قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويعاننان كەيىن قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ, رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يگور شۋۆالوۆتىڭ, «بەلارۋس رەسپۋبليكاسى دامۋ بانكى» باسقارما توراعاسى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا كەڭەسىنىڭ بەلارۋس مەملەكەتى تاراپىنان مۇشەسى سەرگەي رۋماستىڭ جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى ۆيكتور حريستەنكونىڭ قاتىسۋىمەن بريفينگ ءوتتى.
بريفينگتە ءسوز العان ۆيكتور حريستەنكو ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قىزمەتىن دۇرىس جانە ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋدا ەۋرووداق سەكىلدى ۇلگى بار ەكەنىن, سوندىقتان, بۇل ۇلگى قانداي دا ءبىر قاتەلىكتەردىڭ بولماۋىنا كومەكتەسەتىنىن جەتكىزدى. «سوندىقتان, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اۋقىمدىلىعى جانە تەرەڭدىگى جاعىنان ەۋروپالىق وداقتان كەيىن ەكىنشى وداق بولىپ تابىلادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قاتىستى ينستيتۋتتىق قۇرىلىمدار مەن سالالاردى سارالايتىن بولساق, بۇل وداق – وڭىرلىك ينتەگراتسيانىڭ تولىققاندى حالىقارالىق ۇيىمى. ونىڭ اياسىنداعى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى ەلدەردىڭ ورتاق كونسەنسۋسى نەگىزىندە جۇزەگە اساتىن بولادى. ال ەگەر, وداقتىڭ وزەگىنە كەلەر بولساق, ونىڭ نەگىزىندە «4 ەركىندىك» جاتىر. ولار: ەركىن ساۋدا اينالىمى, قىزمەت كورسەتۋدىڭ ەركىندىگى, ەركىن كاپيتال قوزعالىسى, ەركىن جۇمىس كۇشى», دەدى بۇل ورايدا ول.
سونداي-اق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى ءوز سوزىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋعا وڭتايلى ورتا قالىپتاستىرىپ, ءتيىمدى جاعداي جاساي الادى دەگەن ويىن جەتكىزدى. «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ءوزىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزى بويىنشا ۋاقىتىندا, ياعني دەر كەزىندە قۇرىلىپ وتىرعان اۋقىمدى ۇيىم. وسى ورايدا, بۇل ۇيىم سىرتقى الەمدەگى بارلىق تاۋەكەلگە جانە ەلدەر ۇكىمەتتەرى وزدەرى ءۇشىن بەلگىلەپ, ايقىنداعان بارلىق ستراتەگياعا جاۋاپ رەتىندە قۇرىلدى», دەدى ءوز سوزىندە ۆ. حريستەنكو. ونىڭ ايتۋىنشا, ينتەگراتسيالىق باستاما قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق ستراتەگياسى مەن رەسەيدىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسىن دا تولىقتىرا تۇسەدى. «دەمەك, بۇل ىقپالداستىق العا قويىلعان ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋدا ءبىز ءۇشىن وڭتايلى جاعداي جاسايتىن بولادى», دەدى بۇل رەتتە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى.
بريفينگ بارىسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋداعى ارتىقشىلىقتار جونىندە رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يگور شۋۆالوۆ مالىمدەدى. بۇل تۇرعىدا ول بىلاي دەدى: «ءبىز وتپەلى كەزەڭدەر توڭىرەگىندە ءوزارا كەلىسىمگە كەلدىك. ولاردىڭ كەيبىرىنىڭ مەرزىمى وتە قىسقا, ماسەلەن, پرەزيدەنتتەر بىزگە دارىلەر مەن مەديتسينالىق ونىمدەرگە قاتىستى از ۋاقىت ىشىندە كەلىسىمگە كەلۋدى تاپسىردى. ياعني, ءبىز دارىلىك ونىمدەردى شىعارىپ قانا قويماي, وعان قاتىستى شارالاردى ءبىر ىزگە سالۋعا قاتىستى جۇمىستار اتقاراتىن بولامىز. بۇل ۇدەرىس 2 جىل مەرزىمىندە جۇزەگە اسىرىلادى». سونداي-اق, ول كۇردەلى سالالار بويىنشا بىرىگۋ, تۇيتكىلدى دۇنيەلەرگە قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋ ۇدەرىسى 10 جىلعا دەيىن جالعاسۋى ىقتيمال ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «بۇل ورايدا, ءبىز وسى كەزەڭ ىشىندە مۇنايدىڭ, مۇناي ونىمدەرىنىڭ جانە گازدىڭ ورتاق نارىعى بويىنشا ناقتى كەلىسىمگە كەلەمىز دەپ ويلايمىن», دەدى ول بۇل ورايدا.
بريفينگ اياسىندا يگور شۋۆالوۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق وعان مۇشە ەلدەردىڭ بارلىق ازاماتتارىنا وسى ەلدەردىڭ ارقايسىسىندا ەش كەدەرگىسىز جۇمىس ىستەۋگە جول اشاتىنىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ورايدا, كەز كەلگەن جۇمىسشىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى وزىنە جۇمىس ورنىن ۇسىنعان ەلدىڭ ازاماتىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىمەن ءبىر دەڭگەيدە بولادى. سونداي-اق, وداق اياسىندا 3 ەل اراسىنداعى باسەكەلەستىك ارتىپ قانا قويماي, قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي ازاماتتارى وسى ەلدەردە وزدەرىنىڭ جەكە بيزنەسىن اشۋعا مۇمكىندىك الاتىنىن جەتكىزدى. «ياعني, ەگەر ساعان سالىقتى تولەۋ قاي ەلدە ءتيىمدى بولسا, قاي ەلدە ليتسەنزيالىق شارالاردان جەڭىل وتەتىن بولساڭ, يا بولماسا قاي جەرگە جۇمىس كۇشى كوپ تارتىلاتىن بولسا, سەن سول ەلدە ءوزىڭنىڭ ءوندىرىسىڭدى اشۋعا مۇددەلى بولاسىڭ. دەمەك, بۇل باسەكەلەستىكتى ارتتىرادى», دەدى ي.شۋۆالوۆ.
ي.شۋۆالوۆ سونداي-اق, كەلەشەكتە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە ۆاليۋتالىق وداق ماسەلەسى قارالۋى مۇمكىن دەگەن ويىن دا ايتىپ قالدى. «بۇگىن بەلارۋس پرەزيدەنتى ءبىزدىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرا باستاعانىمىزدى, ال كەلەشەكتە بۇل وداق بارلىق ماسەلەلەردى قامتيتىن تولىققاندى ۇيىم بولاتىنىن ايتتى. ءبىز 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, وداقتىڭ تەتىگىن ىسكە قوسامىز. بۇدان كەيىن ءبىز قارجىلىق وداقتى, يا بولماسا ۆاليۋتالىق وداقتى قۇرۋ تۋرالى ماسەلەنى دە زەرتتەۋىمىز كەرەك سەكىلدى. بىراق, بۇل – الداعى ۋاقىتتا قاراستىرىلاتىن ماسەلە, سەبەبى, ول بۇگىنگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان جوق», دەدى ول بۇل رەتتە.
ال قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يگور شۋۆالوۆتىڭ ءسوزىن جالعاستىرا كەلە, ەشقانداي ۆاليۋتالىق وداققا قاتىستى ماسەلە تۋرالى اڭگىمە الداعى ۋاقىتتا دا قوزعالۋى مۇمكىن ەمەستىگىن اتاپ ءوتتى. ءوزىنىڭ رەسەيلىك ارىپتەسىنىڭ بۇل ويىنا قاتىستى پىكىرىن ب. ساعىنتاەۆ بىلايشا جەتكىزدى. «جاڭا يگور يۆانوۆيچ كۇن تارتىبىندە تۇرماسا دا, قارجىلىق, ۆاليۋتالىق وداق تۋرالى ماسەلە جونىندە ايتىپ قالدى. الايدا, بۇل ماسەلەگە قاتىستى دۇرىس تۇسىنىك قالىپتاسۋى ءۇشىن مەن مىنانى ايتار ەدىم. بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندە دە, ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندە دە بۇل ماسەلەنى ءبىز تالقىلاپ, قاراستىرعان ەمەسپىز. بۇگىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتى قارجى ورتالىعى رەتىندە, الايدا ول ۇلتۇستىلىك قارجىلىق رەتتەۋشىلىك تۇرعىسىندا قالىپتاساتىنىن ايتتى. بىراق ول جەردە ەشقانداي قارجىلىق, يا بولماسا ۆاليۋتالىق وداق تۋرالى اڭگىمە بولعان ەمەس», دەدى ول بۇل ورايدا.
سونداي-اق, ب. ساعىنتاەۆ جاڭادان قۇرىلعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تەك ەكونوميكالىق ىقپالداستىققا نەگىزدەلگەنىن جەتكىزە كەلە, بۇل تيىسىنشە ەلدەر ەكونوميكالارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىراتىنىن اتاپ ءوتتى. «بۇگىن ءۇش ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى قول قويعان شارتتىڭ مازمۇنىنا توقتالاتىن بولساق, وندا ەاەو اياسىنداعى جۇمىستار تەك ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە نەگىزدەلگەنى جانە نەگىزدەلەتىنى انىق كورسەتىلگەن. ياعني, جاڭادان قۇرىلعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ءۇش مەملەكەتتىڭ ءوزارا ەكونوميكالىق ىقپالداستىعىن تولىقتاي قامتاماسىز ەتەدى. دەمەك, بۇل – وداقتىڭ وزەگىندە ەشقانداي دا ساياسي استار جوق دەگەن ءسوز. سول سەبەپتى, وداقتى قۇرۋ كەزىندە ساياسي ماسەلەلەر قاراستىرىلمادى. اتاپ ايتقاندا, ءار تاۋەلسىزدىك, قاۋىپسىزدىك سەكىلدى ماسەلەلەر تەك ءار ەلدىڭ ءوزىنىڭ ۇلتتىق دەڭگەيىندە عانا شەشىلەتىن بولادى», دەدى بۇل ورايدا ب.ساعىنتاەۆ.
«بەلارۋس رەسپۋبليكاسى دامۋ بانكى» باسقارما توراعاسى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا كەڭەسىنىڭ بەلارۋس مەملەكەتى تاراپىنان مۇشەسى سەرگەي رۋماس ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى قۇرۋعا قاتىستى شارتتى ازىرلەۋ بارىسىندا بەلارۋس مەملەكەتى پراگماتيكالىق ەكونوميكالىق ماقساتتى كوزدەگەنىن جەتكىزدى. «بەلارۋس پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستىڭ بەلسەندى جاقتاۋشىسى بولعان جانە بولا بەرەدى دە. ەڭ باستىسى, ءبىز ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەن وداعىنىڭ تولىق ءپىشىندى بازاسى اياسىندا قۇرىلۋىنا ايرىقشا ءمان بەردىك. ياعني, بۇل جەردە قانداي دا ءبىر شەكتەۋلەر مەن كەدەرگىلەر ورىن الماۋى ءتيىس», دەدى ول.
س.رۋماس كەلەسى كەزەكتە ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى ارىپتەستەردىڭ تاۋارلار اينالىمى جولىندا كەزدەسكەن كەدەرگىلەردى از ۋاقىت ىشىندە الىپ تاستاۋعا دايىن بولماي قالعانىنا, سوندىقتان تاۋار اينالىمى ماسەلەسى بويىنشا 2050 جىلعا دەيىن وتپەلى كەزەڭ بولاتىنىنا توقتالدى. بۇعان قوسا, ول كەيبىر «وتە نازىك» ماسەلەلەر بويىنشا ەكىجاقتى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. «ماسەلەن, 2025 جىلدارى مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىنىڭ ورتاق نارىعى قالىپتاسقان كەزدە بەلارۋس مۇناي وڭدەيتىن زاۋىتتارىنا قاجەتتى مۇنايمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى», دەدى ول ءوزىنىڭ سوزىندە.
بريفينگ سوڭىندا وعان قاتىسۋشىلار ەۋرازيالىق ىقپالداستىققا قاتىستى جۋرناليستەردىڭ قويعان ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.