كەشە پالاتا توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ, وندا سەناتورلار بىرقاتار حالىقارالىق قۇجاتتاردى راتيفيكاتسيالادى.
پالاتا وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىنە قويىلعان العاشقى ماسەلە قازاقستان مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (سوت تورەلىگى سەكتورىن ينستيتۋتتىق نىعايتۋ جوباسى) راتيفيكاتسيالاۋعا ارنالعان زاڭ جوباسى بولدى. بايانداماشى ادىلەت ءمينيسترى بەرىك يماشەۆ كەلىسىمنىڭ ماقساتى سوت تورەلىگى سەكتورىنداعى نەگىزگى ۇيىمداردىڭ ينستيتۋتتىق مۇمكىندىكتەرى مەن وپەراتسيالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلاتىنىن نازارعا سالدى. جوبا اياسىندا قۇقىقتىق جانە ينستيتۋتتىق بازانىڭ نەگىزگى بولىكتەرىن ىسكە اسىرۋدى نىعايتۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگى كورسەتەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن جانە جەدەلدىگىن ارتتىرۋ, سۋديالاردىڭ تيىمدىلىگى مەن كاسىبيلىگىن جوعارىلاتۋ جۇزەگە اسىرىلادى, دەگەن مينيستر سوزىنەن كەيىن سەناتور قوجاحمەت بايماحانوۆ ورىندى ساۋال تاستاعان.
الىنايىن دەپ وتىرعان 36 ملن. دوللاردىڭ ءار دوللارىن 200 تەڭگە دەپ ەسەپتەگەننىڭ وزىندە 8 ملرد. تەڭگە شاماسىن قۇرايتىنىن ايتقان ول: «ءبىزدىڭ بيۋدجەتىمىزگە قاراعاندا ول كوپ اقشا ەمەس. وسىدان بارىپ, نەسيەنى الۋدىڭ قانداي قاجەتتىگى بار, دەگەن ساۋال تۋىندايدى. ەگەر بولاشاقتا بولۋى ىقتيمال دەۆالۆاتسيانى قاپەرگە الساق, ول تىپتەن دە ءتيىمدى ەمەس. كوميتەتتىڭ وتىرىسىندا ساۋال قويىپ, ماردىمدى جاۋاپ الا المادىم», دەدى. وعان حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنەن قارىز الۋدى تەك قازاقستان ەمەس, بىزدەن بۇرىن رەسەي, ازەربايجان, رۋمىنيا, حورۆاتيا سەكىلدى مەملەكەتتەر باستاپ, سول ارقىلى ولار ءبىراز ءتاجىريبە جيناقتادى. سوندىقتان, ونىڭ ماتەريالدىق تۇرعىدان گورى, ءتاجىريبەلىك تۇسى باسىمىراق, دەگەن جاۋاپ بەرىلدى. قالاي دەگەنمەن دە, سەناتورلار كونستيتۋتسيانىڭ 61-بابىنىڭ 4-تارماعىنا سايكەس زاڭدى ءبىراۋىزدان راتيفيكاتسيالادى.
سەناتورلار, سونداي-اق, قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ سالاسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى قارادى. بايانداماشى مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ۇزاقباي قارابالين ەلىمىزدە بەنزيننىڭ قورى جەتكىلىكتى ەكەنىن, قولدا بار سۇيىق وتىن كولەمى 200 مىڭ توننادان اساتىنىن ايتىپ, ءبۇگىندە ەكىنشى جارتى جىلدىققا بەلگىلەنەتىن باعا كولەمىنىڭ تالقىلانىپ جاتقانىن ورتاعا سالدى. قالاي بولعاندا دا, سالادا كۇردەلى ءبىر جاعداي قالىپتاستى دەپ ايتۋعا نەگىز جوق. جاڭا كەلىسىم بويىنشا وسىعان دەيىن رەسەيدەن العان مۇناي ونىمدەرىنە كەرى تولەم رەتىندە مۇنايىمىزدى بەرىپ كەلگەن بولساق, ەندى بۇدان بىلاي ول تولەم الىنىپ تاستالادى, دەدى. سونىمەن بىرگە, مينيستر ءوزىمىزدىڭ اشىق ءتۇستى ونىمدەرىمىزگە, مىسالى, بەنزين, ديزەل وتىنى سىندى جانارمايلاردى ەكسپورتقا شىعارۋعا تىيىم سالىناتىنىن جەتكىزدى. سەناتورلار ءمينيستردىڭ جانە باس كوميتەتتىڭ ۇسىنىستارىن داۋىسقا سالىپ, زاڭدى راتيفيكاتسيالادى.
پالاتادا بۇل ەكى زاڭدى راتيفيكاتسيالاۋدان وزگە «قىلمىستىق ارەكەتتەن تۇسكەن تابىستاردى جىلىستاتۋ, انىقتاۋ, الىپ قويۋ جانە تاركىلەۋ تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قابىلداندى جانە «ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن ولاردىڭ پرەكۋرسورلارىن كەدەن وداعىنىڭ كەدەن اۋماعى ارقىلى وتكىزۋ ءتارتىبى تۋرالى» كەلىسىم دە سەناتورلار ماقۇلداۋىنا يە بولىپ, راتيفيكاتسيالاندى. سونداي-اق, قۇجات جەكە تۇلعالارعا تاراپتار زاڭناماسىندا بەلگىلەنگەن مولشەردە, راستايتىن مەديتسينالىق قۇجاتتار بولعان جاعدايدا مەديتسينالىق كورسەتىمدەر بويىنشا جەكە ءوزىنىڭ قولدانۋى ءۇشىن دارىلىك پرەپاراتتار تۇرىندەگى وسى زاتتاردىڭ شەكتەۋلى سانىن وتكىزۋدى جانە تاسىمالداۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتقان ءجون.
تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى قازاقستان مەن سينگاپۋر اراسىنداعى حاتتاما دا راتيفيكاتسيالاندى.
حاتتاما سالىقتاردان جالتارۋعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اقپارات الماسۋ ارقىلى ۋاعدالاسۋشى ەكى مەملەكەتتىڭ سالىقتىق قۇرىلىمدارىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى.
وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبiر زاڭنامالىق اكتiلەرiنە مەملەكەتتىك باسقارۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرiستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن سەناتورلار ەكى وقىلىمدا قاراپ, رەگلامەنتكە سايكەس ونى سەنات ەنگىزگەن وزگەرىستەر جانە تولىقتىرۋلارمەن ماجىلىسكە جىبەرىلدى. قۇجات ەلىمىزدىڭ جاڭا بيۋدجەت ساياساتى تۇجىرىمداماسىن, ناتيجەلەرگە باعدارلانعان مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ تۇجىرىمداماسىن, سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكەلەگەن تاپسىرمالارىن ودان ءارى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنىپتى.
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا, ورالماندارعا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇرۋعا ىقتيارحاتى بار تۇلعالارعا ولاردىڭ م ۇلىكتى جاريا ەتۋىنە بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, ونى دا قابىلدادى. قۇجات م ۇلىكتى, ونىڭ ىشىندە بۇرىن زاڭدى ەكونوميكالىق اينالىمنان شىعارىلعان اقشانى جاريا ەتۋ جونىندەگى ءبىر جولعى اكتسيا وتكىزۋگە باعىتتالعان. م ۇلىكتى جاريا ەتۋ مەرزىمى 2014 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن 2015 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىنگى ۋاقىتقا بەلگىلەندى. جاريا ەتۋ سۋبەكتىلەرى قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكستەرىنىڭ باپتارىندا كوزدەلگەن قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك جاۋاپتىلىقتان, سونداي-اق, تولىق ەمەس, ءدال ەمەس دەكلاراتسيالار مەن مالىمەتتەر بەرگەنى نەمەسە بەرمەگەنى ءۇشىن تارتىپتىك جاۋاپتىلىقتان بوساتىلادى. پارلامەنت قابىلداعان زاڭ كولەڭكەلى ەكونوميكانى قىسقارتۋعا, ۇلتتىق ەكونوميكاعا قوسىمشا قاراجات تارتۋعا جانە ينۆەستيتسيالاردى ۇلعايتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى. قۇجاتقا سايكەس, جاريا ەتۋ نىساندارىنا اقشا, باعالى قاعازدار, زاڭدى تۇلعانىڭ جارعىلىق كاپيتالىنداعى قاتىسۋ ۇلەستەرى, قۇرىلىس نورمالارى مەن قاعيدالارىنا سايكەس كەلەتىن قۇرىلىستار مەن عيماراتتار, باسقا ادامعا راسىمدەلگەن, سونىمەن قاتار, قازاقستاننان تىسقارى اۋماقتارداعى جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر جاتادى.
بۇل رەتتە جەكەلەگەن قىلمىستاردى جاساۋ ناتيجەسىندە الىنعان م ۇلىكتەر جاريا ەتۋگە (زاڭداستىرۋعا) جاتپايدى. ءماسەلەن, جەكە ادامعا قارسى جانە ادامنىڭ كونستيتۋتسيالىق جانە باسقا دا قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بۇزا وتىرىپ الىنعان م ۇلىكتەر, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىم مەن مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىككە قارسى قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەر, سونداي-اق, سىبايلاس جەمقورلىق جانە باسقا دا قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن مەملەكەتتىك قىزمەت مۇددەسىنە قايشى قىلمىستار جاساۋ بويىنشا الىنعان م ۇلىكتەر راقىمشىلىققا جاتپايدى. سونىمەن قاتار, زاڭ جوباسىندا جاريا ەتۋدىڭ تەتىكتەرى مەن قۇرالدارى دا ايقىندالعان.
زاڭ جوباسى ازاماتتىق, بيۋدجەت كودەكستەرىنە, «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا ءمىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» (سالىق كودەكسى) كودەكسكە تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەيدى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار مۇرات باقتيار ۇلى مەن جابال ەرعاليەۆ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريا ەتتى.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».