كەشە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ءۇشىنشى پارلامەنتتىك سەسسياداعى پالاتانىڭ قورىتىندى جالپى وتىرىسىندا بىرنەشە ماسەلە قارالدى.
ماسەلەن, «تۇركى اكادەمياسىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن شۆەيتساريا فەدەرالدىق كەڭەسى اراسىنداعى رۇقساتسىز بولاتىن ادامداردىڭ رەادميسسياسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك باسقارۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», سونداي-اق, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان اۋماعى ارقىلى جۇك ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالار قارالدى.
وتىرىستا ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس ءجانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ «تۇركى اكادەمياسىن قۇرۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن شۆەيتساريا فەدەرالدىق كەڭەسى اراسىنداعى رۇقساتسىز بولاتىن ادامداردىڭ رەادميسسياسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى تۋرالى ءتۇسىنىكتەمە بەردى.
ول ءوز سوزىندە «تۇركى اكادەمياسىن قۇرۋ تۋرالى» كەلىسىمگە 2012 جىلعى 23 تامىزدا بىشكەك قالاسىندا وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ 2-ءشى سامميتىندە قول قويىلعانىن جەتكىزدى.
جالپى العاندا, تۇركى اكادەمياسىنىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە تۇركى تىلدەرىنىڭ, ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ دياحروندىق زەرتتەۋلەرىن ساقتاۋعا, دامىتۋعا جانە كەڭىنەن تانىتۋعا باعىتتالعان تۇركولوگيا سالاسىنداعى زەرتتەۋلەردى ۇيلەستىرۋ جانە ولارعا جاردەمدەسۋ, سونداي-اق, تۇركولوگيانى جانە تۇركولوگيا بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋلەر سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جاردەمدەسۋ, جالپى تۇركى تاريحى مەن ەتنوگرافياسىن كەشەندى وقىتۋدى جۇزەگە اسىرۋ جاتادى. وتىرىس بارىسىندا وسى ماقسات-مىندەتتەرمەن قوسا, بۇل اكادەميانىڭ الداعى ۋاقىتتا تۇركى حالىقتارىنىڭ مادەني جانە رۋحاني مۇراسىنا, ولاردىڭ الەمدىك وركەنيەتتى دامىتۋعا قوساتىن ۇلەسىنە زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىندىگى مەن الەمدىك قوعامداستىقتى ولاردىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى حاباردار ەتەتىندىگى ايتىلدى.
سونداي-اق, ماۋلەن اشىمباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن شۆەيتساريا فەدەرالدىق كەڭەسى اراسىنداعى رۇقساتسىز بولاتىن ادامداردىڭ رەادميسسياسى تۋرالى كەلىسىم تۋراسىندا بايانداما جاساپ, تۇسىنىكتەمە بەردى. اتالعان كەلىسىم 2010 جىلعى 4 ناۋرىزدا بەرن قالاسىندا جاسالىپ, ۋاعدالاسۋشى تاراپتار مەملەكەتتەرىنىڭ اۋماعىندا رۇقساتسىز بولاتىن ادامدار رەادميسسياسىنىڭ قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق ماسەلەلەرىن رەتتەۋگە باعىتتالاتىنى ناقتىلانعان. وتىرىستا بۇل كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان قۇزىرەتتى ورگان بولىپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى بەلگىلەنگەنى ايتىلدى.
جالپى وتىرىس سوڭىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىن تۇراقتاندىرۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى حالىقارالىق ءىس-قيمىلدارعا قاتىسۋىنا بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعى ارقىلى جۇكتىڭ/ارنايى جۇكتىڭ ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ: «بۇل كەلىسىم قازاقستان اۋماعىنان تەمىرجول جانە تەڭىز جولدارى ارقىلى بريتانييا تاراپىنىڭ جۇگىن جانە ارنايى جۇگىن قامتاماسىز ەتۋدى قاراستىرادى. كەلىسىمگە سايكەس, تەمىرجول ترانزيتتەرى قازاقستاننىڭ قىرعىزستانمەن, وزبەكستانمەن جانە رەسەيمەن شەكارالاس جەرلەرىندەگى رۇقساتناما پۋنكتتەرى ارقىلى وتەتىن بولادى», دەي كەلە, تەڭىز جولدارى ارقىلى جىبەرىلەتىن ترانزيت اقتاۋ پورتى ارقىلى وتەتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اقتاۋ پورتى ارقىلى اسكەري جانە قاۋىپتى ەمەس جۇكتەر تاسىمالدانسا, ول تاسىمالدىڭ ءوزىن قازاقستاندىق كومپانيالار جۇزەگە اسىرادى ەكەن. ال ءترانزيتتى كۇزەتۋ جانە قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى بويىنشا, «اسكەريلەنگەن تەمىرجول كۇزەتى» اق-قا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلمەك. «ال ەگەر دە, ءترانزيتتى تاسىمالداۋ كەزىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە قاۋىپ توندىرەتىندەي جانە كەلىسىم ەرەجەسىنە سايكەس كەلمەيتىندەي فاكتىلەر تىركەلەتىن بولسا, وندا قازاقستاننىڭ سول ءترانزيتتى وتكىزۋگە رۇقسات بەرمەۋ تۋرالى ءوز قۇقىعى بولادى», دەدى ە. ىدىرىسوۆ.
سىرتقى ىستەر مينيسترىنەن كەيىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى باقىتجان ەرتاەۆ ءسوز الدى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇل كەلىسىم اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىن تۇراقتاندىرۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى حالىقارالىق ءىس-قيمىلدارعا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا بريتانيا تاراپىنىڭ قازاقستان اۋماعى ارقىلى جۇكتىڭ ءترانزيتىن جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيتىن بولادى. «ياعني, جۇكتىڭ نەمەسە ارنايى جۇكتىڭ ءترانزيتى تەك وسى كەلىسىمنىڭ ماقساتتارىندا قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس جانە قازاقستان تاراپىنىڭ ۋاكىلەتتى ورگانى بەرگەن رۇقسات نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. دەمەك, بريتانيا تاراپى وسى كەلىسىمگە سايكەس, جۇك ءترانزيتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە قازاقستاننىڭ زاڭناماسىن ساقتاۋعا جانە ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەرىنە ارالاسپاۋعا مىندەتتى», دەدى ول ءوز سوزىندە.
جالپى وتىرىستىڭ سوڭىندا پارلامەنتتىك ماراپاتتاردى سالتاناتتى تاپسىرۋ ءراسىمى بولدى. پارلامەنتشىلەر مەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە ماراپاتتى سالتاناتتى جاعدايدا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ تاپسىردى. ماسەلەن, پارلامەنتارالىق اسسامبلەيا مەن ونىڭ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە بەلسەنە ارالاسىپ, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى-مەملەكەتتەر اراسىنداعى حالىقتار دوستىعىن نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن تمد پاا كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى جانات جاراسوۆ, گۇلنار يقسانوۆا, نيكولاي لوگۋتوۆ جانە تاتيانا ياكوۆلەۆا ماراپاتتالدى. ال ەۋرازەق پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ءماجىلىس اپپاراتىنىڭ باسشىسى ۇسەن جەتەنوۆ ماراپاتتالدى. وسى ماراپاتقا ول ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتىنە بەلسەنە قاتىسقانى ءۇشىن لايىق دەپ تانىلدى.
تمد پاا كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ءماجىلىس اپپاراتى ءبولىم باستىعىنىڭ ورىنباسارى ناريمان العوجين مەن ءماجىلىس اپپاراتىنىڭ باس كونسۋلتانتى ورال قۇسپاەۆ ماراپاتتالدى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».