"ەگەمەن قازاقستاننىڭ" ارناۋلى بەتى
تولعاعى جەتكەن تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى وسىعان قاتىستى زاڭ جوباسىندا كەيبىر وزەكتى جايتتەردىڭ ەسكەرىلمەي قالعانى وكىندىرەدى دەپۋتاتتار بۇل ماسەلەگە بەلسەندىلىكپەن ارالاسىپ, زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداعان وڭىرلىك دامۋ ءمينيسترى بولات جامىشەۆكە وزدەرىنە بەلگىلى پروبلەمالاردى جايىپ سالىپ, سولاردىڭ شەشىمدەرىن تابۋى قاجەتتىگىن جارىسا ايتىپ جاتتى. الايدا, ءمينيستردىڭ كوپ ماسەلەدەن حابارسىز ەكەندىگى كوزگە ۇرىپ تۇردى. بىراق بۇل ماسەلە ماعان تانىس ەمەس ەدى, زەرتتەپ كورەيىك, جازباشا جاۋاپ بەرەيىك دەپ وزىنە جازىپ الۋدى ب.جامىشەۆ ارتىق سانايتىنداي كورىندى. ول ايتەۋىر ۇندەمەي قالماۋ كەرەكتىگىن وزىنە ءتۇيىپ العان بولسا كەرەك, جالپىلاما جاۋاپ, سىرعىتپا سوزدەرمەن سىتىلىپ شىعۋعا تىرىستى. ءبىر وكىنىشتىسى, ءبىزدىڭ دەپۋتاتتار وزدەرىنىڭ سۇراقتارىنا ناقتى جاۋاپ الا الماسا دا ۇندەمەي قالا بەرەدى. «ءسىز بۇل ماسەلە تۋرالى دۇرىس ايتپاي وتىرسىز, ءتىپتى, بىلمەيسىز», دەپ تۋرا ايتۋدى ارتىق سانايتىن سەكىلدى. ايتەۋىر, سۇراقتارىن قويعانعا كوڭىلدەرى توق پا دەپ قالاسىڭ. مينيسترلەر دە وسىنى ءبىلىپ العانداي. ايتەۋىر, جاۋاپ بەرگەن بولادى, كەيدە, ءتىپتى, قاراپايىم جاۋاپتىڭ ءوزىن قيىنداتىپ, ۋاقىت سوزىپ الاتىنىن قايتەرسىز. ماسەلەن, دەپۋتات روزاقۇل حالمۇرادوۆ مىناداي سۇراق قويدى: «ۇكىمەتتىڭ زاڭ جوباسىنا قوسا بەرىلگەن تۇسىندىرمە-جازباسىندا بۇل قۇجاتتى ىسكە اسىرۋ مەملەكەتتىك كىرىستەردىڭ قىسقارۋىنا جانە مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ ۇلعايۋىنا جول بەرمەيدى دەلىنگەن. دۇرىس-اق, مەملەكەتتىڭ مۇددەسى ەسكەرىلگەن ەكەن. ال ازاماتتاردىڭ مۇددەسى ەسكەرىلدى مە؟ جوبانىڭ 35, 47 جانە 50-باپتارىندا كوندومينيمۋم وبەكتىسىن باسقارۋ ورگانىن قارجىلاندىرۋعا, ورتاق م ۇلىكتەردى كۇتىپ ۇستاۋعا, رەزەرۆتىك قورعا جانە ت.ب. تولەمدەر تولەنەدى دەلىنىپتى. دەمەك, بۇل تۇرعىن ءۇي يەلەرىنە قوسىمشا شىعىن جۇكتەپ وتىر دەگەن ءسوز ەمەس پە؟ سوندا ونىڭ كولەمى قانداي بولماق؟». سۇراققا مينيستر ورىس تىلىندە بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى: «دەيستۆيتەلنو, زاكونوپروەكت ناپراۆلەن نا رەشەنيە تەح پروبلەمنىح ۆوپروسوۆ, كوتورىە زاتراگيۆايۋت پرەجدە ۆسەگو گراجدان ي كاكيح-ليبو ينىح زاداچ پەرەد داننىم زاكونوپروەكتوم نە ستاۆيلاس. كوگدا مى رەچ ۆەدەم وب ۋپوريادوچەني پلاتيت پلاتەجەي كوممۋنالنىح نا ناكوپيتەلنىي سچەت, مى نە ۆۆوديم نيكاكيە نوۆىە نورمى. ەتي نورمى دەيستۆۋيۋششيە, ەدينستۆەننوە چتو نەت وبيازاننوستي ي وتۆەتستۆەننوستي سووتۆەتستۆەننو ورگانوۆ ۋپراۆلەنيا كوندومينيۋموۆ پو وتكرىتيۋ سچەتوۆ, ا ەتي پروبەلي ۋسترانيايۋتسيا. دالەە... ۆ پروتسەسسە رابوتى زدەس, ۆ پارلامەنتە ودوبرەنى نورمى و توم, چتو يسكليۋچايۋتسيا پلاتەجي ناليچنىمي تولكو نا سچەتا ي ۆ سۆيازي س ەتيم ۋستاناۆليۆايۋتسيا سروكي ۆ تەچەنيە كوتورىح دولجنى بىت ەتي سچەتا وتكرىتى. نيكاكيح دوپولنيتەلنىح راسحودوۆ دليا ناسەلەنيا نورمى زاكونوپروەكتا ۆ سەبە نە نەسۋت». سۇراق ايدان انىق, ال جاۋاپتىڭ قانداي ەكەنىن انىقتاۋ ءۇشىن... ساراپشى-مامان شاقىرۋ كەرەك پە, سوندا؟ «كوندومينيمۋم ءۇشىن ەشقانداي قوسىمشا اقى تولەنبەيدى» دەگەن ءبىر-اق سويلەمدىك جاۋاپتى مينيستر وسىنشا سوزعىلاعانىن كورىپ وتىرسىزدار. جانە مۇنداي ناقتىلىق جوق سىرعىتپا جاۋاپ كوپتەگەن مينيسترلەرگە ءتان. بۇل جەردە, ارينە, قازاق ءتىلى دە, ورىس ءتىلى دە كىنالى ەمەس, تەك تەوريانى ارالاستىرماي, قاراپايىم تىلدە, قاراپايىم حالىقپەن سويلەسۋدى بىلمەيتىن شەنەۋنىكتەر كىنالى. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات م.تىنىكەەۆ بايانداماشىعا بۇرىن تاستاپ كەتكەن يەلەرى ۋاقىت وتە قايتىپ كەلىپ, ۇيلەرىن سوت ارقىلى تارتىپ الىپ جاتقان جايعا توقتالىپ, تاستاندى, بۇزىلعان ۇيلەردى جوندەپ كىرىپ, 5 جانە ودان دا كوپ جىلدار بويى تۇرىپ جاتقاندارعا ءۇي يەسى قۇقىعىن بەرۋ تۋرالى وسى زاڭ جوباسىنا نەگە نورما ەنگىزبەسكە دەگەن وتە وزەكتى سۇراق قويدى. وعان ب.جامىشەۆ بۇل زاڭ جوباسىنا ءسىز ايتقان نورمانى ەنگىزۋ مۇمكىن ەمەس, ويتكەنى, ونداي جاعدايدا ءبىز مەنشىك قۇقىن بۇزعان بولامىز, دەدى. ال مەنشىك قۇقىن ارنايى زاڭمەن عانا ايىرۋعا بولاتىن كورىنەدى. يەسىز ۇيلەردى جاڭا ادامعا بەرۋ ءۇشىن الدىمەن بۇرىنعى قوجايىندى مەنشىك يەسى قۇقىنان ايىرۋ كەرەك ەكەن. «ال قازىر ءبىز جاڭا قوجايىنعا مەنشىك قۇقىن بەرەتىن بولساق, بۇل ماسەلەنى الدىنان ەمەس, ارتىنان شەشۋ بولادى», دەدى ول. بۇل سوزدەردىڭ جانى بار, بىراق سول كەزدەگى جاعدايدى ەسكەرمەي تۇر. ول كەزدە مەنشىك يەسى ءۇيدى دە, ەلدى دە ءبىر-اق لاقتىرىپ, جەلكەمنىڭ شۇقىرى كورسىن دەپ الدى-ارتىنا قاراماي زىتىپ وتىردى. ال سوت ونى مەنشىك يەسى قۇقىنان ايىرۋ ءۇشىن سىرتتاي شەشىم قابىلداي المايدى عوي. ولارعا دا نەگىز كەرەك. سوتتالعان ەمەس, ولگەن ەمەس, سوت نەگە سۇيەنىپ شەشىم شىعارادى؟ سوندىقتان بۇل ماسەلەلەر كەزىندە اياقسىز قالعان. م.تىنىكەەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, شاحتينسك قالاسىندا ول كەزدە 3 بولمەلى ۇيلەر 100 دوللار بولعان, ال قازىر 40 مىڭ دوللار. وسىنى كورىپ قازىر باسقا ەلدىڭ ازاماتتارى بولىپ كەتكەندەر قاپتاپ كەلىپ, ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدى دالاعا لاقتىرىپ تاستاپ, ۇيلەرىن قايتارىپ الىپ جاتىر. ال ولاردىڭ تالابىن ورىنداماۋعا سوتتا زاڭدىق نەگىز جوق. وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرىپ, اتالعان زاڭ جوباسىنا الدى, ارتى دەمەي, 5 جىل تۇرعان ادامعا مەنشىك يەسى قۇقى بەرىلەدى دەگەن نورما ەنگىزسە, ەشكىم دە ولاردىڭ ءۇيىن تارتىپ الا الماس ەدى. وسى ماقساتتا مەنشىك قۇقى تۋرالى زاڭعا دا 5 نەمەسە ودان دا كوپ جىل بويى تۇرماعان, ەشكىمگە تاپسىرماعان دۇنيەگە يەسى مەنشىك قۇقىنان ايىرىلادى دەگەن وزگەرىس ەنگىزسە بولماس پا ەدى؟ سايىپ كەلگەندە, زاڭنىڭ بارىنە دە وزگەرىس ەنگىزۋ ءتيىستى ادامداردىڭ قولىندا عوي. بىراق ونداي قيىندىعى بار زاڭ جوباسىن جاساۋعا شەنەۋنىكتەر باسپايتىن سەكىلدى. سونىڭ كەسىرىنەن قانشا ادامدارىمىز ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا ايدالادا قالىپ جاتىر. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان». * ارىپتەستىك الەۋەتى تۇراقتى كوميسسيالار وتىرىستارىنا قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى سەرگەي پلوتنيكوۆ تمد پاا-نىڭ ەكونوميكا جانە قارجى, قۇقىقتىق ماسەلەلەر, الەۋمەتتىك ساياسات جانە ادام قۇقىقتارى تۇراقتى كوميسسيالارىنىڭ وتىرىستارىنا قاتىستى. شارا سانكت-پەتەربۋرگتە, تمد پاا-نىڭ تاۆريا سارايىنداعى شتاب-پاتەرىندە ءوتتى. تمد پاا-نىڭ ەكونوميكا جانە قارجى, قۇقىقتىق ماسەلەلەر تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا «باسەكەلەستىكتى قورعاۋ تۋرالى», «مەملەكەتتىك-جەكە ارىپتەستىك تۋرالى», «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدى ستراتەگيالىق بولجاۋ جانە جوسپارلاۋ تۋرالى», «اۋديتورلىق قىزمەت تۋرالى», «مەملەكەتتىك سەكتورداعى ىشكى اۋديت تۋرالى» ۇلگى زاڭ جوبالارى تالقىلاندى. كوميسسيا مۇشەلەرى بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق زاڭناما ازىرلەۋدەگى ەكونوميكا جانە قارجى سالاسىنداعى تمد پاا ۇلگى زاڭدارىن پايدالانۋ تۋرالى اقپاراتىن تىڭدادى. وتىرىس بارىسىندا تمد پاا قۇقىقتىق ماسەلەلەر ءجونىندەگى تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ وتىرىسى بارىسىندا پارلامەنتشىلەر «جاريا سەرۆيتۋتتار (مىندەتتەر) تۋرالى», «كونترەيلەرلىك تاسىمالداۋ تۋرالى», «دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ جاعدايىندا تمد پاا-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردەگى تەحنيكالىق رەتتەۋدىڭ بىرىڭعايلىق نەگىزدەرى تۋرالى» ۇلگى زاڭ جوبالارىن تالقىلادى. ودان باسقا, كوميسسيا مۇشەلەرى قۇقىقتىق ماسەلەلەر جونىندەگى تۇراقتى كوميسسيانىڭ 2013 جىلعى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىلارىن شىعارىپ, كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارىن سايلاۋ تۋرالى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىن قارادى. دەپۋتاتتار تمد پاا-نىڭ الەۋمەتتىك ساياسات جانە ادام قۇقىقتارى تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا «ازاماتتاردىڭ رەپرودۋكتيۆتىك قۇقىقتارى مەن رەپرودۋكتيۆتىك دەنساۋلىعىن قورعاۋ تۋرالى», «ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ كوشى-قونى تۋرالى» (جاڭا رەداكتسيا), «توتەنشە جاعدايلار بارىسىندا حالىقارالىق كومەك بەرۋگە جاردەمدەسۋ مەن رەتتەۋ جانە العاشقى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا كومەك تۋرالى» ۇلگى زاڭ جوبالارىن, سونداي-اق, «تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى زاڭنامالارىن جاقىنداستىرۋ تۋرالى» ۇسىنىم جوباسىن, «كوشى-قون سالاسىنداعى اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى» ۇلگى كەلىسىم جوباسىن تالقىلادى. وتىرىسقا قاتىسۋشىلار تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارىن وقىتۋ جانە تاعىلىمدامادان وتكىزۋ ماقساتىندا جۇزەگە اساتىن كوشى-قوندى دامىتۋ جونىندەگى ۇسىنىمدار تۋرالى, 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىندا ۇلگى زاڭ شىعارۋدىڭ كەلەشەك جوسپارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى اقپاراتتى دا تىڭدادى, دەپ حابارلادى سەناتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. * ەلدەستىرمەك – ەلشىدەن ماڭىزدى تاقىرىپتار ارقاۋ بولعان كەزدەسۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتى حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى يكرام ادىربەكوۆ جاپونيانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىسى ماسايوسي كاموحارامەن كەزدەستى. جۇزدەسۋشىلەر استانا مەن توكيو اراسىنداعى ساياسي ۇنقاتىسۋ مەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىن اتاپ ءوتتى. كەزدەسۋدە يندۋستريا جانە ەنەرگەتيكا, عىلىم جانە يننوۆاتسيا سالالارىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, تاراپتار قازاقستاندا ارالاس ءوندىرىستى دامىتۋعا جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ىقپال ەتەتىن «تويوتا» اۆتوموبيلدەرى ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ تۋرالى شەشىمگە وڭ ىقىلاس ءبىلدىردى. ولار, سونداي-اق, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە جانە ەكى ەل اراسىندا تىكەلەي اۋە قاتىناستارىن اشۋ ارقىلى تۋريستىك ساپارلاردى ۇلعايتۋعا سەنىم ارتاتىنىن جەتكىزدى. ودان باسقا, ي.ادىربەكوۆ پەن م.كاموحارا ەكى ەلدىڭ زاڭ شىعارۋ ورگاندارى اراسىندا تىكەلەي بايلانىستاردى قالىپتاستىرۋ ءجونىندەگى ءبىرلەسكەن جۇمىستاردى جالعاستىرۋعا ۋاعدالاستى, دەپ حابارلادى سەناتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. * جاڭا جوبا جايىندا ەكىنشى وقىلىمعا مۇقيات زەردەلەنۋدە پارلامەنت ءماجىلىسى ءوزىنىڭ جالپى وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى وبەكتىلەرىنىڭ جۇمىسىن باقىلاۋدى جانە قاداعالاۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوباسىن تالقىعا سالىپ, ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. ايتا كەتۋ كەرەك, ۇكىمەتتەن 2013 جىلعى 18 جەلتوقساندا ماجىلىسكە كەلىپ تۇسكەن وسى زاڭ جوباسى بويىنشا ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىندە قۇرىلعان جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى زاڭ اكتىسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا تىندىرىمدى ەڭبەك ەتتى. ءوزىم جەتەكشىلىك ەتكەن جۇمىس توبىنىڭ 16 وتىرىسى ءوتتى. زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى وبەكتىلەرىنىڭ جۇمىسىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدى جەتىلدىرۋگە, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى وبەكتىلەرىنىڭ ەنەرگەتيكالىق جابدىعىنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيىن جاقسارتۋعا, ەنەرگيا وندىرەتىن جانە ەنەرگيا بەرەتىن ۇيىمداردىڭ كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى جۇمىسى, ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگياسىن تۇتىنۋشىلاردىڭ كەڭ توبىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن جاۋاپتىلىعىن ارتتىرۋعا, ەنەرگەتيكا كاسىپورىندارى كورسەتەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇدان باسقا, زاڭ جوباسىندا قازاقستاننىڭ بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جۇيەسىندە ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاپشىلىق نە پروفيتسيت بولعان جاعدايدا, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ەكسپورتى مەن يمپورتى سالاسىندا شەكتەۋ شارالارى ەنگىزىلدى. زاڭ جوباسىن جۇمىس توبى تالقىلاعان كەزدە تۇراقتى كوميتەتتەردىڭ, دەپۋتاتتاردىڭ, زاڭناما ءبولىمىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا زاڭ جوباسىنىڭ ەرەجەلەرىنە بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە وزگەرىستەردى تالقىلاۋ كەزىندە دەپۋتاتتار ەسكەرتۋ سياقتى سانكتسيانى الىپ تاستادى. زاڭدى تۇلعالاردىڭ شاعىن, ورتا نەمەسە ءىرى بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە تيەسىلىلىگىنە قاراي ولارعا ايىپپۇلدار بولىگىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى, سونداي-اق, ەنەرگيا وندىرەتىن جانە ەنەرگيا بەرەتىن ۇيىمداردىڭ تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى اقپاراتتى ۇسىنۋ تۋرالى تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپتىلىعىن بەلگىلەيتىن جاڭا باپ ۇسىنىلدى. زاڭ جوباسىنا جەر كودەكسىنە ەلەكتر جانە جىلۋ جەلىلەرىن قورعاۋ ايماقتارىن بەلگىلەۋ ماسەلەلەرىن, سونداي-اق, جەر ۋچاسكەلەرىن ولاردىڭ شەگىندە پايدالانۋدىڭ ەرەكشە شارتتارىن رەتتەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. جانە دە جەر كودەكسى ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرى نەمەسە بايلانىس جەلىلەرى الىپ جاتقان بارلىق ەنەرگەتيكا جەرلەرىنە كاداسترلىق ءنومىر بەرە وتىرىپ, ءبىر سايكەستەندىرۋ قۇجاتىن دايىنداۋدى جۇرگىزۋگە جانە بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن نورمامەن تولىقتىرىلدى. «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» زاڭعا ءوزگەرىستەردى تالقىلاعان كەزدە ۇسىنىلىپ وتىرعان 20-1-باپ, سونداي-اق, زاڭ جوباسىندا بارلىق ۇسىنىلعان ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنە ەنەرگيا وندىرەتىن جانە ەنەرگيا بەرەتىن ۇيىمدى ۋاقىتشا باسقارۋدى ەنگىزۋ ءماسەلەلەرىن رەتتەيتىن تۇزەتۋلەر الىپ تاستالدى. بۇعان ازىرلەۋشى ۇسىنعان نورمالار ۋاقىتشا باسقارۋدى ەنگىزۋ ءۇشىن تولىققاندى نەگىزدى, سىرتتاي باقىلاۋشىعا قويىلاتىن تالاپتاردى, ۋاقىتشا باسقارۋشى زاڭسىز ارەكەتتەرىمەن كەلتىرگەن زالال ءۇشىن مەملەكەتتىڭ جاۋاپتىلىعىن ايقىندامايتىندىعى نەگىز بولدى. جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە تيەسىلى م ۇلىكتى ۋاقىتشا قايتارىمسىز پايدالانۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىڭ ماجبۇرلەپ الىپ قويۋىن بىلدىرەتىن بۇل نورمالار كونستيتۋتسيانىڭ 26-بابىندا جانە «جەكە كاسىپكەرلىك تۋرالى» زاڭدا ايتىلعان كاسiپكەرلiك قىزمەت ەركiندiگiنىڭ, جەكە مەنشىكتى قورعاۋدىڭ نەگىز قۇراۋشى قاعيداتتارىنا, سونداي-اق, ازاماتتىق كودەكستىڭ بىرقاتار باپتارىنا قايشى كەلەدى. دەپۋتاتتاردىڭ پىكىرىنشە, نورمانى ازىرلەۋشىنىڭ رەداكتسياسىندا قابىلداۋ رەيدەرلىك پەن سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارى ءۇشىن جاعداي جاسايدى. بۇدان باسقا, «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» زاڭعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جۇيەسىندە تاپشىلىق بولماعان جاعدايدا باسقا مەملەكەتتەردىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرىنەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ يمپورتىن شەكتەۋ بولىگىندەگى تۇزەتۋلەرمەن, سونداي-اق, جۇيەلىك وپەراتوردىڭ ىرگەلەس مەملەكەتتەردىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرىمەن قاتار جۇمىس رەجىمدەرىن باسقارۋ جانە ولاردىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىل بويىنشا فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى جاعدايلاردا وسى قاعيدادا ەرەكشەلىكتەردى قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نورمالارمەن تولىقتىرىلدى. بۇل رەتتە, ىرگەلەس مەملەكەتتەردىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرىنە اۆاريالىق كومەك كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن نورمالار دا بار. جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارى بارىسىندا كوپتەگەن نورمالاردىڭ ەرەجەلەرى ناقتىلاندى جانە رەداكتسيالىق تۇرعىدان جاقسارتىلدى, وزگە دە زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ نورمالارىنا, زاڭ تەحنيكاسىنىڭ قاعيدالارىنا جانە نورما شىعارماشىلىق پراكتيكاسىنا سايكەس كەلتىرىلدى. جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارىندا ءماجىلىستىڭ دەپۋتاتتارىنان, تۇراقتى كوميتەتتەرىنەن جانە زاڭ بولىمىنەن زاڭ جوباسى بويىنشا كەلىپ تۇسكەن 250-دەن استام ەسكەرتپە مەن ۇسىنىس قارالدى جانە تالقىلاندى. ەندى جۇمىس توبى وسى زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا دايىنداۋعا كىرىسىپ كەتتى. ىزباق ومىرزاقوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى, اتالعان زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى. * ءسىزدى نە تولعاندىرادى؟ مۇمكىندىگى شەكتەۋلىلەرگە جاعداي جاسايىق ولارعا شاعىن جانە ورتا بيزنەستەرىن دامىتۋ ءۇشىن قولداۋ قاجەت 2014 جىلى 17 قاڭتاردا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا قولداۋ كورسەتۋ دەپ بەلگىلەدى. تۇتاستاي العاندا, ەلىمىز بويىنشا قازىرگى ۋاقىتتا 600 مىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادام تۇرادى نەمەسە جالپى حالىق سانىنا شاققاندا – 3,5%. قازاقستانداعى مۇگەدەكتەردىڭ جالپى سانىنا شاققاندا 65,6%-ى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعىلار. ال ولاردىڭ 47%-دان استامىنىڭ مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەكتەۋلىلىگى ەڭبەكپەن قامتىلۋعا كەدەرگى كەلتىرمەيدى. ەڭبەكپەن قامتىلعانداردىڭ سانى 82 مىڭعا جۋىق ادامدى نەمەسە ەڭبەككە قابىلەتتى مۇگەدەكتەردىڭ جالپى سانىنىڭ 43,5%-ىن قۇرايدى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» جانە «جۇمىسپەن قامتۋ-2020 جول كارتاسى» باعدارلامالارىنىڭ ماقساتى دا جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ جانە قۇرۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, مۇگەدەك جانداردى ەڭبەكپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ پارمەندى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى «جۇمىسپەن قامتۋ-2020 جول كارتاسىندا» قاراستىرىلعان شارالار بولىپ وتىر. وندا دەنساۋلىعى بويىنشا ەڭبەك ەتۋگە جارامايتىن بەلگىلەرى جوق مۇگەدەكتەرگە باسىم تارتىپپەن شاعىن نەسيە بەرۋ ارقىلى اۋىلدىق جەرلەردە جەكە ىستەرىن اشۋ نەمەسە كەڭەيتۋ جولىمەن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جاردەمدەسۋ تۇرىندەگى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋگە جاعداي جاسالادى. اتالعان شارا مۇگەدەك جانداردىڭ وتىنىشتەرىنىڭ كوبەيۋىنە ىقپال ەتتى. وسىنداي قولداۋ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىمەن قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىنداعى جوبالاردى ۇيىمداستىرۋ جانە ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ بەرىلۋ تارتىپتەرىنە سايكەس كاسىپكەر گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا سۇرانىم بەرە المايدى, سەبەبى, «جۇمىسپەن قامتۋ-2020 جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا ولارمەن نەسيە بۇعان دەيىن الىنىپ قويىلعان. وندا ءبىر باعدارلاما بويىنشا نەسيە العان كاسىپكەر ونى نەگىزگى قۇرال-جابدىقتار الۋعا جۇمسايدى, سول سەبەپتى اينالىمداعى قارجىسى بيزنەسىن دامىتۋعا جەتكىلىكسىز بولىپ قالادى. سونىمەن قاتار, اۋدان ورتالىقتارىندا جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردا مەملەكەتتىك شاعىن نەسيەلىك جانە شاعىن قارجىلىق ۇيىمداردىڭ وكىلدىكتەرىنىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى كاسىپكەرلەرگە نەسيەلەر الۋ قيىن. باياندالعانعا بايلانىستى ۇكىمەتكە كاسىپكەرلىك قىزمەتتىڭ كومەگىمەن الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى ەڭسەرۋگە ۇمتىلعان ادامداردى وزدەرىنىڭ بيزنەس يدەيالارىن ماقساتتى دامىتۋعا گرانتتار ءبولۋ ارقىلى قولداۋ ماقساتىندا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ كەيبىر بولىمدەرىنە كەلەسى وزگەرىستەردى ەنگىزۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ قاجەت: - «جۇمىسپەن قامتۋ-2020 جول كارتاسى» باعدارلاماسى بويىنشا قولداۋ الىپ قويعان مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامدارعا اتالعان باعدارلاماعا قاتىسۋعا جاعداي جاساۋ; - «جۇمىسپەن قامتۋ-2020 جول كارتاسى» باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلار ءۇشىن شاعىن نەسيەلىك جانە شاعىن قارجىلىق ۇيىمدارمەن بەرىلگەن شاعىن نەسيەلەر بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى سۋبسيديالاۋعا مۇمكىندىك بەرۋ; - اۋدان ورتالىقتارىنداعى جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالارداعى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارىندا شاعىن نەسيەلەر بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋشى شاعىن نەسيەلىك جانە شاعىن قارجىلىق ۇيىمداردى ورنالاستىرۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ; - اۋدان ورتالىقتارىنداعى جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالارداعى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارىندا «جۇمىسپەن قامتۋ-2020 جول كارتاسى» باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلار ءۇشىن بيزنەستى اشۋدىڭ جانە جۇرگىزۋدىڭ نەگىزدەرى بويىنشا كەڭەس بەرۋ. نۇرلان جازىلبەكوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.فوتكۇندەلىك
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.