ازىق-ت ۇلىكتى ارزانداتۋ جولى

ۇلتتىق پالاتاداعى اگرو­ونەركاسىپ كەشەنى جانە تاماق ونەركاسىبى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەربول ەسەنەەۆتىڭ پىكىرىنە دەن قويساق, شارۋالارعا سۋبسيديا ءبولۋ ارقىلى ازىق-ت ۇلىك باعاسىن رەتتەۋ قيىن. ونىڭ ۇستىنە, جالپى ەلدەگى سۋبسيديا كولەمى از – فەرمەرلەرگە تاراتقاندا تيىن-تەبەن عانا قالادى. ساراپشى سۋبسيديا بولۋدە «اتامەكەن» ۇلت­تىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ۇستا­نىمىنا توقتالىپ ءوتتى.

– ارينە, شارۋالارعا سۋبسيديا كەرەك. مەملەكەت بارىنە بىردەي سۋب­سيديا بەرمەيدى. بەلگىلى ءبىر سالاعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ بولەدى. بۇل – دۇرىس جۇيە. جاڭا تەحنو­لوگيانى ەنگىزىپ, زاماناۋي ادىس­تەر ارقىلى ءونىم كولەمىن ارتتىرا­تىن نەمەسە الەۋەتى جوعارى سالاعا سۋبسيديا بار. سونىمەن قاتار شارۋالار «مەن فەرمەرمىن, دەمەك ماعان سۋبسيديا بەرۋ كەرەك» دەگەن بىرجاقتى ويدان اۋلاق بولۋى كەرەك. نارىق بار جەردە سۇرانىس پەن تالاپ بولادى. سول سەبەپتى مەملەكەت وسىمگە باسىمدىق بەرەدى جانە ۇلتتىق پالاتا بۇل ۇستانىمدى قولدايدى, – دەيدى ە.ەسەنەەۆ.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەلى­مىز 5 ملرد دوللارعا ازىق-ت ۇلىك يم­پورت­تايدى, ال ەكسپورتتالاتىنى – 3 ملرد دوللاردىڭ ءونىمى. بالانس جوق.

– ءبىز تونناسى 1-1,5 مىڭ دوللار­لىق باعامەن ىشكە ءونىم كىرگىزەمىز. بىراق سول زاتتىڭ شيكىزاتىن 300-350 دوللارعا ساتامىز. مىسالى, بيداي, ەت, كوبىنە ءتىرى قارا مال سولاي تەپە-تەڭدىكتى ساقتامايدى. بۇل دۇرىس ەمەس. الداعى 5-10 جىلدا وسى تەپە-تەڭدەكتى رەتتەۋ كەرەك. ءبىز ەڭ الدىمەن ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. ناقتى باعىت بار – يمپورتتى الماستىرۋ. وتاندىق ءونىمدى ارتتىرۋ قاجەت, – دەيدى پالاتا وكىلى.

سونداي-اق ساراپشى ازىق-ت ۇلىك باعاسىن نارىق رەتتەيتىنىن جەت­كىزدى. ال ەكسپورتقا تىيىم سالۋ, قويمادا «ۋاقىتى كەلگەنىن كۇتۋ» سەكىلدى امالدار ءتيىمسىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– وكىنىشكە قاراي, قازىر مەملەكەت ەكسپورتتى رەتتەۋگە ءجيى ارالاسادى. مىسالعا, بيداي, ماي, تۇقىم مايىنا, ەتتى ەكسپورتتاۋعا بىردە تىيىم سالادى, بىردە الىپ تاستايدى. بۇل كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. ونسىز دا نارىق قۇبىلمالى, ونىڭ ۇستىنە تاعى ءبىر تىيىم قوسىلعان كەزدە شارۋالار بۇل سالامەن اينالىسۋدى دوعارعىسى كەلەدى. ال ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تومەندەتۋ ءۇشىن ءونىمدى كوبىرەك ءوندىرۋ كەرەك. باسقا فورمۋلا ويلاپ تابۋدىڭ قاجەتى جوق, – دەيدى ول.

ە.ەسەنەەۆ بۇدان بولەك تاۋار­دىڭ وزىندىك قۇنىنا تەحنيكا, ەڭبەك كوزى, قاجەتتى قۇرال-سايمانداردىڭ قىم­باتتاۋى, لوگيستيكا سەكىلدى اسەر ەتەتىن فاكتورلار كوپ ەكەنىن دە ەس­كەرتتى. سول سەبەپتى ساراپشى باعانىڭ قۇبىلمالى ەكەنىنە ءار­دا­يىم دايىن بولۋ كەرەكتىگىن ايتتى.

– ارينە, قوعامنىڭ كەيبىر بولىگى ءۇشىن بۇل باعا تىم قىم­بات بولۋى مۇمكىن. بىراق كاسىپ­كەر باعانى جايدان-جاي كوتەر­مەيدى. ونىڭ تۇپكىلىكتى باعاسىن بەل­گى­لەگەندە وندىرىستەگى نەگىزگى شىعىن­دارى مەن ساتۋ سورەسىنە دەيىنگى شىعىندى ەسەپتەپ قويادى. مىسالى, بيىل اۋىل شارۋا­شى­لىعىنىڭ تەحنيكاسى قىمباتتادى. بىلتىر ك700 باعاسى 40 ملن تەڭگە­دەي بولسا, بيىل 86 ملن تەڭگەگە جەتتى. وتكەن جىلى ەڭ قاراپايىم كوم­باين 70 ملن تەڭگە بولسا, بيىل 140 ملن تەڭگە تۇرادى. بۇل تاۋار­دىڭ وزىندىك قۇنىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. سول سەبەپتى تۇتىنۋشى ازىق-ت ۇلىك باعاسى تىم ارزان نەمەسە تەگىن بولادى دەپ ويلاماۋى كەرەك, – دەپ ءتۇسىندىردى ە.ەسەنەەۆ.

ۇلتتىق پالاتا وكىلى ەلىمىزدەگى شارۋالاردىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. فەرمەر اياق استىنان كۇن سۋىپ كەتسە, ەگىندى ۇسىك شالماسىن دەپ شابىلسا, قۋاڭشىلىق جايلاسا, قالاي سۋارامىن دەپ تاعى ءبىر قينالادى. بۇل تابيعي فاكتورلاردىڭ ءوزى شارۋانىڭ ونىمىنە تىكەلەي اسەر ەتىپ, سول كەزدەن-اق باعاسىنا ىقپا­لىن تيگىزبەي قويمايدى. ادامي فاكتورلارمەن الىسىپ جۇرگەندە مۇنداي قيىندىقتارعا تاپ بولسا, بۇل تىعىرىقتان دا جالعىز شى­عۋعا تىرىساتىن تاعى سول – شارۋانىڭ ءوزى عانا.

– قازاقستانداعى ءاربىر فەرمەرگە ەسكەرتكىش تۇرعىزۋعا بولادى. شارۋالار بالانس ىزدەيدى, تاۋار وندىرۋگە تىرىسادى. سول سەبەپ­تى مەملەكەتتىڭ قولداۋىن كۇتىپ جۇرمەيدى. ويتكەنى مەملە­كەت­تىڭ قولداۋى بۇگىن جاريالانسا, ەرتەڭ باسقا ادام كەلىپ جويا­دى. ىشكى نارىقتا ارزان وتسە, سىرتقا شىعارعىسى كەلەدى. سەبەبى ىشكى نارىقتى قامتىپ وتىر. ال ەكسپورتقا اپارايىن دەسە, شەكتەۋ قويا سالادى. وسىلايشا, تەحنيكانى جاڭارتۋ, كادرلاردى دايارلاۋ كەيىنگە قالا بەرەدى. ال فەرمەردىڭ كوز الدىندا الداعى 5 جىلعا ناقتى جوسپارى تۇرسا, مەملەكەت قولداۋىن تۇراقتى كورسەتسە, وندا شارۋاشىلىق داميدى. وندا ءبارىمىز ەگىن ەگىپ, مال باعۋعا قۇشتار بولار ەدىك, – دەيدى ول.