ادامنىڭ سانالى ءومىرىنىڭ شالقار دارياسى تۇنىق تۇمالى بالالىق شاقتان باستاۋ الاتىنى, ەر جىگىتتىڭ باقىتىنىڭ داراعى تۋعان جەردەن تامىر تارتاتىنى ءدۇيىم جۇرتقا بەلگىلى اقيقات. ولاي بولسا, تاريحتىڭ تولعاقتى تۇسىندا تۇڭعىش رەت جاڭا تۇرپاتتى تاۋەلسىز قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ نەگىزىن قالاعان, ەرەن تۇلعا ەكەندىگىن الەمدىك قوعامداستىق قاپىسىز مويىنداعان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۋعان جەرى, كىندىك قانى تامعان كىشى وتانى – الماتى ىرگەسىندەگى قاسكەلەڭ, سوعان جالعاس شامالعان اۋىلى, ونىڭ ارجاعىنداعى ۇشقوڭىردىڭ تاۋى مەن جايلاۋى. قازاقستاننىڭ بولاشاق پرەزيدەنتىنىڭ بالالىق شاعى وسى جەرلەردە وتكەن. سول بالالىق شاعىندا-اق بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردىڭ العاشقى بەلگىلەرى بوي كورسەتىپ, ءبۇر جارعان. ونىڭ ۇستىنە “اركىمنىڭ تۋعان جەرى – مىسىر شاھارى” دەگەن تولايىم تاعىلىمدى دا ەسكە الايىقشى. ويتكەنى, پرەزيدەنت تە ەڭ اۋەلى ەت جۇرەكتى ادام عوي. بۇل كۇندەردە الەم تانىعان ۇلت كوشباسشىسىنا, ءبۇتىن ءبىر حالىقتىڭ ۇكىلەگەن ءۇمىتى مەن ماقتانىشىنا اينالعان اسا كورنەكتى ساياساتكەر ءھام قايراتكەر تۇلعا دا ءبىر كەزدەردە بالا بولعان. بۇگىنگى شىرقاۋ بيىككە شارىقتاپ, الاتاۋدىڭ تەكتى مۇزبالاعىنداي سامعاپ كوتەرىلۋ, قازاق ەلىنىڭ تاعدىر-تالايىنىڭ قۇبىلاناماسى بولۋ فەنومەنىنىڭ سىر-سەبەبىن ەڭ الدىمەن تۋعان جەردەن, بالالىق شاقتان تارتىپ سۋىرتپاقتاۋىمىز كەرەك سياقتى. ەلدىڭ باعىن اشقان ەر تۋدىرعانى تۋعان توپىراققا, ورتاسىنان وسىنداي ەل باستاعان كەمەڭگەر شىعارعانى تۋعان اۋىلعا مەرەي. ارينە, نۇراعاڭنىڭ پەرزەنتتىك ساعىنىشىنىڭ بۇلجىماس قاعباسىنداي وسىناۋ تۋعان ءوڭىردىڭ قاسيەت قاينارلارى بولەك اڭگىمەنىڭ وزەگى. ال تۋعان جەر, بالالىق شاق, بالا كۇنگى دوستار ءاردايىم ەلباسى كوڭىلىنىڭ تورىندە. تۋعان اۋىلعا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مۇمكىندىگىنشە ات ءىزىن سالىپ تۇرادى, بال-داۋرەن بالالىق شاقتاعى دوستاردى, بىرگە وقىعان سىنىپتاس جورا-جولداستاردى ۇمىتپايدى, دوستىق دانەكەرىن ۇزبەيدى. سوندىقتان دا ءبىز ەل پرەزيدەنتىنىڭ بولاشاعىن باستاپ بەرگەن بالا شاعى تۋرالى اڭگىمەگە ونىڭ شامالعان اۋىلىنداعى بالا كۇنگى دوسى, توعىز جىل بىرگە وقىعان سىنىپتاسى ءنۇسىپحان نۇرماعانبەت ۇلىن, قاتار وسكەن قۇرالپاس تۋىس اپكەسى شارا شەگەبايقىزى قاتۋباەۆانى, سونداي-اق 1958 جىلى قاسكەلەڭدەگى اباي اتىنداعى ورتا مەكتەپتى بىرگە بىتىرگەن سىنىپتاس دوستارى جومارت يسابەك ۇلى سەكسەنباەۆ پەن سايلاۋبەك قاسەنباي ۇلى قىدىراليەۆتى تارتقان ەدىك.
ءنۇسىپحان نۇرماعانبەت ۇلى, زەينەتكەر, شامالعان اۋىلى:
– ءوزىم ەسىمدى ءبىلىپ, كوزىمدى اشقاننان اۋىلدا العاش تانىعان بالام نۇرسۇلتان ەدى. ءبىرىنشى كلاسقا دا بىرگە باردىق, بىرگە وقىدىق. وسى شامالعاندا “كولحوزنايا” دەپ اتالاتىن ءبىر كوشەنىڭ بويىندا تۇردىق. ءابىش اعانىڭ ءۇيى, مەنىڭ اكەمنىڭ تۇزاق, جۇماقان دەگەن باۋىرلارىنىڭ ءۇيى – ءبارى قاتار ورنالاستى. ءبىزدىڭ ءۇي مەن ول ءۇيدىڭ اراسىندا ابەت دەگەن كىسىنىڭ ءۇيى بولدى. قازاقى ۇعىمعا سالعاندا, ءبارىمىز ءبىر اتانىڭ بالاسىمىز. سوندا دا بولسا ءابىش اعا ءبىزدىڭ شالدى, مەنىڭ كىشى اكەم جۇماقاندى سونداي جاقسى كورەتىن. ەكەۋىنىڭ كوڭىلدەرى وتە جاقسى بولدى. دوس. قۇرداس. ءبىر-ءبىرىن تۋعان باۋىردان ارتىق سىيلايتىن. ءبىر-ءبىرىن كورمەسە, “قايدا ءجۇر؟” دەپ ساعىنىپ ىزدەيتىن. باستارى قوسىلسا, اڭگىمەنى سوعىپ تاڭعا دەيىن وتىراتىن.
ەلۋىنشى جىلداردىڭ باسىندا عوي دەيمىن, قىس ايرىقشا قاتتى بولىپ, كولحوزدىڭ مالى تۇگەلدەي تاۋدا قىستاپ شىقتى, تومەنگە تۇسىرمەدى. سودان شامالعانداعى “فۋرمانوۆ” كولحوزىنىڭ باستىعى يۆاكين: “سول جەردە ءوزىڭ باس-كوز بولىپ باسقارعىن” دەپ ءابىش اعانى وتباسىمەن تاۋعا جىبەرەدى. ەسىمدە, ءابىش اعا مەنىڭ شەشەمە كەلىپ: ء“اي, زاعيپا جەڭەشە, انا باسقارما فەدور يۆاكين ءبىزدى تاۋعا ءجىبەرىپ جاتىر. مىنا سۇلتان مەن ءنۇسىپحان بىرگە بولسىن”, – دەدى. سودان نۇرسۇلتان ءبىزدىڭ ۇيدە قالدى. ەكەۋمىز ءبىر قىس ءبىر ۇيدە, ءبىر توسەكتە جاتىپ وقىدىق. مەكتەپكە بىرگە بارامىز, بىرگە كەلەمىز. بىرگە وينايمىز, بىرگە ساباق قارايمىز. ايتەۋىر سۇلتان ەكەۋمىزدىڭ جۇبىمىز جازىلمايتىن. ۇيدە نە باردى ءبولىپ جەدىك, ءبىر جاپىراق نان بولسا ەكەۋمىزگە ءبولىپ بەرەدى. شەشەم زاعيپا كولحوزدا ساۋىنشى. فەرمادان ءسۇت الا كەلىپ, ەكەۋمىزگە ءپىسىرىپ بەرۋشى ەدى, جارىقتىق. بەتىنىڭ قايماعىن سىپىرىپ, تابانىڭ تۇبىندەگى قاسپاعىنا دەيىن قىرىپ ءبولىپ جەيتىن, قىزىعى مەن مۇڭى ارالاس, قيماس بالالىق شاعىمىزدىڭ ءبىر ۇزىك سۋرەتى وسىنداي... نۇرسۇلتانعا راحمەت, 1992 جىلى اپام قايتىس بولعاندا سارا الپىسقىزى ەكەۋى كەلىپ كوڭىل ايتتى. قويعاندا بىرگە بولىپ, توپىراق سالدى.
ال ەندى نۇرسۇلتان ساباعىن وتە جاقسى, كىلەڭ بەسپەن وقىدى. وتە زەيىندى, زەرەك بالا بولدى. مۇعالىمنىڭ ايتقان ءبىر ءسوزىن دە قاعاس جىبەرمەي, قاعىپ الىپ وتىراتىن. بالا كەزدە نە بولمايدى؟ ءبىز جۇگىرىپ ويناپ كەتەمىز. سۇلتان بولسا, قولىنان كىتاپ تۇسپەيدى, وقيتىنى – تەك كىتاپ. ارقاشان سالماقتى, بايىپتىلىعىنان جازبايدى. قاق-سوققا كىرىسپەيتىن, وتە ۇستامدى بولاتىن. ءبىر عاجابى, بالا دا بولسا ءوزىن ۇلكەن كىسىلەر قاتتى سىيلاپ تۇراتىن.
قاراساەۆ جىلقىباي دەگەن ءبىر مۇعالىم بولدى. ءوزى سوعىسقا بارىپ كەلگەن كىسى ەدى. ول كىسى جۇرگەندە مەكتەپتە ۇشقان شىبىننىڭ عانا ىزىڭى ەستىلەتىن. سونداي سۇستى, قاتال ادام بولاتىن. بىردە ءبارىمىز شۋىلداپ, ويناپ, اپىر-توپىر بولىپ سىنىپقا كىردىك. سويتسەك, نۇرسۇلتان جايىمەن عانا پارتادا وتىر. وسىنى كورگەن قاراساەۆ ءالگى جەردە: “مىنا نۇرسۇلتاننان باسقالارىڭ ءبارىڭ وگىز ايدايسىڭدار. الىسىپ-جۇلىسىپ, تۇيەباس ويناپ جۇرگەندەرىڭ مىناۋ!” دەپ ۇرىستى بارىمىزگە. سول ۇستازىمىز سوندا ناعىز اۋليەنىڭ ءسوزىن ايتقان ەكەن.
نۇرسۇلتان ءوز اناسىن جەڭەشە دەيتىن دە, اجەسى مىرزابالانى اپا دەيتىن. نۇرسۇلتاننىڭ ايتۋىمەن ءالجان اپانى بۇكىل اۋىل جەڭەشە دەپ اتاپ كەتتى. اپامداردىڭ ايتقانىنان ەستيمىن عوي, كىشكەنتاي كەزىندە سۇلتاندى اناسى ەمىزىپ بولعاننان كەيىن مىرزابالا اجەسى قايتادان ءوزى الىپ الاتىن كورىنەدى. زارىعىپ ۇزاق كۇتىپ كورگەن بالا بولعاندىقتان, كوز تيمەسىن دەپ, كويلەگىنىڭ ەتەگىمەن جاۋىپ قويادى ەكەن. وسىلاي ىرىمداپ, قورعالىپ-قورشالىپ وسكەن دوسىم نۇرسۇلتان جاسىندا جاقسى ءتاربيە دە كوردى. اكە-شەشەسىنىڭ بار تىلەگى اسىرەسە وسى تۇڭعىشتارىنىڭ ۇستىندە بولدى. ءابىش اعا بالام ورىسشا جاقسى سويلەپ ۇيرەنسىن دەپ ىلعي قازاق تۇراتىن كولحوزنايا كوشەسىنەن پانفيلوۆ كوشەسىنە كوشىپ, قونىس اۋداردى. مۇندا ورىسشا ءسويلەۋشىلەر كوپ. وسىنداعى كەسىكباي دەگەن ءبىر جىلقىشى كىسىمەن ءۇيىن ايىرباستادى. نۇرەكەڭنىڭ اۋەلدەن ورىسشا تازا سويلەۋىنە وسى جاعدايدىڭ, اكەسىنىڭ بالا بولاشاعىن باستان ويلاۋىنىڭ دا كوپ سەپتىگى ءتيدى عوي دەپ پايىمدايمىن.
شامالعاندا ءبىراز ۇلتتاردىڭ باسى قوسىلدى. چەشەندەر, بولگارلار, تۇرىكتەر كەلدى. ورىستار بار. اۋىلدىڭ, كوشە-كوشەنىڭ بالالارى كەيدە توپتاسىپ, ءبىر-ءبىرىمەن رەنجىسىپ, شەكىسىپ قالاتىن جاعدايلار دا بولىپ تۇراتىن. نۇرسۇلتان وسىنداي كەزدەردە ادىلەتتىلىگىمەن تانىلدى. قۇرالىپتاستاردىڭ بارىنە ايتقانىن تىڭداتاتىن, توبەلەس جاعىنا بارعىزبايتىن. ەكى داي توپتىڭ دۇرىس-بۇرىسىن انىقتاپ, تاتۋلاستىرىپ وتىرعانى تالاي باسىمىزدان وتكەن, بولعان اڭگىمە.
بالا كۇنىمىزدە تالاي قىزىقتى بىرگە وتكەردىك. تاۋ ءىشىنىڭ قويناۋ-قويناۋىن ارالاپ كەزىپ كەتەتىنبىز. ەشكىبۇلدىرگەن, قويبۇلدىرگەن تەرەتىنبىز, بۇلاقتاردان ءتاتتى سۋ ىشەتىنبىز. ءبىزدىڭ اكەمىز جۇماقان دەگەن كىسى مال باعادى. مالعا بارعاندا اتقا ءمىنىپ سەرۋەن قۇرامىز. قىزىق ءۇشىن ەلىكتىڭ لاقتارىن قۋالايمىز, بىراق ءزابىر جاسامايمىز. ۇشقوڭىردىڭ ول شەتى مەن بۇل شەتىن نۇرسۇلتان ەكەۋمىز سايگ ۇلىككە ءمىنىپ تالاي دۇبىرلەتكەنبىز.
نۇرسۇلتان مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن تەمىرتاۋعا كەتتى. ودان كەيىنگى جاعدايلاردى ەل بىلەدى. جىل سايىن اۋىلعا دەمالىسقا كەلىپ تۇردى. سوندا بوس قاراپ وتىرمايدى. اكەسىنە بولىسادى, اعاش جارادى. اناۋ-مىناۋ, ۇيدەگى تىرشىلىك قوي ەندى. بارلىق شارۋانى اتقارادى. سوندا اعايىن-تۋعاندار وسى جەردە كوپ ەدى. ءبارى ءبىر ۇلكەن تورە كەلگەندەي: “سۇلتان كەلىپتى! نۇرسۇلتان كەلىپتى!” دەپ مارە-سارە بوپ, جاس تا بولسا جاپىرىلا قۇرمەتتەپ, ءۇيلەرىنە كەزەك-كەزەك شاقىرىپ قوناق قىلاتىن. تاڭ قالاتىنىم, سول كەزدىڭ وزىندە ۇلكەن اكىم كەلگەندەي سىي كورسەتەتىن. قارىنداعى مايىن اشىپ, قىمبات قوناققا ساقتاعانىن داستارحانعا توگەتىن.
بۇرىن الماتىدا ورتالىق كوميتەتتىڭ حاتشىسى بولىپ تۇرعاندا نۇرەكەڭە ەركىن كىرۋشى ەدىم. قازىر, ەندى, ارتىق مازالاۋعا بولمايدى. ءتارتىپ كەرەك قوي. ەلباسىمىز وسى شامالعانداعى ۇيىنە كەلىپ قالعانىندا ءوزى شاقىرتىپ الادى. “جاعدايىڭ قالاي؟ ءبارى دۇرىس پا؟” دەپ حال-جايىمىزدى سۇرايدى. ال بىزدە باسقا بۇيىمتاي بولمايدى. قۇدايعا شۇكىر, بۇيىرعاننىڭ ءبارى بار. ماعان پرەزيدەنتتىڭ بالا كۇنگى دوسى دەگەننەن ارتىق باقىت بولماق ەمەس. جالعىز عانا تىلەك: نۇرسۇلتان دوسىم امان بولسىن, قاسىنداعى ازاماتتار امان بولسىن!
شارا قاتۋباەۆا, زەينەتكەر, شامالعان اۋىلى:
– نۇرسۇلتاننىڭ اجەسى مىرزابالا مەن مەنىڭ اجەم ءتۇڭىل اپالى-ءسىڭلىلى, ال ءابىش اعا مەن مەنىڭ اكەم شەگەباي تۋعان بولەلەر. سوندىقتان دا توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاستى. ال نۇرسۇلتاننىڭ شەشەسى ءالجان مەن مەنىڭ شەشەم اسەت ۇشقوڭىردا بىرگە وسكەن جاقىن دوس, جاقسى قۇربىلار ەكەن. سوعىستان بۇرىن ءابىش اعالار ۇشقوڭىردا بولعان عوي. وندا بيوكومبيناتتىڭ فيليالى, مىقتى پودحوز ورناپ تۇرعان.
اكە-شەشەلەرىمىز تۋىس ءارى دوس بولعاسىن نۇرسۇلتاندى تەگى ەسىم كىرەر-كىرمەس كىشكەنتايىمنان ءبىلىپ, بىرگە وسكەن قىزبىن عوي. اسەت شەشەمنىڭ توركىنى الىستا. سوندا توركىندەپ كەتكەندە مەنى ىلعي ءابىش اعانىڭ ۇيىنە تابىستاپ قالدىرادى. ءالجان جەڭەشەمنىڭ بىردەڭەسى بولسا, نۇرسۇلتاندى ءبىزدىڭ ۇيگە اكەلىپ تاستايدى. ەكەۋمىز تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ بىرگە وستىك. نۇرسۇلتاننان ءبىر جارىم جاس ۇلكەندىگىم بار, مەنى ءالى كۇنگە دەيىن اپكەم دەپ وتىرادى.
ۇشقوڭىردا مەكتەپ بولماعاندىقتان, مەن بەسىنشى-التىنشى سىنىپتاردى شامالعاندا, ءابىش اعالاردىڭ قولىندا وقىدىم. اعا-جەڭگەم ءوز قىزىنداي ماپەلەپ ۇستادى. اسەت شەشەم مەنىڭ 13 جاسىمدا قايتىس بوپ كەتتى. سودان سوڭ ءالجان جەڭەشەم مەنى باۋىرىنا تارتىپ, جانى اشىپ, جاقسى كورىپ, قامقور بولاتىن.
نۇرسۇلتاندى ۇيدە ءبارىمىز سۇلتان دەيمىز. سۇلتان اقىلدى, جاقسى بالا بولىپ ءوستى. ءۇي ىشىنە دە, اكە-شەشەسىنە دە جايلى. اكەسىنىڭ ءبىر ءسوزىن ەكى ەتپەيتىن. سول ۇيدەگى بالانىڭ ۇلكەنى بولعاننان كەيىن قاردى كۇرەۋ, وتىندى جارۋ, كوكتەمدە باۋ-شارباق وتىرعىزۋ سياقتى بارلىق جۇمىستار سۇلتاننىڭ موينىندا ەدى. ول اناۋ-مىناۋ دەپ قيقاڭداپ, كەيبىر بالالارشا جۇمىستان قاشپايتىن, ساباعىن دا ۇلگەرىپ ۇزدىك وقيتىن. اكە-شەشەگە جاسىنان قايىرىمدى, مەيىرىمدى بولدى. ارتىنداعى ەكى ءىنى, ءبىر قارىنداسىنا دا جانى اشىعىش ەدى. ساتىبالدى دەگەن ءىنىسى ەركەلەۋ بولىپ ءوستى. ساباقتان قاشىپ كەتەدى. ءبىر كۇن بارسا, ءۇش كۇن ويناپ قالىپ قويادى. سودان ءبىر كۇنى مۇعالىمى كەلىپ: “مىنا ساتىبالدى ساباققا كەلمەي ءجۇر” دەپ ۇستىنەن شاعىم ايتىپتى. جەڭگەيدىڭ اشۋى كەلىپ, بالانى قولىنا كىتاپ ۇستاتىپ, سىرتىنان ق ۇلىپ سالىپ, مونشاعا قاماپ قويادى. ءانيپا دەگەن قارىنداسى 5-6 جاستا, ەسى كىرىپ قالعان عوي, ءبىر ۋاقىتتا سۇلتان ءبىر جاقتان كەلسە, الدىنان جۇگىرىپ شىعىپ: “ساتىبالدىنى جەڭەشەم (اناسىن نۇرسۇلتان اتاپ كەتكەندەي, بالالاردىڭ ءبارى جەڭەشە دەيدى) قاماپ قويدى, مونشادا جىلاپ وتىر”, دەپ سىبىر ەتىپ جەتكىزەدى. سودان سۇلتان اقىرىن جاسىرىنىپ بارىپ, تەرەزەنىڭ اينەگىن ەپپەن الىپ, ساتىبالدىنى بىلدىرمەي شىعارىپ جىبەرىپتى. سىرتتا ق ۇلىپ تۇرعاسىن جەڭەشەمىز: “ساتىبالدى مونشادا وتىر” دەپ الاڭسىز جۇرە بەرگەن. سونان كەشكە اسقا وتىرا بەرگەندە ءابىش اعامىز: “اۋ, ساشكا جوق قوي. ساشكا قايدا؟” دەپ ساتىبالدىنى ءىزدەيدى. سويتكەندە جەڭەشەم اقىرىن ورنىنان تۇرىپ كەتىپ, بارىپ بالانى شىعارايىن دەپ ق ۇلىپتى اشسا, بالا جوق. بۇل كىسى: ء“اي, بۇل قايدا, مەن كىرگىزىپ ەدىم عوي, كىتابى تۇر عوي. ءوزى جوق. بۇل قالاي؟” دەپ شوشىپ قالادى. ۇيگە قايتا جۇگىرىپ كىرىپ: “ەي, ساتىبالدى جوق. قايدا كەتتى ول؟” دەپ ارى-بەرى مازاسىزدانىپ, دەگبىر-تاعات تاپپايدى. سويتسە سۇلتان وتىرىپ: “ە, بالاڭ مۇرجادان شىعىپ كەتكەن عوي”, دەپ مىرس ەتىپ ك ۇلىپتى. كەيىن جەڭەشەم ايتادى عوي: “ساسقانىمنان جۇگىرىپ بارىپ مۇرجانى قاراپپىن عوي سىعالاپ” دەيدى عوي.
ءابىش اعامىزدىڭ ءوزى مومىن بولسا دا, سونداي سابىرلى, تەرەڭنەن ويلايتىن, ەڭبەكقور كىسى ەدى. ەڭبەكقورلىعى سول, ناۋرىزدىڭ سوڭى, ءساۋىردىڭ باسىندا جەدەلدەتىپ كارتوبىن وتىرعىزىپ تاستايتىن. جازدىڭ ورتاسىندا ونى قازىپ الىپ ساتىپ تاستايدى. ورنىنا قايتادان كارتوپ سالىپ, كۇزدە قايتا قازادى. وسىنىڭ بارىنە بەل شەشىپ كومەكتەسىپ, باسىندا جۇرەتىن نۇرسۇلتان.
ءابىش اعا بريگادير, فەرما مەڭگەرۋشىسى بولىپ, اۋىلداعى ءارتۇرلى جۇمىستاردى باسقارىپ ءجۇردى. بولگارلار, تۇرىكتەر, چەشەندەر جاڭا كوشىپ كەلگەن كەزىندە سولاردىڭ كەم-كەتىگىنە, وتىن-سۋىنا كومەكتەسىپ, بارىمەن ءتىل تابىسىپ, چەشەنمەن چەشەنشە, ورىسپەن ورىسشا ۇعىسىپ, بالالارىمەن بالالارى دوستاسىپ كەتتى.
جانە ءبىر عاجابى, بۇل كىسىلەردىڭ ءوزدەرىنىڭ وسى شامالعاندا ورىستاردان پورتنويى – كيىم تىگۋشى ىسمەرى بولدى. اعامىزدىڭ دوسى. وعان نۇرسۇلتانعا, باسقا ۇلدارىنا ارنايى كيىم, كاستوم-شالبار تىككىزىپ بەرەتىن. ۇلدارىن ءسويتىپ ەرەكشە ۇستادى. سودان كەيىن ءبىر پيماكات يۆان دەگەن دوسى بولدى. ءبارىمىزدىڭ اياعىمىزعا پيما باستىرىپ بەرۋشى ەدى. ءانيپا, جەڭەشەم ۇشەۋىمىزگە اق پيما. اعامىز سونداي, ءۇيدىڭ شارۋاسىنا تاستاي بولاتىن.
ءابىش اعا مەن جەڭگەمىز ءبىراز جىل بالالارى بولماي جابىرقاپ ءجۇرىپ, سودان قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن وسى سۇلتان وزدەرىنە ءبىر ەرەكشە قۋانىش بولىپ كەلدى. “قىزىعىمنىڭ باسى, وتىمنىڭ الدى, سۋىمنىڭ تۇنىعى, بالالارىمنىڭ تورەسى...” دەپ سۇلتانىن ءالجان اپا اينالىپ-تولعاناتىن. “سۇلتانىما كەلگەن قىزدىڭ ماڭدايىنىڭ ىرىسى بەس ەلى” دەپ وتىراتىن. ەندى, بالاسىنىڭ مىنەز-قۇلقىن بايقايدى عوي. شىنىندا دا سۇلتاننىڭ مىنەزى قىزداي ەدى. مەكتەپتە وقۋدىڭ وزاتى. بىراق ول “مەن مىناندايمىن” دەمەيدى. قاراپايىم. كىشىپەيىل. جان-جاعىنا مەيىرىمدى بالا بولدى. ويعا العانىن ىستەمەي قويمايتىن قايسار. بالا كۇنىنەن باتىر ەدى. مەكتەپتى بىتىرە ساپ 17 جاسىندا سوناۋ ۋكرايناعا تارتىپ كەتۋى – و دا باتىرلىعى عوي. بەت-الدى بالا بارا ما؟ كەيبىرەۋ بالاسىن جەتەكتەسە دە بارماس ەدى سول جەرگە. بۇل بولسا ءوزى جارىپ شىقتى. ايتەۋىر اكەسى مالىن ساتىپ, اقشاسىن سالىپ, جولىنا كولدەنەڭ تۇرماي, بارا عوي دەپ باتاسىن بەرىپ, تىلەگىن تىلەپ وتىراتىن. “اكە – بالاعا سىنشى” دەگەندەي, وسى بالامنان بىردەڭە شىعادى دەپ بايقايدى عوي.
تاعى دا “بالا كۇنىنەن باتىر ەدى” دەيتىنىم, قىس بويى اياعىنان شاڭعى تۇسپەي, مىنا ۇشقوڭىرعا شاڭعىمەن نەشەمە رەت شىعىپ كەلەتىن. نازارباي اتانىڭ جانىسباي دەگەن اعاسى بوپتى. سول كىسىنىڭ بالاسى مامبەتباي اتا ۇشقوڭىردا وتىردى عوي. سۇلتان سونداعى وتىز شاقىرىمداي ءۇشقاراساي دەگەن جەرگە شاڭعىمەن جولسىز تۋرا ءجۇرىپ بارىپ قايتادى. “مىنا تاۋدان اسىپ ءتۇستىم” دەپ وتىرادى. سودان ءبىر كۇنى جەڭەشەمىز: ء“وي, سەن تاۋدان تۇسكەنىڭ قالاي؟ تاۋ ءىشى, جولسىزبەن جۇرمە. ول ۇشقوڭىردا قاسقىردىڭ اپانى بولادى. اڭداۋسىزدا ءتۇسىپ كەتەسىڭ. جولسىز جەرمەن جۇرگەنى نەسى؟” دەپ شىرقىرادى. سوندا سۇلتان: “ە, شاڭعىنىڭ تاياعىمەن ۇرىپ جىقپايمىن با؟ قاسقىردان كىم قورقادى؟” دەپ كۇلەتىن دە قوياتىن. ۇشقوڭىردى تەگى جاقسى كورەتىن. جاز بويى جايلاۋدىڭ قىزىعىنا دوستارىن ەرتىپ, ۇشقوڭىرعا شىعىپ كەتەتىن. ارجاعىندا مامبەتباي اتادان, مەنىڭ اكەمنەن جاقسى ات ءمىنىپ, جايلاۋدى ارالاپ كەتەدى, “كوكپارعا بارىپ كەلدىم, بايگەنى كورىپ كەلدىم” دەپ وتىراتىن. ول جاقتاعىلار دا: “سۇلتانىمىز كەلدى!” دەپ, سۇلتان دەسە جاندارىن ۇزەدى.
جالپى, سۇلتاننىڭ ءوڭى, مىنەزى, وتىرعان جەرىن دۋمان قىلىپ كۇلدىرىپ وتىرۋى, قالجىڭ ايتىپ, تاۋىپ سويلەۋى ماماسىنا تارتقان. ءالجان جەڭەشەمىز بەساسپاپ جاقسى كىسى ەدى عوي. ول كىسىنىڭ قولىنان ءبارى كەلەتىن: ءىس تە, ءسوز دە. اعايىننىڭ اراسىندا قادىرى تەگى جاقسى ەدى. ول كىسىسىز بۇل اۋىلدا توي وتپەيتىن. ءولىم-ءجىتىمنىڭ دە ارتىن كۇتۋدىڭ ءبارىن سول كىسى باسقارىپ جۇرەتىن. قىز ۇزاتىلسا, كەلىن تۇسسە, تىزگىن جەڭەشەمىزدە بولاتىن. وسىنداي ۇيتقىلىق, كوپشىلدىك قاسيەت نۇرسۇلتانعا اناسىنان دارىعان.
ءابىش اعانىڭ ءۇيى ۇلكەن ەكى بولمە بولدى. سۇلتان ەكەۋمىز قاتار سىنىپتا وقىدىق, ساباقتى ءبىر ۇستەل باسىندا وتىرىپ دايىندايمىز. ساتىبالدى ءىنىمىز جارماسىپ, مەنىڭ قاسىمدا وتىرادى. ءويتكەنى, ول دا مەن سياقتى ورىس سىنىبىندا وقىدى. مەن ساباعىن قاراۋعا كومەكتەسەمىن. ءوزىم ماتەماتيكاعا شورقاقپىن. ماعان سۇلتان كومەكتەسەدى. جازىپ بەرىپ, كوشىرىپ ال دەمەيتىن. ەسەپتى قالاي شىعارۋدىڭ جولىن ءتۇسىندىرىپ قانا ايتاتىن. ءوزى قازاق سىنىبىنىڭ باعدارلاماسىن مىسە تۇتپايتىن. ورىس ادەبيەتىن ورىس سىنىبىنىڭ وقۋلىعىنان وقيتىن. شىعارما جازسا باعدارلاما شەڭبەرىندە قالماي, ۇلعايتىڭقىراپ جازىپ وتىراتىن. قازاق سىنىبىندا وقىسا دا ورىس ادەبيەتىن ورىس سىنىبىنىڭ دارەجەسىندە بىلەتىن. پۋشكين, چەرنىشەۆسكي, نەكراسوۆ. فادەەۆتىڭ “مولودايا گۆاردياسى”. باسقا دا كىتاپتاردى كوپ وقيتىن. “بوتاگوز”, “اباي جولى”, “روبينزون كرۋزو”, “گۋلليۆەردىڭ ساياحاتى”. ءداۋ-ءداۋ كىتاپتاردى كىتاپحانادان الىپ وقيدى. بىرنەشە كىتاپتى قاتار بەرمەسە, ماعان العىزادى. تۇندە مايشاممەن وقيدى. سوسىن ءابىش اعا ۇيگە ەلدەن بۇرىن ەلەكتر جارىعىن كىرگىزدى.
كەيىن مەن ەرتەرەك تۇرمىس قۇرىپ, جاي جۇمىس ىستەدىم. شالىم ەكەۋمىز 47 جىل جاقسى ءومىر سۇردىك. بەس-التى بالا وسىردىك. قازىر 17 نەمەرەم, 3 شوبەرەم بار. نۇرسۇلتان باۋىرىممەن ارالاسىپ تۇرامىز. كوزىنىڭ قىرىن سالىپ, قارايلاسىپ جۇرەدى. اندا-ساندا اۋىلعا كەلگەندە: “وزدەرىڭدى ساعىنىپ كەتتىم عوي” دەپ جاعدايىمدى ءتاپتىشتەپ سۇرايدى. “ەشكىمگە بەرمەي, ءوزىڭ ۇستا” دەپ تاعى بىردەڭەسىن قولىما ۇستاتىپ كەتەدى. باۋىر عوي. “مەنى سەندەر تەلەۆيزوردان كۇندە كورەسىڭدەر. مەن سەندەردى كورمەيمىن. پرەزيدەنت بولسام دا ەت جۇرەكتى اداممىن عوي, ساعىنامىن عوي”, – دەپ كۇلەتىنى بار.
نۇرسۇلتان باۋىرىم وسى شۋاق كۇلكىسىنەن جازباسىن. ء“بىرىنشى بايلىق – دەنساۋلىق” دەيدى عوي, دەنساۋلىق تىلەيمىن. باۋىرىم امان بولسىن, دەنى ساۋ بولسىن. جاساپ جاتقان قىرۋار ەڭبەگى الدىنان شىعار مول جاقسىلىقتارعا ۇلاسسىن. ەلى امان بولسىن.
سايلاۋبەك قىدىراليەۆ, قاراساي اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى:
– نۇرەكەڭمەن قاسكەلەڭنىڭ اباي مەكتەبىندە 10-شى سىنىپتا بىرگە وقىدىق. بىراق ءبىزدىڭ تانىستىعىمىز ودان ءسال ەرتەرەك باستالىپ ەدى. توعىزىنشىنى بىتىرەر كەزدە شامالعان تەحنيكۋمىندا وقيتىن ءبىر جولداسىما بارعام. سودان بي الاڭىندا بولىپ, تانىسقان قىزداردى جاتاقحاناعا شىعارىپ سالىپ قايتقانىمىزدا الدىمىزدان ءتورت-بەس جىگىت شىعا كەلدى. اڭگىمە باستالدى, انە-مىنە شاتاق شىققالى تۇر. ارالارىندا نۇرسۇلتان بار ەكەن. شىمىر دەنەلى, ورتا بويلىدان جوعارى, اققۇبا كەلگەن, ماڭدايى كەرەقارىس جىگىت. جولداستارىنىڭ قىزبالىقپەن باستاعان ءسوزىن باسىپ تاستادى. سونداعى مەنىڭ تاڭعالعانىم: نۇرەكەڭ سول جەرگىلىكتى جەردىڭ بالاسى, ءبىزدى تانىمايدى. سويتە تۇرا, جانجال ىزدەگەن جەرلەستەرىنە جاقتاسپاي, جاڭاعى جەردە ءىستى ءادىل شەشتى.
كۇزدە نۇرەكەڭ ەكەۋمىز اباي مەكتەبىندە ەسكى تانىستارشا كەزدەستىك. ءازىلىمىز دە, ويىنىمىز دا جاراسىپ, ارالاسىپ, مەكتەپ بىتىرگەنشە بىرگە جۇردىك. ونىڭ ادامدى ءۇيىرىپ الار تارتىمدىلىق قاسيەتتەرى ءبىزدىڭ مەكتەپتە ءتىپتى ەرەكشەلەنىپ كورىنە باستادى. سول كەزدىڭ بالالارىنىڭ بارىندە بىلىمگە, ومىرگە قۇشتارلىق مول. ال نۇرەكەڭ مۇلدەم ەرەكشە ەدى. اۋىلىنان 9 جىل بويى بەسكە وقىپ كەلگەن ەكەن, مىناۋ سوڭعى جىل. ماقساتى – التىن مەدال الۋ. سول ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ون شاقتى كۇن ينتەرناتتا بىزبەن بىرگە جاتقاننان كەيىن ساباق وقۋعا مۇمكىندىك بولسىن دەپ پاتەرگە شىعىپ كەتتى.
بىراق كۇندەلىكتى بىرگەمىز. ءبىر جارىم ايدىڭ ىشىندە نۇرەكەڭ ءوزىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن, ساباققا دەگەن ىنتاسىمەن, كوركەم ادەبيەتتى كوپ وقيتىندىعىمەن ءبارىمىزدى ءۇيىرىپ الدى. قازان ايىندا كومسومول ۇيىمىنىڭ جينالىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتى مەكتەپتىڭ كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ەتىپ سايلادىق. كەلە سالا, ءبىرجارىم ايدا ونداي قۇرمەت تەگىن ادامعا كورسەتىلمەيدى. نۇرەكەڭ وسى از ۋاقىتتا ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن تانىتتى. ول كەزدە كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى مۇعالىمنەن كەم ەمەس. بۇكىل ءتالىم-تاربيە, ساباقتان تىس جۇمىستار تۇگەلدەي سونىڭ موينىندا. نۇرەكەڭ وسى جاۋاپتى جۇمىستى دوڭگەلەتىپ الىپ كەتتى.
بۇرىن مەكتەپ ءبىتىرۋشى سىنىپتاردىڭ مەملەكەتتىك ەمتيحانعا دايىندىعى ءتورتىنشى توقساندا باستالاتىن. نۇرسۇلتان بولسا ءبىزدى ەكىنشى توقساننىڭ باسىندا كومسومول كوميتەتىنىڭ وتىرىسىنا جيناپ الىپ: “قانە, ءبىز دۇرىس ءبىلىم الىپ شىعامىز دەسەك, ەمتيحانعا دايىندىقتى قازىردەن باستاۋىمىز كەرەك”, دەدى. سونىمەن, دايىندىقتى باستادىق. نۇرەكەڭنىڭ ۇسىنىسىمەن جاقسى وقيتىندار ناشار ۇلگەرەتىندەرگە كومەكتەستى. كۇندىز بوس سىنىپ بولمايدى. ىلعي كەشكى تاماقتان كەيىن بارىپ دايىندالامىز. جاقسى وقيتىن بالالار دايىندالىپ كەلەدى دە, قالعاندارىنا ءتۇسىندىرەدى. ءۇشىنشى توقساندا نۇرەكەڭ ەندى ورتاشا وقيتىنداردى تارتىپ, ولارعا تاقىرىپتار بويىنشا دايىندالۋعا تاپسىرما بەرەتىن بولدى. ءتورتىنشى توقساندا ناشار وقيتىن بالالار شاما-شارقىنشا يكەمدەلىپ قالدى. مۇنداي بۇرىن ەشقاشان بولماعان. ءبىزدىڭ مەكتەپتە ۇلكەن جاڭالىق بولدى. مۇعالىمنىڭ كومەگىنسىز, ەمتيحانعا ءوزىمىز دايىندالامىز. بۇل نۇرەكەڭنىڭ سول كەزدەگى جاڭاشىلدىعى, جاڭالىققا قۇشتارلىعى ەدى. بالا كەزىنەن-اق بار ەدى بويىندا, قازىرگىشە ايتقاندا, ليدەرلىك. سول كەزدەن-اق ءبىر نارسەنى ويلاپ تاۋىپ, جاڭالىق اشۋعا تىرىساتىن. بايقايسىز با! ءسويتىپ, ەكى سىنىپتىڭ 42 وقۋشىسى مامىردىڭ 25-ءى كۇنى ەمتيحانعا ساقاداي-ساي كەلدىك.
ول كەزدەگى ءداستۇر بويىنشا 7 قاراشا مەن 1 مامىردا اۋدان ورتالىعىنىڭ باس كوشەلەرىندە ساپ تۇزەپ, تۋ ۇستاپ, ءان ايتىپ شەرۋلەتىپ جۇرەمىز. سول 1957 جىلعى ەڭ ءبىرىنشى, 7 قاراشاداعى شەرۋدە تۋدى نۇرسۇلتان ۇستادى. سوندا مەكتەپكە كەلگەنىنە ەكى-اق اي بولعان. وقۋدىڭ ۇزدىگى, وقۋشىلاردىڭ كوشباسشىسى, كومسومولدىڭ سەركەسى, مۇعالىمدەر اراسىندا بەدەلدى. مەندە سول كەزدەن قالعان ەسكى سۋرەت بار ەدى, اۋداننىڭ مۋزەيىنە بەردىم. مۋزەيدە تۇر. نۇرسۇلتان تۋ كوتەرىپ, شەرۋدى باستاپ بارادى. شەرۋ باسىنداعى جاس نۇرسۇلتان سول تۋدى ءالى دە قولىنان تۇسىرمەي نىق ۇستاپ كەلە جاتقان جوق پا! جۇلدىزدى بولاشاقتى باستاپ بەرگەن قادىرلى بالا شاق وسى ەمەس پە!
ءبىز مەكتەپ بىتىرەتىن 1958 جىلى قازاقستان ماگنيتكاسى اشىلىپ جاتتى. نۇرەكەڭ باستاعان كومسومول كوميتەتى باس بولىپ مەكتەپ بىتىرۋشىلەر ماگنيتكاعا بارامىز دەپ ۇندەۋ تاستادىق. كوپشىلىگىمىز بولات قورىتۋشى بولامىز دەپ ورالعا, سۆەردلوۆسكىگە جولدامامەن باردىق تا. بىراق ءارتۇرلى كەدەرگىلەر كەزدەستى. ماقساتقا جەتۋدە بولاتتاي بەرىك مىنەز تانىتقان جالعىز نۇرسۇلتان بولدى.
نۇرەكەڭنىڭ مەكتەپ بىتىرگەندە التىن مەدال الا الماي قالعانىنا ءبارىمىز وكىندىك. كۇمىس مەدال الدى. ورىس تىلىنەن جازىلعان ديكتانتتا ءبىر ءۇتىر ارتىق قويىلدى, الدە كەم قويىلدى دەدى مە, ايتەۋىر جوعارعى جاقتا, وبلىستا ءبىر بۇرمالاۋشىلىق بولعان سياقتى. بىراق نۇرەكەڭنىڭ ءبىلىمى تولىق التىن مەدالدىكى بولعانىنا ءالى كۇنگە دەيىن كەپىلدىك ەتىپ, قول قويا الامىن.
مەكتەپ بىتىرەر شاقتا ۆينەتكاعا سۋرەتكە تۇسكەنبىز. ول سۋرەت تە تۇر مۋزەيدە. ۆينەتكانى قاسكەلەڭدە قۇراستىرا المايدى ەكەن, الماتىدان شىعاراتىن بولدى. سوعان نۇرسۇلتان مەن پيونەرۆوجاتىي كەنجەش دەگەن اپاي باردى. نۇرەكەڭ سوندا سۋرەتتەردى ورنالاستىرعان كەزدە ۇستىنە مەكتەپ ديرەكتورىن, ودان كەيىن ەكى سىنىپتىڭ ەكى تاربيەشىسىن, ەكى سىنىپ جەتەكشىسىن, سودان كەيىن وقۋشىلاردىڭ ءبىرىنشى قاتارداعى قاق ورتاسىنا ەڭ سۇيىكتى ۇستازىمىز, وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءارى پارتورگ سەيىتحان يساەۆ اعايىمىزدى قويادى. سەيىتحان اعانىڭ سول جاعىنا ءوزىن, ودان كەيىن مەنى, مەنەن كەيىن قازىرگى سىنىپتاستار بريگاديرى ەدىگەن جۇنىسبەكوۆتى قويىپتى.
نۇرەكەڭمەن كەلەسى, 1959 جىلدىڭ جازىندا كەزدەستىم. تالعاردان كلۋب مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ كۋرسىن ءبىتىرىپ كەلگەم. شامالعان تەحنيكۋمىندا وقيتىن راۋزا دەگەن قىزبەن ۇيلەنۋگە ءسوز بايلاسقام. سول قىزدى ىزدەپ كەلسەم, كانيكۋلدان ءالى كەلمەگەن ەكەن, سودان نۇرەكەڭنىڭ ۇيىنە ءتۇستىم. دنەپرودزەرجينسكىدەن دەمالىسقا جاقىندا كەلگەن ەكەن, قۇشاقتاسىپ قاۋىشىپ, ءالجان اپامنىڭ قۋىرداعىن جەپ, شايىن ءىشىپ, ابدەن اڭگىمەلەستىك. ۋكرايناداعى وقۋىنىڭ جايىن ايتىپ جاتىر. مەنى ءداۋ دەپ اتايتىن. مەن ونى سۇلتان دەيمىن. سودان 31 جىل وتكەندە, 1990 جىلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەل تىزگىنىن قولعا العان شاعىندا ءبىر-اق كەزدەستىك. ودان بەرگى ۋاقىتتا ەلباسى ءوز سىنىپتاستارىن كوزىنەن قاعىس قالدىرعان ەمەس. ءبىز ءۇشىن ورتامىزدان وسىنداي ادامنىڭ, قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى شىققانى مەرەي, ماقتانىش, باقىت. قۇداي نۇرەكەڭە قۋات بەرسىن دەپ تىلەيمىز. الدىنا قويعان بارشا ماقساتتارى ورىندالسىن. بۇكىل الەم تاڭ قالاتىن مەملەكەت بولايىق. سوعان شامامىز كەلگەنشە ارقايسىمىز اتسالىسايىق.
جومارت سەكسەنباەۆ, زەينەتكەر, قاسكەلەڭ قالاسى:
– مارقۇم بولعان جۇبايىم قانتبالا جانعابىلوۆا ەكەۋمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىمەن ءبىر سىنىپتا ءبىر جىل وقىپ, 1958 جىلى قاسكەلەڭدەگى اباي مەكتەبىن بىرگە بىتىردىك. بۇعان دەيىن ول شامالعاندا وقىعان. قازاق سىنىبىنىڭ وقۋشىلارى از بولعان سوڭ ونى جاۋىپ تاستاپ, 6 بالا ما ەكەن, سولاردى ءبىزدىڭ مەكتەپكە اۋىستىردى. نۇرەكەڭ ينتەرناتتا جاتقان جوق, مەكتەپتىڭ جانىنداعى ءبىر اقساقالدىڭ ۇيىندە پاتەردە تۇرىپ وقىدى.
جاڭادان كەلىپ قوسىلسا دا ەشبىر توسىرقامادى, كوپشىل مىنەزىمەن باۋراپ, بىردەن ىشىمىزگە كىرىپ كەتتى. از ۋاقىتتا قالاي كوشباسشىمىزعا اينالعانىن ءوزىمىز بايقاماي دا قالدىق. جاقسى كوردىك. جاسىراتىنى جوق, ىشىمىزدەگى ەڭ سىمباتتى, كورىكتىمىز نۇرسۇلتان ەدى. قىزداردىڭ ءبارى وعان عاشىق بولىپ جۇرەتىن. كوزى وتتاي جانعان, بەت-الپەتىنە نۇرلى الاۋ تۇنعان وسى ءبىر بوزبالا جىگىتتىڭ وزىمىزدەن كوپ-كوپ ارتىقشىلىقتارى بار ەكەنىن ىشتەي مويىندايتىنبىز. ساباقتى ىنتاسىن سالا جاقسى وقىدى. وتە ەڭبەكقور. قاشان كورسەڭ مەكتەپتەن تىس قۇشاق-قۇشاق كىتاپ الىپ وقىپ جۇرەتىن. سونى ساباق ۇستىندە ايتقاندا مۇعالىمدەردىڭ وزدەرى بىلمەي ابدىراپ قالاتىن كەزدەرى دە بولۋشى ەدى.
ءوزى ءان دە سالاتىن, دومبىرا دا تارتاتىن. ءاربىر مەيرامدى قۇر جىبەرمەي, ويىن-ساۋىقتاردىڭ ءبارىن قىزدىراتىن دا ءوزى. ول كەزدە كۇيتاباق, بۇگىنگىدەي مۋزىكا جوق. ءبىر ەسكى قوس قاتارلى سىرناي بولۋشى ەدى. نۇرسۇلتان دوسىمىز سول گارموندى قۇيقىلجىتا تارتىپ, ىلعي سونىڭ اۋەن-ىرعاعىنا بيلەيتىنبىز. سونداعى ءبىزدىڭ ءتۇبىن تەسكەنشە بيلەيتىن جاستىق شاعىمىزدىڭ بيلەرى تانگو, ۆالس, فوكستروت بولاتىن. وسىنى ۇيىمداستىرعان نۇرەكەڭە قىز-جىگىتتەر راحمەتىمىزدى جاۋدىراتىنبىز.
مەكتەپتى بىتىرە سالا ءبىرىنشى بولىپ ىلە-شالا مەن ۇيلەندىم. قانتبالانى جاندوسوۆ اۋىلىنان قاسكەلەڭگە سىرتىنان برەزەنت جاپقان گرۋزوتاكسيمەن الىپ كەلىپ, ەندى 6 شاقىرىم جەردەگى مەنىڭ اۋىلىم ايتيگە بۇكىل كلاستاستار جاياۋلاپ تارتقانبىز. تامىزدىڭ سول ءبىر ءتاتتى كۇنىندە مەنىڭ اكە-شەشەمە كەلە جاتقانىمىزدى ءبىلدىرىپ, ءسۇيىنشى سۇرايمىن دەپ نۇرسۇلتان جۇگىرە باسىپ العا وزعان. ءبىز كەلىپ جەتكەندە ءۇيدىڭ ءىشى قۋانىشقا كەنەلىپ, قويىن سويىپ, توقاشىن ءپىسىرىپ, توي قامىنا كىرىسىپ كەتىپتى. ءبارى ءماز. قازاقتىڭ داستۇرىمەن جاقسىلاپ تۇرىپ توي وتكىزدىك. كوكپار, بايگە, كۇرەس. نەشە ءتۇرلى ۇلتتىق ويىندار وينالدى. ويىن-ساۋىقتى وتكىزۋدە تاعى دا نۇرەكەڭ جارقىلداپ كوزگە ءتۇستى. ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى سوندا مىناۋ ءبىر بولايىن دەپ تۇرعان بالا ەكەن دەپ باتالارىن بەرگەن بولاتىن.
مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ كەشەگى كلاستاستار ارمان قۋىپ ءار تاراۋ جولعا تۇستىك. ءبىزدىڭ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنە ءۇش بالانى كومسومولدىق جولدامامەن ۋكرايناعا وقۋعا جىبەرۋ جونىندە وبلىستان حات كەلىپتى. تاڭداۋ تۇسكەندەردىڭ ىشىندە الدىمەن نۇرەكەڭ, مەن جانە تۇرار اۋىلىنان ەرعالي دەگەن ءبىر بالا بولدى. مەن ۇيلەنۋىمە بايلانىستى اياعىما تۇساۋ ءتۇسىپ قالىپ قويدىم دا, ەكى دوسىمىز الىستاعى وقۋعا اتتانىپ كەتتى. دنەپرودزەرجينسكىدە وقىپ جۇرگەنىندە نۇرەكەڭ ەكەۋمىز حات جازىسىپ تۇردىق. ول حاتتىڭ اياق جاعىنا ىلعي “حاي جيۆە ناشا درۋجبا!” دەپ جازاتىن. “دوستىعىمىز جاساي بەرسىن!” دەگەنى عوي. وكىنىشكە وراي, ول حاتتاردىڭ ەشقايسىسى ساقتالمادى. اتتەڭ, اتتەڭ-اي دەيمىز. بىراق نۇرەكەڭنىڭ ءوزى سول بالا كۇنگى دوستىعىمىزعا ءومىر باقي ادال بولىپ كەلەدى. ءبىر جىلدان كەيىن دەمالىسقا كەلىپ, ءبىزدىڭ ۇيدە قوناق بولعانى بار.
الپىسىنشى جىلداردا ءبىر شارۋامەن قاراعاندىعا بارا قالدىم دا, تەمىرتاۋداعى نۇرسۇلتانعا سوقتىم. جايراڭداپ قارسى الدى. قالالىق پارتكوم حاتشىسى عوي دەيمىن. سارا الپىسقىزىمەن تانىستىرىپ, ۇيىندە قوناق قىلدى. مەنى جوڭقا دەۋشى ەدى. “مىنە, سارا, جوڭقا دەگەن دوسىم وسى. مەن ساعان ايتقانمىن. ەندى ءوز كوزىڭمەن كورىپ تۇرسىڭ”, دەپ بالاشا قۋانىپ, سۋ قويماسىندا كاتەرمەن سەرۋەندەتىپ, كەشكە ماشينەسىمەن اۋەجايعا جەتكىزدىرىپ سالعانى ەسىمنەن كەتپەيدى. سودان سوڭ ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ الماتىعا اۋىسقانىندا ەكى رەت قابىلداۋىندا بولدىم. وندا مەن نۇرەكەڭنىڭ تۋعان اۋىلى شامالعاندا اۋىلدىق كەڭەستىڭ توراعاسى ەدىم. مادەنيەت ءۇيىمىز, دۇكەنىمىز جوق بولاتىن. سول ءماسەلەلەردى حالىقتىڭ اتىنان ايتىپ باردىم. سولاردى تەزدەتىپ جوسپارعا قوسۋعا كومەكتەستى.
ەلباسى ءوز سىنىپتاستارىن قاشان دا ۇمىتپايدى. اركەز ۋاقىت تاۋىپ كەزدەسىپ تۇرادى. ارامىزدان ەدىگەن جۇنىسبەكوۆتى بريگادير ەتىپ سايلاعانبىز. پرەزيدەنت سىنىپتاسى بولۋ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. بارلىق جەردە ءوزىمىزدى وسى بيىك مارتەبەگە لايىقتى ۇستاۋعا تىرىسامىز. بىزگە ءسوز كەلسە, ول كىسىگە دە ءبىر ۇشى ءتيىپ كەتەر دەپ ساقتانامىز.
ءيا, ەل پرەزيدەنتىنىڭ باتىر جۇرەگى مەن بايىپتى مىنەزى سوناۋ بالا شاعىندا ءبۇر جارىپ, كوكتەدى. بۇگىنگى الەم تانىعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلى جولىنىڭ سۇرلەۋ-سوقپاعى تۋعان اۋىلىندا, التىن ۇيا مەكتەبىندە باستالدى. قازىرگى تۇركى دۇنيەسىنىڭ كوشباسشىسى ەڭ اۋەلى تۋعان توپىراقتان تامىر تارتتى.
جازىپ العان قورعانبەك امانجول.