بجت-نى كىمدەر جانە نە ءۇشىن تولەيدى؟

− بجت-نى كىمدەر جانە نە ءۇشىن تولەيدى؟

- بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتارعا جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلمەي-اق, ءوز ءىسىن زاڭداستىرۋىنا جانە زەينەتاقىمەن قامتىلۋىنا, الەۋمەتتىك جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەلەرىنىڭ تولىققاندى قاتىسۋشىسى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.  

سالىق كودەكسىنىڭ 774-بابىنا سايكەس, مىنا شارتتاردى ورىندايتىن:

– جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەگىن پايدالانبايتىن;

− جەكە تۇلعالارعا قىزمەت كورسەتەتىن نەمەسە ولارعا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتىڭ ونىمدەرىن ساتاتىن كاسىپكەرلەر بجت تولەي الادى.

بۇل رەتتە بجت تولەۋشى مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن جەكە تۇلعانىڭ تابىس مولشەرى جىلىنا  1 175 اەك-تەن اسپاۋى ءتيىس. دەمەك بۇل cوما 2023 جىلى 4 053 750 تەڭگەگە تەڭ. ەگەر ءبىر جىل ىشىندە تابىس وسى كورسەتكىشتەن اسىپ كەتسە, بۇل ازامات جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋگە مىندەتتى بولادى.

بجت كەلەسى قىزمەت تۇرلەرىمەن اينالىساتىن تۇلعالار ءۇشىن جارامدى:

– تاپسىرىس بويىنشا تىگىن تىگۋ, توقۋ;

– ءوز پاتەرىن جالعا بەرۋ;

– كوكونىستەر مەن جەمىستەردى ءوسىرۋ جانە ساتۋ, ۇيدە كونديتەرلىك جانە ت.ب ونىمدەر جاساپ ساتۋ (ساۋدا نىساندارىنىڭ اۋماعىندا ەمەس);

– ومارتا ۇستاۋ;

– جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتان ەت جانە ءسۇت ونىمدەرىن ساتۋ.

ال مىنا تۇلعالار بجت تولەي المايدى:

– ساۋدا ورتالىقتارى اۋماعىندا قىزمەت كورسەتەتىن جەكە تۇلعالار;

– جەكە پراكتيكامەن اينالىساتىن ادامدار (نوتاريۋستار, ادۆوكاتتار, جەكە سوت ورىنداۋشىلارى جانە ت.ب.);

– تۇرعىنجايدى قوسپاعاندا, م ۇلىكتى جالعا (جالداۋعا) بەرەتىندەر; 

– قانداستاردى قوسپاعاندا, شەتەلدىكتەر مەن ازاماتتىعى جوق تۇلعالار; 

– جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلگەن تۇلعالار. 

− بجت تولەۋشى رەتىندە تىركەلۋدىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟

-ء وزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتاردى بجت تولەمەگەنى ءۇشىن قانداي دا ءبىر جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ شاراسى قاراستىرىلماعان. الايدا ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ادام بىرىڭعاي جيىنتىق تولەمنىڭ ءبىر ايىن ۋاقىتىلى تولەمەسە, ساقتاندىرۋ مارتەبەسىنەن ايىرىلادى. سوندىقتان اي سايىن تولەم ۋاقىتىن وتكىزىپ الماۋ ماڭىزدى نەمەسە الداعى كەزەڭدەرگە الدىن الا تولەم جاساۋ كەرەك.

بۇل ازاماتتار سالىق ورگانىندا تىركەۋدە بولماسا زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدان تىس قالادى. ال بجت تولەمى وسى ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشەدى. وعان قوسا پاتەنت نەمەسە «جەڭىلدەتىلگەن» رەجيممەن سالىستىرعاننىڭ وزىندە اي سايىنعى سالىق جۇكتەمەسىنىڭ مولشەرى كوپ ەمەس.

جارنانىڭ تومەن مولشەرى. جالپى بجت-عا مىنالار كىرەدى:

10% – جەكە تابىس سالىعى (جتس);

20% – الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ء(اا);

30% – مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى (مزج);

40% – مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا اۋدارىمدار ء(مامس)

بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم تولەۋ اۋىلدىق ايماقتاردا تۇراتىن ازاماتتارعا ءتيىمدى. سەبەبى ولار اي سايىن 1725 تەڭگەدەن (1725*12=20700) تولەپ, ءمامس اياسىندا بارلىق مەديتسينالىق قىزمەت ءتۇرىن  شەكتەۋسىز الادى. ياعني قاجەتتى تەكسەرۋلەردەن ءوتىپ, وعان جۇزدەگەن مىڭ, ءتىپتى ميلليونداعان تەڭگەگە وپەراتسيا جاساي الادى. وڭالتۋ كۋرسىنان ءوتىپ, امبۋلاتوريالىق نەگىزدە دارىگەردىڭ باقىلاۋىندا بولادى. بۇل جەردە پاتسيەنت اتالعان مەديتسينالىق قىزمەتتەر ءۇشىن قوسىمشا تولەم جاسامايدى.  ياعني, ءاربىر ساقتاندىرىلعان ادام اۋدارعان جارنا مولشەرىنە قاراماستان, مەديتسينالىق قىزمەتتەردى تولىق كولەمدە ۋاقىتىلى الۋعا قۇقىلى.