىلەرمەن پىكىرلەسكەن جانە سۇراق-جاۋاپ تۇرىندە وتكەن باسقوسۋ بارىسىندا ەلباسى كەشەننىڭ قۇرىلىسىنا جاۋاپتى باسشىلارعا ەكسپو قالاشىعىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتا وتىرىپ, وندا ايرىقشا ەسكەرىلۋ ءتيىس ماسەلەلەرگە توقتالدى. كورمەنى وتكىزۋ استانا قالاسىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستاننىڭ دامۋىنداعى ماڭىزدى كەزەڭ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل – الەمدىك اۋقىمداعى ءىرى ءىس-شارا. بۇكىل الەمگە ءوز ءمۇمكىندىكتەرىمىزدى كورسەتۋ ءۇشىن سىزدەرگە, مەردىگەرلەرگە ونىڭ دايىندىعىنا قاتىسۋعا سەنىم ءبىلدىرىلدى. سىزدەر ءوز قابىلەتتەرىڭىزدى وزگە نىسانداردا دالەلدەدىڭىزدەر. وتاندىق كومپانيالار, سونداي-اق, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جۇمىس ىستەگەن شەتەلدىك مەردىگەرلەر بۇعان دەيىن ەشقاشان ۇياتقا قالدىرعان ەمەس, قازىر دە ءبارىن ۋاقىتىندا جانە ساپالى اتقارۋى ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
بۇل رەتتە قازاقستان پرەزيدەنتى ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەت – «نولدىك تسيكلدى» قازان ايىنا قاراي اياقتاۋ ەكەنىن, بۇل قۇرىلىس جۇمىستارىن قىسقى ماۋسىمدا دا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىنا, سوعان وراي كەستەنى قاتاڭ ساقتاۋ قاجەتتىگىنە دە توقتالدى. ەكسپو-قالاشىعىنىڭ قۇرىلىسى قازاقستاندىق كومپانيالار ءۇشىن ىنتالاندىرۋ بولىپ تابىلاتىنىن دا نازارعا سالدى. بۇل رەتتە «سىزدەردىڭ بارلىعىڭىزعا, مەردىگەرلەرگە بۇكىل الەم الدىندا ءبىزدىڭ مۇمكىندىگىمىزدى دەر ۋاقىتىندا ءارى ساپالى كورسەتۋ ءۇشىن ەكسپو-قالاشىعىنىڭ قۇرىلىسى سەنىممەن تاپسىرىلىپ وتىر. مەن بارلىقتارىڭىزدى دا بىلەمىن. باسقا نىسانداردا سىزدەر دالەلدەدىڭىزدەر. بۇل – سىزدەر ءۇشىن وزىندىك ءبىر سىي تارتۋ ءارى ىنتالاندىرۋ. ءبىز قۇرىلىس سالاسىندا كاسىبيلىكتەرىن دالەلدەگەن مۇلدەم باسقا قۇرىلىسشىلاردى دا شاقىرا الار ەدىك. ولار دا قالاعان بولاتىن ءارى بارلىعى ءوتىنىش بەرگەن ەدى», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسىنىڭ اتاپ وتۋىنشە, كورمە قالاشىعىن سالۋ ىسىندە قازاقستاندىق جانە ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ جاتقان كومپانيالارعا سەنىم ارتۋ دۇرىس شەشىم بولىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى, سونىمەن قاتار, بارلىق عيماراتتاردىڭ كورمە بىتكەننەن كەيىن پايدالانىلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تاعى ءبىر رەت ەسكە سالدى.
– باستاپقىدا قوناقۇي قىزمەتىن اتقاراتىن بارلىق عيماراتتار كەيىن باسپانا رەتىندە پايدالانىلۋعا ءتيىس. بۇل – كورمە اۋماعىندا سالىنعان بارلىق عىلىمي, ساۋدا جانە باسقا دا ورتالىقتارعا قاتىستى ماسەلە. كورمە ءۇشىن سالىنعان عيماراتتارى كەيىن پايدالانىلماي قالعان وزگە ەلدەردىڭ قاتەلىگىن قايتالاۋعا جول بەرۋگە بولمايدى. «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى وسىنى قاداعالاۋى ءتيىس, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. بۇعان قوسا, قالانىڭ بارلىق تۇرعىندارىن دايىنداپ, قوناقتارعا قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن جاقسارتا ءتۇسۋ قاجەت. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قالانىڭ كورمەنى وتكىزۋگە تولىق دايىن بولىپ, وتاندىق باي مادەنيەتتى تانىتۋ ارقىلى قوناقتارعا جوعارى قىزمەت دەڭگەيىن كورسەتۋى ءتيىس ەكەنىن دە ايتىپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى كورمەنىڭ دايىندىعى مەن ونى وتكىزۋگە بولىنەتىن قاراجاتتىڭ جۇمسالۋىن ءجىتى باقىلاۋ قاجەتتىگىنە دە نازار اۋداردى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».