تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى – ەڭ الدىمەن سۋدىڭ ىسىرابىن ازايتۋدىڭ, ەكىنشىدەن ءونىم كولەمىن ارتتىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. ەگىن شارۋاسىمەن اينالىساتىن كاسىپ يەلەرى وسى ءتاسىلدىڭ پايداسىن جاقسى تۇيسىنەدى. ايتسە دە, سۋارۋ ماشينالارىنا شامالارى جەتە بەرمەيدى. وسى رەتتە جەتىسۋدا جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ قوندىرعىلارىن شىعاراتىن كاسىپورىن اشىلماق. ونىڭ قۇنى سىرتتاعى باعامەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە تومەن. قازىر وسى ماقساتتا تۇركيادان كەلگەن ينۆەستورلارمەن ىسكەرلىك كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر.
اتالعان كاسىپورىن وبلىس ورتالىعىندا اشىلادى دەپ جوسپارلانۋدا. ءوڭىر باسشىسى بەيبىت يساباەۆ بىلتىر اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى كۇنىندە سۋارمالى سۋ تاپشىلىعى تۋراسىندا ايتىپ, ونى ىلعال ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ەسەبىنەن شەشۋ كەرەكتىگىن جەتكىزگەن ەدى. بۇل رەتتە الداعى 3 جىلدا وڭىردە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانۋ الاڭىن 12 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. سوعان ساي جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ماشينالارى مەن تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەلەرىن ساتىپ العان شارۋاشىلىقتار شىعىندارىنىڭ 50 پايىزى ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى بويىنشا سۋبسيديالانادى.
جەتىسۋ وبلىسى اكىمى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وبلىستا توزعان سۋارۋ جەلىلەرى شامامەن 70 پايىزدى قۇرايدى. بۇگىندە سولاردى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن, سونداي-اق يسلام دامۋ بانكىنەن 36,3 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات تارتىلعان. قولدانىستاعى 1 400 كم سۋارۋ جەلىلەرىن جوندەۋ جانە 105 كم جاڭا سۋارۋ جەلىلەرىن (قىزىلاعاش سۋارۋ الابى) سالۋ جۇمىستارى ىسكە اسۋدا. جوندەۋ ءارى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىندا جانە تالدىقورعان قالاسىندا اتقارىلۋدا. سونىڭ ناتيجەسىندە 26,5 مىڭ گا سۋارمالى جەر قالپىنا كەلتىرىلىپ, جاڭادان 4,5 مىڭ گا جەر اينالىمعا تارتىلماق.
«بىلتىر اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ جالپى كولەمى جارتى ترلن تەڭگەدەن استى. ءوڭىر شارۋالارى 828 مىڭ توننا استىق, 202 مىڭ توننا مايلى داقىلدار, 182 مىڭ توننا قانت قىزىلشاسى, 523 مىڭ توننا كارتوپ پەن كوكونىس, 44 مىڭ توننا باقشا ونىمدەرى مەن جەمىس-جيدەك جينادى. مال مەن قۇس باسى 1,4 پايىزعا, ەت پەن ءسۇت ءوندىرىسى 4,5 پايىزعا ءوستى. ازىق-ت ۇلىك جانە قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىندە جەتىسۋ وبلىسى قانت, سارىماي, كراحمال, اشىتقى ءوندىرۋ جاعىنان ەلىمىزدە الدىڭعى ورىندا. 2022 جىلى وبلىستىڭ 150 قايتا وڭدەۋ كاسىپورنى وندىرىلگەن ازىق-ت ۇلىك كولەمىن 9,6 پايىزعا ۇلعايتتى. وسى جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرىنىڭ كۇندەلىكتى قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى», دەدى ب.يساباەۆ.
وبلىس اكىمى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا توقتالىپ, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى, قانت ءوندىرىسى سالاسىن ىلگەرىلەتۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى الداعى جوسپارلارىمەن ءبولىستى. ماسەلەن, الداعى 4 جىلدا وڭىردە قىزىلشا ەگىلەتىن القاپتىڭ كولەمىن 15 مىڭ گەكتارعا, ال جالپى قىزىلشا جيناۋ كولەمىن 525 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. وعان اگروتەحنولوگيالاردى ءتيىمدى قولدانۋدىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزبەك نيەتتە.
«سول سياقتى وڭىردە ۆەتەرينارلىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بارلىق شارالارى قابىلدانۋدا. وسى ماقساتتا بىلتىر 5 اۋداندا مودۋلدىك ۆەتەرينارلىق پۋنكتتەر اشىلدى, ۆەتەرينار مامانداردىڭ جالاقىسى 30 پايىزعا ارتتى, ال 2023 جىلى تاعى دا وسىنداي كولەمگە ۇلعايتىلاتىن بولادى. بۇدان باسقا, قاجەتتى اۆتوكولىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە قوسىمشا مودۋلدىك ۆەتپۋنكتتەردى اشۋ ءۇشىن قارجىلىق قولداۋ كولەمى 3,7 ملرد تەڭگەگە جەتكىزىلدى. بۇل ۆەتەرينار مامانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرىپ, ولاردىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتۋگە ءتيىس. اوك سالاسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ مەن ءالى كۇنگە وزەكتىلىگىن جويماعان جەر ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالمايدى. اەروعارىشتىق زەرتتەۋلەردىڭ كومەگىمەن وبلىستا 857 مىڭ گا پايدالانىلمايتىن جەر انىقتالعان, ونىڭ ىشىندە 128 مىڭ گا مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى, سونىڭ 6 مىڭ گا – ەگىستىك, 108 مىڭ گا – جايىلىم», دەدى ب.يساباەۆ.
جالپى, جەتىسۋدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الەۋەتى زور ەكەنى كوپكە بەلگىلى. ەستە بولسا, ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردى جان-جاقتى قولداۋ ارقىلى اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرىپ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋدى تاپسىرعان ەدى. بۇل رەتتە وبلىس تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن بارلىق شارا قابىلدانۋعا ءتيىس. جۋىردا بەيبىت يساباەۆ وڭىردەگى بىرنەشە كاسىپورىندى ماراپاتتاپ, ۇزدىكتەرگە باعالى سىيلىقتار تابىستادى.
وڭىردەگى كاسىپورىندار اراسىندا پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ «وت اگروحولدينگ» شس, شارۋا قوجالىقتارى اراسىندا كوكسۋ اۋدانىنىڭ «قىدىرالى» شق وبلىستىڭ ۇزدىك اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى بولىپ تانىلدى. وسى جەڭىمپاز مەكەمەلەردىڭ باسشىلارىنا متز-80.1 تراكتورىنىڭ كىلتتەرى تابىستالدى. ودان كەيىن سارقاندىق «سۇلتان» جشس 1 ملن تەڭگەنىڭ, «مۇساەۆتار» شق 800 مىڭ تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتىنا يە بولدى. ءۇشىنشى ورىنعا قاراتال اۋدانىنىڭ «تاستوبە اگرو فۋد» جشس جانە ەسكەلدى اۋدانىنان «دوسانوۆ ك.س.» شق لايىق دەپ تانىلىپ, ولارعا دا اقشالاي سىيلىقتار بەرىلدى.
وڭدەۋشى كاسىپورىندار اراسىندا ءى ورىندى كوكسۋ قانت زاۋىتى, ءىى ورىندى تالدىقورعان قالاسىنداعى «Sardar LTD» جانە ءىىى ورىندى الاكول اۋدانىنداعى «لەپسى ونىمدەرى» جشس يەلەندى. جەڭىمپازدارعا تيىسىنشە 500, 400 جانە 300 مىڭ تەڭگە سوماسىنا ارنايى ديپلومدار مەن سەرتيفيكاتتار تابىس ەتىلدى. ال تالدىقورعان قالاسى مەن اقسۋ اۋدانىنا قاراستى قاراسۋ اۋىلدىق وكرۋگى اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەلەرىن ۇيىمداستىرۋدا ۇزدىك دەپ تانىلدى. سونىمەن قاتار بىرقاتار فەرمەرلەر, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى «اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىلەرىمەن, قۇرمەت گراموتالارىمەن جانە وبلىس اكىمىنىڭ العىسحاتتارىمەن ماراپاتتالدى.
اتالعان جيىن بارىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى ونىمدەرىنىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. كەلۋشىلەردىڭ نازارىنا ءسۇت, ەت, نان-توقاش, كونديتەرلىك ونىمدەر, قانت, جەمىستەر مەن كوكونىستەردىڭ ءتۇرلى سورتتارى, الاكول جانە ەسكەلدى اۋداندارىنان جەتكىزىلگەن بال, جاركەنت كراحمال زاۋىتىنىڭ ونىمدەرى, ەشكى ءسۇتى, ءتۇرلى پايدالى شوپتەر, ت.ب. قوسىلعان تابيعي كوسمەتيكالىق سابىندار ۇسىنىلدى.
ايتا كەتەيىك, بىلتىر وبلىستاعى اگرووبەكتىلەردى قولداۋعا شامامەن 37 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ 23 ملرد تەڭگەسى سۋبسيديالارعا جانە 7,4 ملرد تەڭگەسى جەڭىلدىكتى نەسيەلەرگە جانە 4,8 ملرد تەڭگەسى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا ليزينگكە بەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 468 بىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ساتىپ الىنعان. ال ماشينا-تراكتور پاركى 9 ملرد تەڭگەگە جاڭارتىلدى. بۇل رەتتە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ دەڭگەيى 1,9 ەسەگە, مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى قولدانۋ كولەمى 20 پايىزعا ۇلعايعان.
سونداي-اق وڭىردەگى وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا دا وزىق اگروتەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى قولدانۋ ۇلەسىن ۇلعايتۋ جانە اۋىسپالى ەگىستى ساقتاۋ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇل ماقساتتا كەلەر جىلعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 8,1 ملرد تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. ءبارى ويداعىداي بولسا جەتىسۋ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
جەتىسۋ وبلىسى