كولىك-لوگيستيكا مۇمكىندىكتەرى كەڭەيەدى

جيىننىڭ رەسمي بولىگىن اشقان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى الماز ىدىرىسوۆ قازاقستاننىڭ قازىرگى گەوسايا­سي جاعدايداعى ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ماڭىزدى قۇرلىق ءدالىزى ەكەنىن, الەمدىك نارىققا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نەگىزگى حالىقارالىق كولىك جەلىلەرىمەن بايلانىسى تىعىز ەكەنىن ايتتى. ەلىمىزدە ترانسكاسپي باعىتى بو­يىنشا ترانزيت كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن تەڭىز پورتتارى ارقىلى كونتەينەرلىك تاسىمالداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. اقتاۋ پورتىنىڭ بازاسىندا كونتەينەرلىك حابتى دامىتۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا. اقتاۋ مەن باكۋ پورتتارى اراسىندا تۇراقتى كونتەينەرلىك قاتىناس, سونداي-اق قۇرىق-باكۋ پاروم قاتىناسى جولعا قويىلعان. سونىڭ ناتيجەسىندە جىل باسىنان بەرى اتالعان باعىتتار بويىنشا جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 2,5 ەسەگە دەيىن ءوسىپ, جەتى ايدا 1 ملن توننادان استام جۇك تاسىمالدانعان.

«حابتى قۇرۋ «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسىنا ەنگىزىلگەن. جوبانىڭ جالپى قۇنى 10,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. قىتايدان ەۋروپاعا ترانزيتتىك جۇكتىڭ ءبىر بولىگىن ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىنا قايتا باعىتتاۋ جانە تۇرىكمەنباشى – اقتاۋ – قحر كونتەي­نەرلىك جەلىسىن دامىتۋ جوسپارلانۋدا», دەدى ا.ىدىرىسوۆ.

جوبا ناتيجەسىندە, 2025 جىلعا قاراي اقتاۋ تەڭىز پورتى ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 40 مىڭنان 133 مىڭ جيىرما فۋتتىق ەكۆيۆالەنتكە ارتپاق. بۇدان بولەك, لوگيستيكالىق مارشرۋتتاردى جالعايتىن 10 پاروم, 18 جۇك تيەۋ تانكەرىنە ارنالعان فلوت قۇرىلىسىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى قولعا الىنۋدا. سونىمەن قاتار داربازا – ماقتاارال تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى مەن دوستىق – مويىنتى تەمىرجول ءدالىزىن جاڭعىرتۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ رەسەي – ورتالىق ازيا, قىتاي – ەۋروپا ترانزيتتىك باعىتتارى بويىنشا جۇكتەردى تاسىمالداۋ جىلدامدىعىن بىرنەشە ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. وسى رەتتە ايتا كەتەرلىگى, جىل باسىنان بەرى قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعىتىنداعى ترانزيتتىك كونتەينەرلىك جۇكتەر اعىنى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 4 پايىزعا ارتىپ, 499 مىڭ جفە-ءنى قۇرادى.

«قتج» ۇك» اق لوگيستيكا جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى ەرلان قويشىباەۆ قتج حالىقارالىق كونتەينەرلىك ءترانزيتتى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولەتىنىن, ويتكەنى بۇل ەلدىڭ ستراتەگيالىق رەسۋرسى ەكەنىن جەتكىزدى. ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى, كومپانيانىڭ دامىعان ينفراقۇرىلى­مى, اكتيۆتەرى مەن قۇزىرەتى بىلتىر 1 ملن ترانزيتتىك كونتەينەردىڭ مەجەلىك دەڭگەيىن ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەردى. جاھاندىق وزگەرىستەر جاڭا كولىكتىك-لوگيستيكالىق ارحيتەكتۋرانى قۇرۋدى تالاپ ەتەدى. سول سەبەپتى باستى نازار ءترانزيتتىڭ رەنتابەلدىلىگىن ىلگەرىلەتۋگە جانە ارتتىرۋعا, سونداي-اق وڭىرلىك حابتار قۇرۋعا باعىتتالىپ وتىر. ء«بىز تاسىمالدىڭ قازىرگى دەڭگەيىن ساقتايمىز. جۇك اينالىمىندا تاريحي ماكسيمۋمعا قول جەتكىزدىك. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسىم 6 پايىزدى قۇرادى. تاسىمالدار كولەمىندە ەڭ ۇلكەن ءوسىم ترانزيتكە بالامالى باعىتتاردان جۇكتەردى قايتا باعدارلاۋ جانە جاڭا جۇك اعىندارىن تارتۋ ەسەبىنەن كەلدى», دەدى ە.قويشىباەۆ.

وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلارعا جۇكتى الەمدىك وتكىزۋ نارىقتارىنا تاسىمالداۋدا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلەدى. جۇك جونەلتۋشىلەرگە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارى (تحكب) جانە «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» ءدالىزى ارقىلى ءۇندىستان, پاكىستان جانە پارسى شىعاناعى ەلدەرى باعىتىندا ەكسپورتتىق تاۋارلاردى جەتكىزۋدىڭ بالامالى جولدارى ۇسىنىلدى. بۇل رەتتە تحكب بويىنشا تاسىمالداۋ 2,7 ەسەگە ارتتى.

ەكسپورتتاۋشىلار سۇرانىسىنىڭ ارتۋى ناتيجەسىندە, قازاقستان-قىتاي شەكارا وتكەلدەرى ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ كولەمى وسكەنى بايقالدى. سونداي-اق سارىاعاش شەكارا وتكەلى ارقىلى ورتالىق ازيا ەلدەرى باعىتىنداعى باعدارعا باسىمدىق بەرىلە باس­تادى. «كونتەينەرلەۋ باعىتىندا وڭ وز­گەرىس­تەر بار. ەگەر وتكەن جىلدىڭ باسىندا جۇك تاسىمالدارىنىڭ جالپى كولەمىندە كونتەينەرلەردىڭ ۇلەسى تەك 3%-دى قۇراسا, قازىر 5,4 پايىزعا دەيىن ءوستى. كونتەينەرلىك تاسىمال الەمدەگى ەڭ تانىمال جانە جىلدام دامىپ كەلە جاتقان جۇك تاسىمالداۋ ءتۇرى. جۇك تاسىمالى نارىعىنىڭ 90 پايىزى وسى سەگمەنتتىڭ ۇلەسىندە», دەپ اتاپ ءوتتى ە.قويشىباەۆ.

سونىمەن قاتار قازاقستان يران جانە تۇرىكمەنستانمەن كونتەينەرلىك تاسىمالداۋ تاريفتەرىن تومەندەتۋگە كەلىستى. بۇل رەتتە يران ءوز ەلى ارقىلى 7 ملن تونناعا جۋىق جۇك وتكىزۋگە دايىن ەكەنىن راستادى. ماۋسىم ايىندا پاۆلوداردان تۇرىكمەنستان, يران ارقىلى تۇركيانىڭ وڭتۇستىك پورتتارىنا كونتەينەرلەر جولعا شىعىپ (6 مىڭ شاقىرىم), قاجەتتى نۇكتەگە 12 كۇندە جەتتى. «ەلىمىزدىڭ ءىرى ەكسپورتتاۋشىلارى قىتاي مەن ترانسكاسپي كولىك دالىزىندە كونتەينەرلەۋدىڭ بەلسەندى پروتسەسىن باستادى. 2022 جىلدىڭ سەگىز ايىندا كونتەينەرلەردەگى ەكسپورت 57 پايىزعا ءوستى», دەدى ە.قويشىباەۆ.

BCG كومپانياسىنىڭ اعا سەرىكتەسى ءارى باسقارۋشى ديرەكتورى گريگوري رۋبين قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ دامۋى­نا سەرۆيستىك قىزمەتتىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانى سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ايتتى. گەوساياسي جاعدايدىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزى مەن سولتۇستىك-وڭتۇستىك دالىزدەرىنە دە سۇرانىس ارتقان. قازىردىڭ وزىندە جالپى سۇرانىس باتىس باعىتتا 29 ملن توننانى, شىعىس باعىتتا 9 ملن تونناعا جەتتى. شىعىس-باتىس جەلىسى نەگىزىنەن مۇنايدى, مۇناي ونىمدەرىن, كونتەينەرلەردى جانە حيميا ونەركاسىبىنىڭ ونىمدەرىن تاسىمالدايدى. گ.ءرۋبيننىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا جۇك تاسىمالى ءوسىمىنىڭ باياۋلاۋى بايقالادى. بۇعان تاعى دا باقىلاۋ بەكەتتەرىندەگى جۇمىستىڭ كوپتىگى مەن كەپتەلىس سەبەپ بولىپ وتىر. ودان بولەك ينفراقۇرىلىم ەسكىرگەن, جاڭا تەحنولوگيا جەتپەي جاتىر. قازىر ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتۋ قاجەت دەگەن پىكىردى ەرىنبەگەننىڭ ءبارى ايتادى. بىراق قولداعى باردى ءتيىمدى پايدالانۋ دا كەمشىن ءتۇسىپ جاتىر. سەبەبى تەحنيكا ءتىلىن بىلەتىن مامان از. ونىڭ ۇستىنە, بۇل ماسەلە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزى ورتاق بارلىق ەلگە قاتىستى. ساراپشىنىڭ بولجامى بويىنشا, ەگەر قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەلەرى شەشىلسە – ەلدەردىڭ باقىلاۋ-وتكىزۋ پۋنكتەرى تسيفرلاندىرىلسا, جاڭعىرتىلسا جانە ۇيلەستىرىلسە, بەس جىل ىشىندە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى جىلىنا 15 ملن تونناعا نەمەسە ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 3,5 ملن توننا بولاتىن. گ.رۋبين بۇل كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كولىك دالىزىندە قىسقا جانە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا باعا بەلگىلەۋ پرينتسيپتەرىن بەكىتىپ, بارلىق قاتىسۋشى ەل اراسىندا تۇراقتى وپەراتسيالىق جانە كوممەرتسيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن ايتادى.

ال KAZLOGISTICS باسشىسى ەرلان ءابساتوۆ ءوز كەزەگىندە قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان­نىڭ رەسەي ارقىلى ەۋروپاعا ترانزيتپەن وتۋىنە ەشقانداي شەكتەۋ جوق ەكەنىن جەتكىزدى. ء«بىز بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتتەرىمەن جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك», دەدى ول. گەوساياسي وزگەرىستەرگە بايلانىستى قازاقستاندىق جۇك تاسىمالداۋشىلارعا سۇرانىس ارتقان. ونىڭ بولجامى بويىنشا ولاردىڭ تابىستىلىعى 1,5 ەسەگە ءوسۋى مۇمكىن. بۇل باعىتقا كۇش بەرۋ ءۇشىن قازىر­گى ۋاقىتتا شامامەن 7,5 مىڭ كولىكتى قۇرايتىن كولىك پاركىن ۇلعايتۋ قاجەت.

وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا قازاقستان مەن لاتۆيا اراسىنداعى جۇك اينا­لى­مىنىڭ كولەمى 23 پايىزعا وسكەنى بەلگىلى بولدى. لاتۆيانىڭ كولىك ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ۋلديس رەيمانيستىڭ مالىمدەۋىنشە, جۇك قازاقستاننان كەلەتىن تەمىرجولداعى ترانزيتتىك جۇكتەر, اسىرەسە كومىر ەسەبىنەن ارتقان. «بيىل تاۋار اينالىمىن تاعى 10 پايىزعا ۇلعايتساق دەپ ويلاپ وتىرمىز. تاسىمالداۋ جاعىنان ازىرگە قيىندىق جوق, بارلىق ماسەلە شەشىلگەن. ءبىز بۇگىن قازاقستان دەلەگاتسياسىمەن تاسىمالداۋ, جىلدام جانە كەدەندىك قىزمەت كورسەتۋ تاقىرىبىن تالقىلايمىز. ينفراقۇرىلىمعا كەلەر بولساق, ول ترانزيتتىك تاسىمالداۋعا قاتىستى بارلىق ماسەلەگە سايكەس كەلەدى», دەدى ۋلديس رەيمانيس. ول فورۋم اياسىندا دەلەگاتتار تەڭىز جانە تەمىرجول تاسىمالدارىن دامىتۋدى تالقىلاعانىن, سونداي-اق ەكى ەلدى مۋلتيمودالدىق تاسىمالدار بايلانىستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.

سونىمەن قاتار فورۋمدا كولىك سالاسىنداعى جاڭا مۇمكىندىكتەر, حالىقارالىق اۆتوموبيل تاسىمالدارى, تەڭىز جانە تەمىرجول لوگيستيكاسى مەن سالادا كادرلار دايارلاۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.

الماتى