تالاي تۇلەكتىڭ ارمانىنا اينالعان ەلىمىزدەگى شوقتىعى بيىك ءبىلىم ورداسى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرىلعانىنا 80 جىل تولدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مەرەيتويى اسا ماڭىزدى ءارى جيناقتاۋشى الەۋەتى جوعارى وقيعا. قازىرگى كەزەڭدە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا عىلىم ۇيرەتىپ, ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ مەن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان كەڭ كولەمدى وزگەرىستەر مەن رەفورمالار تۇرعىسىنان الىپ قاراعاندا, تاربيە جۇمىسى سالاسىندا دا جاڭاشا كوزقاراس پەن جاڭاشا ۇستانىمدار قاجەتتىلىگى ايقىن سەزىلىپ وتىر. سوندىقتان دا وتاندىق ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ قاراشاڭىراعى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-ءدىڭ بۇل سالاداعى تاجىريبەسى وزگەشە.
ءيا, ۋنيۆەرسيتەت – ىرگەلى ءبىلىم ورداسى, كەشەندى عىلىم ورتالىعى, زامانىنىڭ زاڭعار پەرزەنتتەرى قىزمەت ەتكەن قاسيەتتى قاراشاڭىراق. ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ عانا ەمەس, اسا كورنەكتى مەملەكەت پەن قوعام قايراتكەرلەرىن تاربيەلەپ وسىرگەن, ازاماتتىق تۇلعا قالىپتاستىرۋ مەن شەبەرلىك شىڭداۋدىڭ دا جوعارى ساتىسى.
ماسەلەن, اتالمىش وقۋ ورنىنىڭ قۇرىلۋ تاريحىنا ۇڭىلسەك, سوناۋ كەڭەس زامانىنىڭ زاڭدىلىقتارى ۇستەمدىك قۇرىپ تۇرعان شاقتا كسرو حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى قازاق حالقى ءۇشىن اسا ماڭىزدى تاريحي قۇجات قابىلدادى. ول – قازاقستان تاريحىندا «قازاقستان ءۇشىن كادرلار دايىنداۋ تۋرالى» دەگەن اتاۋمەن بەلگىلى. ول 1933 جىلدىڭ 20 قازانىنداعى قاۋلى ەدى.
سونىمەن, قازاق حالقىنىڭ باعىنا قۇرىلىپ, بوي كوتەرگەن التىن ۇيامىز 1934 جىلدىڭ 15 قاڭتارىنان باستاپ ءوز قىزمەتىن رەسمي تۇردە باستاعان. قازىر ءال-فارابي اتىنداعى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاقتىڭ جەتەكشى كلاسسيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى مارتەبەسىنە يە. بۇگىنگى كۇنى ەلدەگى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ءىرى ورتالىعىنا اينالىپ وتىر. ۋنيۆەرسيتەت يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ كوشباسشىسىنا اينالدى. وتانىمىزداعى بارلىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تىرەگى, بىلىكتى ورداسى. مىڭداعان تۇلەكتەرى قازاقستاندا جانە ونىڭ اۋماعىنان تىس جەرلەردەگى ءوندىرىستىڭ بارلىق سالالارىندا تابىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
ءبىلىم ورداسى پرەزيدەنتتىڭ «ساپا سالاسىنداعى جەتىستىكتەرى ءۇشىن» سىيلىعىن يەلەندى. وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى 2500 مىڭ ادامنان اسادى ەكەن. ولاردىڭ ىشىندە 400-دەن استامى عىلىم دوكتورلارى, پروفەسسورلار بولسا, ال 800-دەن استامى عىلىم كانديداتتارى مەن دوتسەنتتەر. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 14 فاكۋلتەتىندە بەدەلدى عىلىمي مەكتەپتەر شوعىرلانعان. 180 ماماندىق بويىنشا كادر دايىندايدى. قاراشاڭىراق ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا العاشقى بولىپ ەۋروپالىق ءبىلىم كەڭىستىگىنە كىردى.
قازۇۋ-دە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن, سونداي-اق, الىس جانە جاقىن شەتەلدەن كەلگەن 15 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. الەمدىك باسەكەگە توتەپ بەرۋدىڭ باستى شارتى – كۇشتى رۋح پەن ءبىلىم. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستانداعى جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ مازمۇنى وزگەرىپ, جاڭا سيپاتقا يە بولدى. ەلباسىنىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا, ءبىلىم سالاسىندا كوپتەگەن رەفورمالار جۇزەگە اسىپ, تىڭ يدەيالارعا دەم بەرىپ, جاڭاشا بەتبۇرىس جولىنا ءتۇستى.
ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت امەريكا, ەۋروپا جانە ازيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن بىرىگىپ, قوسديپلومدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن العاش قولعا الدى. بۇل الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندەگى قازۇۋ-ءدىڭ جوعارى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ايقىنداپ بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «جاسىل ەكونوميكانىڭ ستراتەگيالىق ترانسفەرت يدەياسىن» جانە ەۋروپا, ازيا, امەريكا ەلدەرىمەن جاھاندىق ارىپتەستىكتى ۇسىنۋى الەمدە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ءXXى عاسىرداعى ورنىقتى دامۋدىڭ جاھاندىق ەنەرگوەكولوگيالىق ستراتەگياسى» اتتى ەڭبەگىندە جاھاندىق ەنەرگەتيكالىك دامۋدى قالىپتاستىرۋ ادىستەرىن پايدالانۋ ارقىلى ءXXى عاسىرداعى ەنەرگوەكولوگيالىق ورنىقتى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ نەگىزدەرى ۇسىنىلعان. قاسيەتتى ءبىلىم ورداسىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قاينار كوزى ەلباسىمىزدىڭ «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىنان جانە «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى باعدارلامالىق ەڭبەگىنەن باستاۋ الادى.
قازۇۋ يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى ماماندار دايىندايتىن الدىڭعى قاتارلى الەمدىك زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ قاتارىنا ەنەدى. باستى ميسسياسى – ءبىلىم بەرۋ, عىلىم مەن يننوۆاتسيالىق قىزمەتتىڭ ءتيىمدى ىقپالداستىعى نەگىزىندە, قازىرگى ينتەللەكتۋالدى تالاپتارعا جانە ەلىمىزدىڭ دامۋ ستراتەگياسىنا ساي كادرلىق الەۋەتتى – جاڭا فورماتسيانىڭ ماماندارىن قالىپتاستىرۋ.
ۋنيۆەرسيتەت حالىقارالىق رەيتينگتىك عىلىمي جۋرنالدارداعى جاريالانىم سانى بويىنشا دا وزگە جوو-لاردان كوش ىلگەرى. مۇندا ەلىمىزدىڭ باسقا وقۋ ورىندارىندا كەزدەسپەيتىن بىرەگەي عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىمى جۇمىس ىستەيدى. ەڭ قۋاتتى عىلىمي-تەحنيكالىق پارك قۇرىلعان. وندا ەلىمىزدە اتقارىلىپ جاتقان عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنىڭ باسىم بولىگىن جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان 30-دان استام عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. ورتالىق ازيا ايماعىندا العاش رەت الەمگە تانىمال «نewlett-Packard» كومپانياسى قازۇۋ-دە زاماناۋي وقۋ-عىلىمي ورتالىعىن اشتى. ال جاپوندىق «ءKonىkcamىnoltا» كومپانياسى ۋنيۆەرسيتەتتە الدىڭعى تەحنولوگيالار لابوراتورياسىن قۇردى.
ەلباسى ءبىر سوزىندە: «ءبىز ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيا بيلىگى جۇرەتىن پوستيندۋستريالىق الەمگە كەتىپ بارامىز» دەي كەلە, ءۇشىنشى پوستيندۋستريالىق توڭكەرىس ءداۋىرى باستالعان تۇستا قازاقستاندىقتاردىڭ الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇرعانىن شەگەلەي ايتقان بولاتىن. بۇل دا وسى ۇلكەن ۇلاعاتتى جولمەن كەلە جاتقان ءىرى وقۋ ورنىنىڭ كوتەرەر جۇگى, جۇرەر جولى دەپ بىلەمىز.
زاماناۋي ءداستۇر مەن يننوۆاتسيالاردى بىرىكتىرە بىلگەن, وزىندىك باي داستۇرلەرىمەن تانىمال ءال-فارابي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازاقستاندىق ەليتانىڭ باس شەبەرحاناسى ەكەندىگى جالپىعا ءمالىم. قازۇۋ-دا وقۋ قاشان دا ۇلكەن مارتەبە جانە ماقتانىش بولعان. مۇندا مىڭداعان تالاپكەرلەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ ۇمىتتەرى اقتالىپ, ارماندارى ورىندالادى. تۇلەكتەرى ۇكىمەتتە, مەملەكەتتىك ورگانداردا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءتۇرلى سالالارىندا تاڭداۋلى, بەدەلدى قىزمەت اتقارادى, بۇل جوو مارتەبەسىن قالىپتاستىرۋدا باستى فاكتوردىڭ ءبىرى.
ۋنيۆەرسيتەت ديپلومى بىرقاتار ماماندىقتار بويىنشا بەدەلدى لوتارينگيا ۋنيۆەرسيتەتى, ستراسبۋرگ مەنەدجمەنت مەكتەبى, ۆالەنسيا پوليتەحنيكالىق, لانياجوۋلىق ت.ب. شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر ديپلومىمەن تەڭ دارەجەدە. ءبىلىم ورداسى الەمنىڭ ەڭ ءىرى 400 ۋنيۆەرسيتەتىمەن ارىپتەستىك ورناتقان. ولارمەن جاسالعان كەلىسىمشارتقا سايكەس 2011-2013 جىلدارى اكادەميالىق تاجىريبە الماسۋ اياسىندا 3 مىڭنان استام شەتەلدىك ستۋدەنت ءبىلىم الىپ ءجۇر.
ۇلتتىق مارتەبەسى بار وقۋ ورنى الەمدىك زاماناۋي زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى سىندى ۆيلگەلما فون گۋمبولدتىڭ مىناداي ماڭىزدى ۇستانىمىنا سۇيەنەدى: «وقىتا وتىرىپ زەرتتە, زەرتتەي وتىرىپ وقىت». مۇندا ەلىمىزدىڭ باسقا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە كەزدەسپەيتىن بىرەگەي عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جۇمىس ىستەيدى. سوڭعى ەكى جىلدا قازۇۋ-دا عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-قۇراستىرىمدىق زەرتتەمەگە بولىنەتىن قاراجات 3,8 ەسە ءوسىپ, 4,5 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل بەلسەندى جۇرگىزىلىپ وتىرعان زەرتتەۋ جۇمىستارىن, باسەكەلىلىكتىڭ بارلىق تالاپتارىنا ساي جاڭا تەحنولوگيالار, ونىمدەر مەن ماتەريالدار جاسالاتىندىعىن ايقىندايدى.
ۋنيۆەرسيتەتتەگى ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستى رەتتەۋدىڭ ءبىر جولى رەتىندە مىناداي ماڭىزدى قۇجاتتار ىسكە اسىرىلۋدا: وقىتۋشىلار مەن قىزمەتكەرلەردىڭ كورپوراتيۆتى مادەنيەت كودەكسى, قازۇۋ ستۋدەنتىنىڭ ار-نامىس كودەكسى, وقىتۋشىسى مەن ستۋدەنتى ەرەجەلەرى. سونىمەن قاتار, ءتۇرلى قوعامدىق بىرلەستىكتەر جۇمىس اتقارادى: ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اقساقالدار القاسى, ەتيكا بويىنشا قوعامدىق كوميسسيا, ستۋدەنتتىك ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمى, ەدۆايزەرلەر كەڭەسى, ادىستەمەلىك بيۋرو, ت.ب. قوعامدىق باسقارۋعا تۇلەكتەر قاۋىمداستىعى, جۇمىس بەرۋشىلەر كەڭەسى, «ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ دوستارى» حالىقارالىق كلۋبى تارتىلعان.
قازۇۋ قالاشىعى تەك كورىكتى عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى جالعىز الەمدىك دەڭگەيدەگى شاكىرتتىك كامپۋس. ونىڭ اۋماعىندا: مۋزەي ەكسپوناتتارى, ءو.جولداسبەكوۆ اتىنداعى ستۋدەنتتەر سارايى, ەڭ ءىرى سپورتتىق كەشەن مەن ستاديون ورنالاسقان. ستۋدەنتتىك قالاشىق تولىعىمەن Wi-Fi جۇيەسىنە قوسىلعان. ىستىقكولدە دەمالىس ورنى مەن زاماناۋي سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ لاگەرى بار ەلدەگى جالعىز ۋنيۆەرسيتەت ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون.
جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ساپالىق كورسەتكىشتەرىن باعالايتىڭ QS ( ۇلىبريتانيا) رەيتينگتىك اگەنتتىگىنىڭ زەرتتەۋ ناتيجەسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ الەمنىڭ 800 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرى اراسىندا 299-ورىندى باعىندىرىپ, الەمدىك «توپ-300» ۇزدىك جوو-لاردىڭ قاتارىنا ەندى. ايتا كەتەرلىگى, بۇل تىزىمگە تمد ەلدەرىنەن 3 جوعارى وقۋ ورنى ەنگەن. ولار ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جانە لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتى. قازۇۋ بۇل جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتقانى بەلگىلى.
حالىقارالىق جەتەكشى ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قازۇۋ قىزمەتتىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا ساپالى كورسەتكىشتەردى بارىنشا ارتتىرىپ وتىر. تولىعىمەن حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن ءبىلىم باعدارلاماسىنا كوشكەن. عالىمدار بەلسەندى تۇردە عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى. حالىقارالىق دەڭگەيدە يننوۆاتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسادى, جاڭا تەحنولوگيالار جاسالادى. جوعارى يمپاكت-فاكتورى جۋرنالىندا قازۇۋ عالىمدارىنىڭ جاريالانىمدار سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى.
ەل پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ: «قازۇۋ باستاعان توعىز ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتكە ءبىز ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز. ولار وتاندىق جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ ومىرتقاسى بولۋى كەرەك», دەگەن ەدى. بۇل ۇلكەن باعا.
شىنىندا دا ءبىلىم مەن عىلىم – كەلەشەكتىڭ كەپىلى ەكەندىگى راس. عىلىم, ءبىلىمدى وسىرسە, ءبىلىم الۋ سەكتورى ءبىلىمدى تاراتا وتىرىپ, جۇمىس كۇشى مەن حالىقتىڭ سانالىق ساپاسىن ارتتىرادى. عىلىمنىڭ قوزعاۋشى كۇشى – ءبىلىم. ءبىلىم مەن عىلىم بىرگە بولعاندا عانا ناتيجەلى بولماق, ياعني, جاستارعا ءبىلىم بەرە وتىرىپ, ولاردى عىلىمعا بەيىمدەۋ قاجەت ەكەندىگى ومىرلىك ءمانى بار تۇجىرىم.
بۇگىنگى تاڭدا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى اقپاراتتتىق جانە ەسەپتەۋىش تەحنولوگيالارى ينستيتۋتىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا ەڭبەك ەتۋدە. ستۋدەنتتەر ءبىزدىڭ عىلىمي ورتادا تاجىريبە جيناقتاپ, ديپلوم الدى تاجىريبەدەن وتۋدە. ءبىزدىڭ كوپتەگەن عىلىمي قىزمەتكەرلەر ۋنيۆەرسيتەتتە ءدارىس بەرەدى, وزدەرىنىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرىمەن بولىسەدى. وسىنداي بايلانىستار ارقاسىندا ءبىزدىڭ عالىمدار تالانتتى شاكىرتتەرىن تاۋىپ جاتادى.
ماقسات قاليمولداەۆ,
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنىڭ اقپاراتتىق جانە ەسەپتەۋىش تەحنولوگيالارى ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى, پروفەسسور.
الماتى.