پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدە ورىن العان توتەنشە وقيعانىڭ جاي-جاپسارى كەزەكتەن تىس قارالدى.
مەكتەپتەردە قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ شارالارى قابىلدانادى
ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات قوجاەۆتىڭ حابارلاۋىنشا, 13 اقپاندا تاڭەرتەڭ پەتروپاۆل قالاسىنىڭ پوليتسيا باسقارماسىنا №4 ورتا مەكتەپتىڭ وقۋشىلارىنا دەنە جاراقاتىن كەلتىرۋ تۋرالى حابارلاما ءتۇستى. وقيعا بولعان ورىنعا جىلدام جەدەل-تەرگەۋ توبى اتتاندى.
تەكسەرۋ بارىسىندا كۇدىكتى (9 سىنىپ وقۋشىسى) 2-ءشى قاباتتا ورنالاسقان دارەتحانادا ماسكاسىن كيىپ, بالتامەن دالىزگە جۇگىرىپ شىعىپ, ءۇش وقۋشىعا شابۋىلداعان. شابۋىل جاساعان وقۋشىنى جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى مەن مۇعالىمدەر ۇستاعان.
قازىرگى كەزدە 2 جابىرلەنۋشى قالالىق ەمحانانىڭ ستاتسيونارىندا جاتىر, جاعدايلارى بىرقالىپتى. ءبىر وقۋشى مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەننەن كەيىن ۇيىنە قايتارىلدى.
اتالعان فاكتى بويىنشا قىلمىستىق كودەكستىڭ 24-بابى 3-بولىگى, 99-بابى 2-بولىگى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, كۇدىكتى ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامالدى.
ءاليحان سمايىلوۆ پەتروپاۆلدا ورىن العان وقىس جاعداي حالىق اراسىندا ۇلكەن الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«بالالارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭدامايتىن وتباسى جوق. مەكتەپتىڭ ىشىندە دە قاۋىپتىڭ بارىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى قايتا قاراپ, وقۋ ورىندارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزۋ قاجەت. بەينەكامەرالاردىڭ سانىن كوبەيتىپ, مەكتەپكە كىرەبەرىس جەرلەردە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەسىن قاراۋ كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
بۇل رەتتە ۇكىمەت باسشىسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ بويىنشا كەلىسىلگەن ۇسىنىستار ەنگىزۋدى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە زارداپ شەككەن بالالاردى ەمدەۋدى ەرەكشە باقىلاۋعا الۋدى, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە ىشكى ىستەر جانە توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, قاۋىپسىزدىك ساباقتارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
ەكونوميكا قاڭتاردا 5,6%-عا ءوستى
مۇنان كەيىن ۇكىمەت وتىرىسىندا كۇن تارتىبىنە سايكەس 2023 جىلعى قاڭتارداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى قارالدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاقسىلىقوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, ەسەپتىك كەزەڭدە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 5,6%-دى قۇرادى. ناقتى سەكتورداعى ءوسىم – 2,3%, ال قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 7,6% بولدى. بارلىق نەگىزگى سالا بويىنشا وڭ ديناميكا بايقالادى, بۇل رەتتە ساۋدا (+19,4%), اقپارات جانە بايلانىس (+18,1%), سونداي-اق قۇرىلىس (+12,5%, 1 ملن شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى) ەڭ جوعارعى ءوسۋدى كورسەتتى.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋ قارقىنى 18,3%-دى قۇرادى. ينۆەستيتسيالار اعىنى ونەركاسىپتە – 9,2%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 33,7%-عا, جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن وپەراتسيالاردا – 33,7%-عا, كولىكتە جانە قويمالاۋدا 31,8%-عا ءوستى.
الدىن الا قورىتىندى بويىنشا 2022 جىلى سىرتقى ساۋدا تاۋار اينالىمى 32,1%-عا ءوسىپ, 134,4 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەكسپورت بويىنشا كورسەتكىش 39,9%-عا ءوسىپ, 84,4 ملرد دوللارعا دەيىن جەتتى. تاۋارلار يمپورتى 50 ملرد دوللارعا تەڭەلدى. جالپى, وڭ ساۋدا بالانسى 34,4 ملرد دوللاردى قۇرادى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ حابارلاۋىنشا, ەسەپتىك كەزەڭدە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 1,5 ترلن تەڭگە شاماسىندا كىرىستەر ءتۇستى (جوسپار 144,0%-عا ورىندالدى), ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 1,1 ترلن تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە 394 ملرد تەڭگە كىرىستەر ءتۇستى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 93,5%-عا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى – 94,7%-عا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىستارى 96,3%-عا اتقارىلدى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ ناقتى سەكتور تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. وڭدەۋشى ونەركاسىپ, قۇرىلىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنىڭ دامۋ قارقىنى جاقسى. ونەركاسىپ سەكتورى ءوندىرىستىڭ 1,5%-عا, ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ سالاسىنىڭ 1,6%-عا وسكەنىن كورسەتىپ وتىر. فارماتسەۆتيكا (+51%), جەڭىل ونەركاسىپ (+11%), توقىما بۇيىمدارى ءوندىرىسى (+25%), مۇناي وڭدەۋ (+11%), حيميا ونەركاسىبى (+11%), سۋسىندار ءوندىرىسى (+33%), تاماق ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى (+10%), ماشينا جاساۋ (+12%) سالالارىندا ءوسىم بايقالادى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تۇراقتى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىك, ونىڭ ىشىندە شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلارعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ جەدەل ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى بولىپ تابىلادى.
قاڭتار ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بارلىق نەگىزگى ماكروكورسەتكىشتىڭ ءوسۋى قوستاناي وبلىسى مەن الماتى قالاسىندا تىركەلىپ وتىر. ەڭ تومەن كورسەتكىشتەر – اباي جانە قاراعاندى وبلىستارىندا.
«بيىلعى جىلدىڭ باسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ سەرپىندى دامۋعا باعىت العانىن كورسەتىپ وتىر. ەكونوميكانىڭ وسى ءوسۋ قارقىنىن ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك. بۇل بۇگىنگى گەوساياسي جاعدايدا وڭاي شارۋا ەمەس. ۇيلەسىمدى جۇمىس پەن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋدى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا قامتاماسىز ەتۋ كەرەك», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ىشكى نارىقتى وتاندىق تاۋارلارمەن تولىقتىرۋعا جانە شيكىزاتتىق ەمەس ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋعا باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس.
«شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ الەۋەتىن كەڭەيتىپ, دامۋعا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. تارتىمدى ينۆەستيتسيالىق كليمات قۇرىپ, ينۆەستورلارمەن بەلسەندى ديالوگ جۇرگىزۋ قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, ينۆەستيتسيالاردىڭ قۇرىلىمىن قوسىلعان قۇنى جوعارى تاۋارلاردى ءوندىرۋ جاعىنا قاراي ۇلعايتۋ كەرەك, سونىڭ ىشىندە جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردە دە. سونىمەن قاتار ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» ساياساتىن ساپالى ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
ء«اربىر مينيستر, ءوڭىر اكىمدەرى جانە ۇلتتىق حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ باسشىلارى ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرىپ, ساپالى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار قابىلداۋعا ءتيىس. قوعامدى تولعاندىرىپ وتىرعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىمدى شەشىمدەر تابۋ قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى ءوڭىر اكىمدەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الدا تۇرعان باستى مىندەت – جىل قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسيانى 2 ەسەگە – ياعني 9,5% دەيىن تومەندەتۋ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەردى ينفلياتسيا دەڭگەيىن باقىلاۋ جانە تومەندەتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن ورىنداۋعا جۇمىلدىرۋ كەرەك.
ء«بىز ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن بار كۇشىمىزدى سالۋىمىز كەرەك», دەپ تۇيىندەدى پرەمەر-مينيستر.
عىلىمي جوبالار ەكونوميكاعا باعىتتالادى
ۇكىمەت وتىرىسىندا عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا عىلىم ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ءوندىرىستىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىنا باعىتتالاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا قازاقستاندىق ازىرلەمەلەردى قولدانۋعا جانە عىلىمعا باعىتتالعان ۇلتتىق جۇيەنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قايتا قۇرۋعا جول اشادى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كوممەرتسيالاندىرۋ تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋىمەن 2016, 2017 جانە 2018 جىلدارى عىلىم قورى گرانت الۋعا ءۇش كونكۋرس وتكىزدى, وعان 1 270 ءوتىنىم ءتۇستى. ىرىكتەۋ جانە ساراپتاما ناتيجەسىندە, 150-دەن استام جوبا مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولدى. ولاردى ىسكە اسىرۋ 140 عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ءوندىرىستىڭ قۇرىلۋىنا اكەلدى, بۇل رەتتە 15 جوبا ەكسپورتقا شىقتى, ال تاعى بەس جوبا 1 ملرد تەڭگەدەن استام ساتىلىم جاسايتىن دەڭگەيگە جەتتى.
وتكەن جىلى جاڭا كونكۋرس وتكىزىلىپ, وعان 152 ءوتىنىم ءتۇستى. بۇگىنگى تاڭدا 72 جوبا قارجىلاندىرۋ ماقۇلداندى, گرانت الۋشىلارمەن 68 شارت جاسالدى. سالالار بويىنشا جوبالار پورتفەلى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە حيميا ونەركاسىبى سالالارىنداعى باستامالاردان تۇرادى.
مينيستر 2023-2025 جىلدارى عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدى قارجىلاندىرۋ سوماسى ەكى ەسە وسكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار جوو جانىنداعى عىلىمي-تەحنولوگيالىق پاركتەردى دامىتۋعا كونكۋرستىق نەگىزدە قاراجات ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر.
وسى تاقىرىپ بويىنشا ميكروبيولوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى امانكەلدى سادانوۆ بايانداما جاسادى.
بايانداماشىلاردى تىڭداپ بولعاننان كەيىن پرەمەر-مينيستر وتاندىق عىلىمنىڭ الەۋەتى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ونى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ سوڭعى ەكى جىلدا ەكى ەسەگە جۋىق وسكەنىن اتاپ ءوتتى.
«جەتەكشى عالىمدارعا ەڭبەكاقى تولەۋ بازالىق قارجىلاندىرۋعا قوسىلعان. ىرگەلى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە قاراجات بولىنەدى. ازىرلەنىپ جاتقان عىلىمي جوبالار مەن باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋ ۇزاقتىعى 5 جىلعا دەيىن ۇلعايتىلدى. جاس عالىمداردى قولداۋ ءۇشىن گرانتتار مەن ستيپەنديالار بولىنەدى, ولاردىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن جاريالاۋ بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى عىلىم تۋرالى زاڭناماعا ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى, عىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى بۇكىل عىلىمي قوعامداستىقپەن بىرگە ىسكە اسىرىلادى.
«قوعام عىلىمي-تەحنولوگيالىق سالادان ناقتى وزگەرىستەردى, عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ ناقتى ەكونوميكادا قولدانىلۋىن كۇتىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىن ارتتىرۋ, ونىڭ ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قوساتىن ۇلەسىن ۇلعايتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسى عىلىمي ۇيىمدار مەن كاسىپورىنداردىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتىپ, ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بەلسەندى الاڭدارى مەن مەحانيزمدەرىن قۇرۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ودان بولەك, ەڭ پەرسپەكتيۆالى عىلىمي باعىتتارداعى تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇلاردىڭ قاتارىندا اتوم جانە سۋتەگى ەنەرگەتيكاسى, تسيفرلىق تەحنولوگيالار, جاساندى ينتەللەكت, بيوتەحنولوگيا, بيوقاۋىپسىزدىك, نەيروعىلىم سياقتى سالالاردى اتاپ كورسەتۋگە بولادى.
«عىلىمنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا پارلامەنتپەن جەكە ينۆەستيتسيالار ءۇشىن قوسىمشا پرەفەرەنتسيالار ەنگىزۋدى پىسىقتاۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ قاجەت. بۇل عىلىم سالاسىنىڭ زاڭنامالىق بازاسىن قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, ونى ماۋسىم ايىندا پارلامەنتكە ەنگىزۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدىڭ جاڭا مەحانيزمدەرىن ەسكەرە وتىرىپ, عىلىمدى دامىتۋدىڭ قولدانىستاعى تۇجىرىمداماسىن وزەكتەندىرۋ, «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, ەلىمىزدىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن ءىرى كاسىپورىندارىنىڭ جانىنان مامانداندىرىلعان ينجينيرينگتىك ورتالىقتار مەن تەحنولوگيالىق پاركتەردى قۇرۋ جونىندەگى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
«عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ, ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جانە ءوندىرىستىڭ ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلى عىلىمنىڭ دامۋىنا جانە جاڭا عىلىمي جوبالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە وڭ سەرپىن بەرەدى», دەپ تۇيىندەدى ءا.سمايىلوۆ.