قىلمىس اتاۋلىنىڭ جەڭىلى جوق. بۇگىنگى قوعام ءۇشىن دە, جاڭارۋعا قادام باسقان قازاق ەلى ءۇشىن دە ەكونوميكالىق قىلمىستىڭ قاۋپى باسىم بولىپ تۇر. مۇنىڭ استارىندا قانعا سىڭگەن ادەتكە اينالعانداي اسەر قالدىراتىن جەمقورلىق ءجيى كورىنىس بەرەدى.
اتىراۋ وبلىستىق ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مەلس اقىلباەۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بىلتىر جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان 669 ارىز تۇسكەن. كۇدىكتىلەرگە قاتىستى قوزعالعان 32 قىلمىستىق ءىستىڭ باسىم بولىگىنەن قۇلقىن قامىن كۇيتتەۋ ارەكەتى بايقالادى. جەمساۋى بۇلكىلدەپ تۇراتىن جەمقورلار بيۋدجەت قارجىسىن جىمقىرۋ, ناقتى ورىندالماعان جۇمىسقا شوت-فاكتۋرا بەرۋ, سونداي-اق سالىق تولەۋدەن جالتارۋ ءۇشىن زاڭسىز ىسپەن اينالىسقان. وسىنداي قىلمىستاردان كەلتىرىلگەن زالالدىڭ جالپى سوماسى 5,8 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
«وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشىعا, ونىڭ ورىنباسارى مەن ءبولىم باستىعىنا, تەحنيكالىق قاداعالاۋ مەن مەردىگەرلىك ۇيىمنىڭ باسشىلىعىنا قاتىستى اسا ءىرى كولەمدە بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرۋ دەرەگىمەن قىلمىستىق ءىس قوزعالعان ەدى. ولار دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, سپورت مەكتەبى سەكىلدى ءتورت الەۋمەتتىك نىساننىڭ قۇرىلىسىنا بولىنگەن 467 ملن تەڭگەنى جىمقىرۋ كۇدىگىمەن ۇستالدى. قازىر سوتتا 8 ايىپتالۋشىنىڭ ءىسى قارالىپ جاتىر», – دەيدى م.اقىلباەۆ.
ال «جىلىويسۋ» كمك-نىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى قىلمىستىق كودەكستىڭ ءۇش بابىن ورەسكەل بۇزعان. وعان مونوپوليستىك قىزمەت, قىلمىستىق جولمەن الىنعان اقشانى جانە وزگە م ۇلىكتى جىلىستاتۋ, سەنiپ تاپسىرىلعان بوتەن مۇلiكتi يەمدەنiپ الۋ نەمەسە تالان-تاراجعا سالۋ بويىنشا ايىپ تاعىلعان. ناقتىلاي ايتقاندا, قۇلسارى قالاسىن سۋمەن قامتۋ قىزمەتىنە مونوپوليالىق جوعارى باعا بەلگىلەگەن. بۇعان قوسا كارىز جۇيەسى مەن ماگيسترالدىق جەلىلەردى جوندەۋ جۇمىستارى كەزىندە 126 ملن تەڭگەنى ۇرلاپ, زاڭسىز اينالىمعا ەنگىزگەن. سوت وسىنداي زاڭسىز ارەكەتتەردى جاساعان بۇرىنعى ديرەكتوردى كىنالى دەپ تانىپ, 6 جىلعا شارتتى تۇردە باس بوستاندىعىنان ايىردى. ەندى ول ءومىر بويىنا ماتەريالدىق جاۋاپكەرشىلىگى بار مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە قىزمەت اتقارا المايدى.
«سوت قاراۋىندا وسىعان ۇقساس تاعى ءبىر قىلمىستىق ءىس بار. بۇل – «اۋرۋم» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى مەن ەكى سىبايلاسىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس. كۇدىكتىلەرگە قىلمىستىق كودەكستىڭ 197, 218-باپتارىندا كوزدەلگەن تالاپتى بۇزعانى ءۇشىن ايىپتالعان. ال سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ساقتاۋ پاركىنىڭ باس ديرەكتورىنا قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 221 جانە 218-بابىمەن قوزعالعان ءىس سوتتا قارالىپ جاتىر. «جەكە كومپانيا بەلگىلەگەن جوعارى تاريف ايماقتاعى گاز باعاسىنا تىكەلەي اسەر ەتتى. اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ اۋماعىنان شىعارىلماعان گازدىڭ ءبىر تونناسى 19 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلگەن. كومپانيا وسىنداي زاڭسىز ارەكەتتىڭ سالدارىنان 2,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە كىرىس تاپقان. قازىر زاڭسىز كىرىس تولىعىمەن مەملەكەتكە قايتارىلدى», دەپ ءمالىم ەتتى م.اقىلبەكوۆ.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى مەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس سوتقا جولدانعان. ولار ءتورت ەپيزود بويىنشا «مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە لاۋازىمدى وكىلەتتىكتەرىن اسىرا پايدالانىپ, 2,9 ملرد تەڭگە زيان كەلتىرۋ كۇدىگىنە ىلىنگەن. وسى ءىس بويىنشا 256 ملن تەڭگە مەن 13 ملن اقش دوللارى بۇعاتتالعان.
تاعى ءبىر دەرەككە توقتالار بولساق, جەكە كومپانيانىڭ بيزنەس-مەنەدجەرى مەن سىبايلاسى 2017-2019 جىلدار ارالىعىندا ۇيىمداسقان توپقا قاتىسۋ, سالىق تولەۋدەن جالتارۋ, جالعان شوت-فاكتۋرالارىن پايدالانۋ دەرەگىمەن ۇستالعان. سوت ۇكىمىمەن كۇدىكتىلەر تاعىلعان ايىپقا سايكەس كىنالى دەپ تانىلعان. ولاردان 195 ملن مەن 31 مىڭ اقش دوللارى تاركىلەندى.
دەپارتامەنتتىڭ باسقارما باسشىسى بەكبولات انەسوۆتىڭ ايتۋىنشا, «ازيا تەگ» جانە «ەۋرو-ازيا تەمپ» جشس ديرەكتورىنا قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 197-بابىمەن قىلمىستى ءىستى تەرگەۋ اياقتالعان. تەرگەۋ كەزىندە سەرىكتەستىك باسشىسىنىڭ 2021 جىلى جىلىوي اۋدانىنىڭ اۋماعىنان شىعارىلۋ زاڭدىلىعىن راستايتىن قۇجاتتارسىز 3099,6 توننا ديزەل وتىنىن ساتىپ الىپ, ونى ماڭعىستاۋ وبلىسىنا تاسىمالداعانى انىقتالعان. ءسويتىپ, ديزەل وتىنىن 796 ملن 500 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ, زاڭسىز پايدا تاپقان. سول جىلى الگىندەي جولمەن 2938,2 توننا ديزەل تاعى دا ماڭعىستاۋ وبلىسىنا تاسىمالداپ, 990 ملن 600 مىڭ تەڭگەنى قالتاسىنا باسقان.
ء«بىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىزدىڭ بىرىنە زاڭسىز ويىن بيزنەسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جولىن كەسۋ دە جاتادى. زاڭعا قايشى وسىنداي ارەكەتكە بايلانىستى ءۇش دەرەك تىركەلىپ, كىنالىلەر ءىسى سوتقا جولداندى. ماسەلەن, 2021 جىلدىڭ تامىزىنان بىلتىرعى ماۋسىم ارالىعىندا اتىراۋ قالاسىندا ورنالاسقان مونشا عيماراتى مەن پاتەردە زاڭمەن تىيىم سالىنعان قۇمار ويىندى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ قىلمىستىق ارەكەتى اشكەرەلەندى. وسىعان ۇقساس قۇمار ويىننىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى قۇرمانعازى اۋدانىنان دا ۇستالدى. كىنالىلەردىڭ ءبارى سوت ۇكىمىمەن ءتيىستى جازاسىن الدى», دەيدى ب.انەسوۆ.
ونىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, بانكروتتىقتى ادەيى جاسايتىندار دا جازادان قۇتىلماعان. ماسەلەن, «دينيسلام» جشس-نىڭ بۇرىنعى باسشىسىنا قاتىستى ادەيى بانكروتتىق دەرەگىمەن قىلمىستىق ءىس ايىپتاۋ اكتىسىمەن سوتقا جولدانىپ وتىر. بۇل كۇدىكتى 2018-2021 جىلدارى سەرىكتەستىكتى تولەم قابىلەتسىزدىگىنە دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن تەڭگەرىمدەگى اۆتوكولىك قۇرالى مەن م ۇلىكتىك ماسسا بولىپ تابىلاتىن ەسەپشوتتاعى قارجىنى يەلىكتەن شىعارعان. ءسويتىپ, 49 ملن تەڭگە سالىق تۇرىندەگى كرەديتورلىق بەرەشەگىن تولەمەي, سەرىكتەستىكتى ادەيى بانكروتتىققا ۇشىراتقان.
«سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ كەزىندە سۇيىتىلعان گازدى اۋىستىرىپ تيەۋ, قابىلداۋ, ساقتاۋ, قۇيۋ, وتكىزۋ قىزمەتتەرىنىڭ باعاسى ليترىنە 19-دان 7 تەڭگەگە دەيىن, ياعني تونناسىنا 60 پايىزعا تومەندەدى. ال «جىلىويسۋ» كمك قىزمەتىنىڭ باعاسى 54 پايىزعا ارزاندادى. ەڭ ءىرى اۋدانداعى 80 مىڭنان استام تۇرعىندى سۋمەن قامتيتىن كاسىپورىن مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارىلدى. شىعىندى وتەۋدىڭ جالپى سوماسى 494,5 ملن تەڭگەنى قۇرادى», دەيدى ب.انەسوۆ.
التىن كورىپ, تۋرا جولدان تايعان پەرىشتەنىڭ كەيپىندەگى جەمقورلار وسىنداي جىمىسقى ارەكەتپەن قالتاسىن تولتىرماق بولعان. الايدا ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ قىراعى قىزمەتكەرلەرى زاڭسىز تابىس تاۋىپ, قۇلقىن قامىن كوبىرەك كۇيتتەيتىندەردىڭ جولىن كەستى.
اتىراۋ وبلىسى