بودلەر... ول ءداۋىر تۋدىرعان دانىشپان ويدىڭ اعىنى, شەڭبەرگە سىيماس عاسىردىڭ بۇلا پەرزەنتى. كۇندەلىگىندە بولاشاققا ءتىل قاتىپ, «سىزدەر مەنى ءسۇيۋ ارقىلى سۇلۋلىققا قىزمەت ەتۋلەرىڭىز ءۇشىن, مەن بارلىق قاعيداتتاردان تىس ويلايمىن...», دەگەن وي قالدىرادى. بودلەر دۇنيەنىڭ قۇبىجىق جاۋىزدىعى مەن اسقان سۇلۋلىعىن قاتار كورە ءبىلدى. ول «قايىرشىلىقتان, اۋرۋدان, مەلونحوليادان ارىلۋدىڭ جالعىز جولى ىزدەنىسكە دەگەن ىنتا», دەپ ەسەپتەدى. بار كۇشىن سالىپ مۇشەسى تالعانشا وقۋ مەن جازۋدى ادەت ەتتى. 1957 جىلى شىققان «ز ۇلىمدىق گۇلدەرى» كىتابى ادامگەرشىلىك قاعيداتتارعا جات دەپ تانىلىپ, باسىپ شىعارۋعا تىيىم سالىندى. ءبىلىمسىز ءدىندارلار مەن ەسسىز توبىردى, ءتان ءۇشىن تاعات تاپقان, تەرەڭدى بىلمەس جاتىپىشەر پەندەلەردى قاتاڭ سىنعا الدى. بۇگىنگى اڭگىمە اقىننىڭ «پاريجدىك سپلين», پروزامەن جازىلعان ولەڭدەرى حاقىندا بولماق.
«پاريجدىك سپليندە» بودلەردىڭ كەڭ دۇنيەتانىمى, جالعاندىققا توزبەس قايسار, قىرشاڭقى مىنەزى, ءومىر قورابىنان تىس شىعۋعا قۇمارلىعى تانىلادى. «ماسايراڭىز» اتتى ولەڭگە ۇڭىلەلىك. «ارقاشان ماسايراپ ءجۇرۋ قاجەت. ماساڭدىقتا ءبارى بار, ءبارى وسىندا جاتىر. يىعىڭنان باسىپ جەرگە ەڭكەيتەر ۋاقىتتىڭ اۋىر جۇگىن سەزىنبەۋ ءۇشىن قاشان دا ماسايراپ ءجۇرۋ كەرەك. بىراق نەمەن؟ شاراپپەن, پوەزيامەن نەمەسە ىزگىلىكپەن, قايبىرىن قالاساڭىز سونىمەن ماسايراڭىز. ەگەر ابايسىزدا قامالدىڭ باسپالداقتارىندا, القاپتىڭ جاسىل شوبىندە, جەكە جاتىن بولمەڭىزدىڭ كەرەۋەتىندە كەنەت ماستىعىڭىز تارقاپ ويانار بولساڭىز, جەلدەن, تولقىننان, جۇلدىزدان, قۇستاردان, قابىرعا ساعاتىنان, جىلاعاننان, تەربەلگەننەن, ءان شىرقاعاننان, سويلەگەن كىسىدەن ساعاتتىڭ قانشا ەكەنىن سۇراڭىز. سوسىن جەل دە, تولقىن دا, جۇلدىز دا, قۇس تا, قابىرعا ساعاتى دا سىزگە جاۋاپ قاتادى: «ماسايرايتىن كەز جەتتى! جابىرلەۋشى ۋاقىتتىڭ ق ۇلى بولماۋ ءۇشىن ماسايراڭىز, سوڭىنا دەيىن ماسايراڭىز! شاراپپەن, پوەزيامەن نەمەسە ىزگىلىكپەن, قايسىبىرىمەن بولسىن ماسايراڭىز!».
بودلەر ءار ادام ءوز كۇرەگىمەن, قولعا العان ىسىمەن ماسايراۋعا ءتيىس دەدى. جانە ماستىقتان ايىعۋدى ۋاقىتتىڭ ەزگىسىنە تاپ بولۋ دەپ ءتۇسىندى. ال «جالعىزدىق» اتتى ولەڭىندە جەكە وڭاشالىعىنا قاشىپ, «تريبۋنادان ۋاعىز ايتۋدان راحات الاتىن سوزقۇمار مىلجىڭداردى» شەنەيدى. بويىن تارازىلاپ, شۇڭعىما ويعا باتۋعا ىنتا سالۋعا ءتيىس, ءوزىن تانۋ ءۇشىن جارالعان پەندەلەردىڭ ۋاقىت وتە كەلە ءبارىن ۇمىتۋ ءۇشىن جاي عانا توبىر ىشىنە كۇمپ ەتۋدى قولاي كورەتىنىنە شامىرقانادى.
ء«بىزدىڭ ارامىزدا ەڭ قورقىنىشتى ازاپتاۋدىڭ وزىنە ماردىمسىز جيىركەنىشپەن كەلىسەتىن ادامدار كەزدەسەدى, ولارعا الدىمەن باسپالداقتىڭ جوعارعى جاعىنان كەرەمەتتەي سويلەۋگە رۇقسات ەتىلسە, سانتەررا باراباندارى ءسوزىنىڭ ورتاسىندا توقتاتادى دەپ قورىقپاسا بولعانى. شىنىندا, ولاردى ايايمىن, شەشەندىك سوزدەر اربىرىنە باسقالار ۇنسىزدىك پەن ۇستامدىلىقتان الاتىن باقىت سىيلايتىنىن تۇسىنەمىن; مەن ولاردى جاي عانا جەك كورەمىن. ال مىنا قارعىس اتقىر گازەتشى ءوز جالعىزدىعىمدا جۇبانۋعا كەدەرگى كەلتىرمەسە ەكەن. «شىنىندا ءسىز قۋانىشىڭىزدى وزگەلەرمەن ءبولىسۋ قاجەتتىلىگىن سەزىنبەيسىز بە؟» – دەيدى ول سۇمپايى ۇنمەن. بۇل قانداي الاياق سۋايتتىق! ونىڭ سوزدەرىن جەك كورىپ تۇرعانىمدى بىلسە دە, بۇل اقىماق مەنى قۇرتۋدى كوزدەيدى! لابريۋيەر, ءوز جالعىزدىعىنا توزىمدىلىك تانىتپاي, توبىر ىشىندە ءبارىن ۇمىتۋدى قالايتىنداردى ۇيالتۋ ءۇشىن بىردە «كىم جالعىز قالا الماسا, وعان ۇلى باقىتسىزدىق ورنايدى!» دەدى. ء«بىزدىڭ بارلىق باقىتسىزدىعىمىز بولمەدە جالعىز قالا الماعاندىقتان بولادى», دەدى پاسكال, بوس ابىگەرلىكتەن بەزگەن قۇجىراسىندا بۇل پىكىرىمەن ول مەنىڭشە اقىلسىزدار باقىتتى قوزعالىس پەن جەزوكشەلىكتەن ىزدەيتىنىن ايتقىسى كەلدى, ءبىزدىڭ عاسىردىڭ عاجايىپ تىلىمەن ايتار بولساق, مەن مۇنى باۋىرلىق دەپ ايتار ەدىم».
بودلەر ءومىرى جۇمباق بەتتەرگە تولى. التى جاسىندا اكەسىز قالىپ, جىل وتكەن سوڭ اناسىنىڭ اسكەري پولكوۆنيككە تۇرمىسقا شىققانىنا جان-تانىمەن كۇيىندى, جۇرەگىنە جاراقات ءتۇستى. ون جىلدان استام ۋاقىتىن اعىلشىن اقىنى ەدگار پونى اۋدارۋعا ارنادى. وقۋعا تۇسكەن كيەلى ليۋدوۆيك اتىنداعى كوللەدجدەن ناشار تارتىبىنە بايلانىستى ورتا جولدا شىعىپ كەتتى. 1841 جىلى وگەي اكەسى شاتاق قىلىقتارىنان ارىلسىن دەگەن ماقساتتا ۇندىستانعا ساياحات جاساۋعا جىبەرەدى. الايدا اقىن ۇندىستانعا جەتپەي, رەيۋنون ارالىنان كەرى قايتىپ, فرانتسياعا جاڭا تىنىسپەن ورالادى. ونان سوڭ بالەرينا جاننا ديۋۆالعا عاشىق بولىپ, وتباسىمەن تانىستىرادى. بىراق اتا-اناسى جاننانى قابىلداعان جوق, اقىرى ۇرىس-كەرىس ورناپ, بودلەر ءوزىن ولتىرۋگە تالپىنادى. مىنە, بۇل ءبىز بىلەتىن اقىن ءومىرىنىڭ ۇزىك-ۇزىك تاسپالارى عانا.
«كورىكسىز ادام بولمەگە ەنىپ, ايناعا قارادى.
– «نەگە ءوز بەينەڭىزگە تەلمىرەسىز؟ اينادان كورگەن الپەتىڭىز سىزگە قۋانىش سىيلامايدى عوي» – دەدىم مەن.
اسقان كورىكسىز ادام جاۋاپ قاتتى: «مىرزا, سەكسەن توعىزىنشى جىلدىڭ بۇلجىماس قاعيداتتارىنا سايكەس زاڭ بويىنشا بارلىق ادام تەڭ, سوندىقتان ءوز بەينەمە قاراۋعا قۇقىعىم بار, ال ول ماعان جاعىمدى ما, الدە جاعىمسىز با بۇل تەك ماعان, مەنىڭ ارىما بايلانىستى». شىن مانىندە ساۋ اقىل تۇرعىسىنان مەنىكى كۇمانسىز شىندىق, بىراق زاڭ تۇرعىسىنان شىندىق ونىڭ جاعىندا». «اينا» اتتى قىسقاشا پروزالىق ولەڭدەگى وقيعا ادام مەن زاڭنىڭ اراسىن ايشىقتايدى. راسىندا, ءبارى ادام قولىمەن جاسالعان زاڭعا عانا باعىنۋى ءتيىس پە؟ بودلەر زاڭعا كوزسىز باعىنعان «جاشىك ادامداردى» وسىلايشا سىنعا الىپ, شەڭبەردەن شىعۋعا ۇندەيدى. دۇنيەدە بارلىق نارسە تولىق اشىلىپ, تولىق سورەگە قاتتالىپ قويىلماعانىن, ءبىز ويلاعان ءومىر مەن زاڭنىڭ سىرتىندا دا قۇپيا سىرلار مول ەكەنىن بايان ەتەدى.
بودلەر كوزى تىرىسىندە ادەبي ورتادا مويىندالعان جوق. ءتىپتى كوز جۇمعاندا دا ەلەۋسىز عانا جەرلەنىپ, قابىرىنە «گەنەرال جاك پيكانىڭ وگەي بالاسى, كارولينا ارشانبو-دەفايدىڭ ۇلى. پاريجدە 1867 جىلى 31 تامىزدا, 46 جاسىندا ومىردەن ءوتتى» دەپ جازىلعان. الايدا ءبىرىنشى, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان سوڭ ادامزات وي-ساناسى كۇرت وزگەرىپ, بودلەر قولدان-قولعا ءوتىپ وقىلا باستادى. ءومىر تەك ىزگىلىكتەن, رومانتيكادان تۇرمايتىنىن, كەيدە ز ۇلىمدىق تا ىزگىلىككە قىزمەت ەتەتىنىن تۇسىنگەن وقىرمان ساناتى اقىندى ءوزى سەنگەن الىس بولاشاققا الىپ جۇرە بەردى.