ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار نازارىنا م ۇلىكتى جاريا ەتۋگە بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ, ساقتاندىرۋ مەن يسلامدىق قارجىلاندىرۋ, دەنەشىنىقتىرۋ, سونىمەن قاتار, مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋدىڭ زاڭدىق قۇجاتتارى ۇسىنىلدى.
الدىمەن پالاتا ءماجىلىس دەپۋتاتى ءا.راحىمجانوۆتى ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاۋ ماسەلەسىن شەشىپ الدى. سودان سوڭ باستاماشىسى د.نازارباەۆا مەن ن.كۋزمين بولىپ تابىلاتىن «قايىرىمدىلىق, دەمەۋشىلىك جانە مەتسەناتتىق قىزمەت تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارىنا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمىن بەلگىلەدى. قورىتىندى ازىرلەۋ ءۇشىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (سوت تورەلىگىنىڭ سەكتورىن ينستيتۋتتىق نىعايتۋ جوباسى) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا دا ناقتى مەرزىم بەلگىلەندى. جانە دە قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلجان قاراقۇسوۆانىڭ ۇسىنىسىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلىپ, قورىتىندى ازىرلەنەتىن بولىپ شەشىلدى.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا, ورالماندارعا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇرۋعا ىقتيارحاتى بار تۇلعالارعا ولاردىڭ م ۇلىكتى جاريا ەتۋىنە بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا تالقىعا سالدى. ول بويىنشا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, اتالعان زاڭدىق قۇجاتتى ۇكىمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەگەن. ۆيتسە-پرەمەر جاريا ەتۋ نىساندارىنا اقشا, باعالى قاعازدار مەن زاڭدى تۇلعانىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا قاتىسۋ ۇلەسى جاتاتىندىعىن ەرەكشە اتاپ كەتتى. بۇل تىزىمگە ءتيىستى نورمالار مەن قاعيداتتارعا ساي قۇرىلىستار (عيماراتتار) ەنگىزىلسە, ولار ورنالاسقان جەر ۋچاسكەلەرى جاريا ەتۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ مەنشىگىندە بولۋى ءتيىس. جانە دە زاڭدىق قۇجاتتا تيەسىلى ەمەس تۇلعاعا رەسىمدەلگەن قۇرىلىستار (عيماراتتار) مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەگiنەن تىس ورنالاسقان جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر دە ەنگىزىلىپتى.
ءسوز ورايى كەلگەندە, جاريا ەتۋگە جەكەلەگەن قىلمىستاردى جاساۋ ءناتيجەسىندە تابىلعان ءمۇلىك جاتقىزىلمايتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. وعان جەكە ادامعا قارسى, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق جانە وزگە قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگiزدەرi مەن مەملەكەت قاۋiپسiزدiگiنە, سونداي-اق, سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن قىلمىستاردى, مەملەكەتتiك قىزمەت مۇددەلەرiنە قارسى وزگە دە قىلمىستاردى جاساۋ ناتيجەسىندە العان م ۇلىكتەر كىرىپ وتىر. جاريا ەتىلگەن اقشا مەن م ۇلىك سالىق سالۋ ماقساتىندا تابىس رەتىندە تانىلمايدى جانە ولاردان جەكە تابىس سالىعى الىنبايدى.
جاريا ەتۋدىڭ ۇسىنىلىپ وتىرعان ءراسىمى بويىنشا اقشا ەكiنشi دەڭگەيلi بانكتەردە اشىلعان ارنايى جيناق شوتتارىندا ەسەپتەلۋى قاجەتتىگىن العا تارتقان ب.سۇلتانوۆ اقشانى بەس جىل ىشىندە بانكتەردىڭ ەسەپشوتتارىندا ۇستالاتىن اقشاعا نارىق مولشەرلەمەلەرى بويىنشا سىيلىقاقى ەسەپتەلەتىنىن دە ەسكەرتە كەتتى. ال اقشانى يەسى بەلگىلەنگەن مەرزىمىنەن بۇرىن پايدالانعىسى كەلسە, ونى مەملەكەتتىك باعالى قاعازداردى, ەكiنشi دەڭگەيلى بانكتەردiڭ, ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ, دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ وبليگاتسيالارى مەن «حالىقتىق IPO» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە شىعارىلاتىن اكتسيالاردى, سونداي-اق, قازاقستان قور بيرجاسىندا ورنالاستىراتىن وزگە دە باعالى قاعازداردى ساتىپ الۋ جولىمەن ينۆەستيتسيا جاساۋلارىنا بولادى نەمەسە وبەكتىلەردى ساتىپ الا الادى. ەگەر ولاي ىستەگىسى كەلمەگەن جاعدايدا سول اقشانىڭ 10 پايىزىن بيۋدجەتكە تولەماقى رەتىندە تولەپ, ءوز ىرقىنا قاراي جاراتادى.
مۇلiكتi جاريا ەتۋ اكىمدىكتەر جانىنداعى كوميسسيالارعا جاريا ەتۋ سۋبەكتىلەرى جونىندەگى ءوتىنىشتەر مەن ءتيىستى قۇجاتتاردى تابىس ەتۋ جولىمەن جۇرگىزىلەدى. ال ەلىمىز اۋماعىنىڭ شەگiنەن تىس جەرلەردەگi مۇلiكتى جاريا ەتۋ ءۇشىن 10 پايىز مولشەرىندە الىم تولەۋ قاجەت. ەگەر يەسى بەس جىلدىق مەرزىمى وتكەنگە دەيىن ارنايى شوتتان جاريا ەتىلگەن اقشانى السا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر جاريا ەتۋ سۋبەكتىسى اقشاسىنان 10 پايىز الىم ۇستاپ قالادى. جالپى, زاڭ جوباسى بويىنشا مۇلiكتi جاريا ەتۋ مەرزiمi 2014 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگى مەن 2015 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانى ارالىعى دەپ بەلگىلەنىپ وتىر. تالقىلانا كەلىپ, ەكى زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا قولداۋ تاپتى.
كەشەگى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساقتاندىرۋ ءجانە يسلامدىق قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ء(بىرىنشى وقىلىم) ماقۇلدانعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆ زاڭ جوباسى قارجى سەكتورىن داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدە دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ورىنداۋ ءۇشىن ازىرلەنگەندىگىن اتاپ كەتتى. سونداي-اق, كۇن تارتىبىندە قارالعان «دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە زاڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى دەنەشىنىقتىرۋ مەن سپورت سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ, دەنەشىنىقتىرۋ مەن سپورتتىڭ تۇرلاۋلى جۇيەسىن قۇرۋ. زاڭ جوباسى سپورتشىلارعا ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءانۇرانىن ءبىلۋدى ءمىندەتتەيتىن, سپورت تۇرلەرى بويىنشا سپورتتىق ءىس-شارالاردى سپورتشىلارمەن قامتاماسىز ەتۋگە, دايارلاۋعا جانە قاتىسۋعا بايلانىستى قىزمەت كورسەتۋگە, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى زاڭنامانى قولدانباي سپورتتىق ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا جانە وتكىزۋگە رۇقسات ەتەتىن نورمالارمەن تولىقتىرىلىپتى.
سونىمەن بىرگە, تالقىلاۋ بارىسىندا «2010 جىلعى 9 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ سالاسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قولداۋ تاپتى. حاتتامانىڭ ماقساتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2012-2013 جىلدارداعى رەسەي فەدەراتسياسىنا مۇنايدى قارسى جەتكىزۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدى اياقتاۋ, پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتىن رەسەيلىك مۇنايمەن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى نارىعىن تۇتىنۋدى جابۋعا قاجەتتى كولەمدەردە رەسەيدە وندىرىلگەن جوعارى وكتاندى بەنزيندەرمەن جانە اۆياكەروسينمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».