«ءتىل» جىرىمىز جالعاسىپ جاتىر

وسىلاي ەكەنىنە سوناۋ 1967 جىلى-اق كوزىم جەتكەن ەدى. شىعارمالارى اۆتورلىق وي مەن ءتىلدىڭ كوركەمدىگىمەن باۋرايتىن جازۋشى اعامىز عابدول سلانوۆ «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى نىعمەت عابدۋلليننىڭ تاپسىرىسىمەن ءتىل تۋرالى ماقالا جازدى (مەن رەداكتسيانىڭ سىن بولىمىندە ادەبي قىزمەتكەرمىن-ءدى).

ءتىلىمىزدىڭ شۇبارلانىپ, ادەبي ءتىلى­مىز­دىڭ گازەت تىلىنە ۇقساپ بارا جاتقانىنا قاتتى قىنجىلا ناقتىلاپ كوپ دالەل كەل­تىرگەن قالامگەر قازاق ءتىلىنىڭ ماماندارى ەنجارلىققا بوي الدىرىپ, ءتىل تۋرالى ورىندى, ورەلى پىكىر ايتا الماي, جازۋ­شىلاردىڭ سوڭىندا «تەزەك تەرىپ ءجۇر» سىڭايىندا سىن ايتتى. سول-اق ەكەن, شىن­دىقتان شوشىنعىش ء«تىل ماماندارى» قكپ ورتالىق كوميتەتىنە ارىز جاۋ­دىرسىن. سوزبەن دە قيقۋلادى, دۋىلداتتى, داۋىلداتتى. الايدا عابدىكەڭدى تۇقىرتا المادى, شىندىقتىڭ شاۋجايىنا جارماسقاندارىنان دانەڭە شىقپادى.

...احاڭنىڭ اتالعان ەڭبەگىن مىر­جا­­قىپ دۋلات ۇلى دەرەۋ قۋانا قۇپ­تاپ: – «...ايقاپتىڭ» 3-5 نومىرلەرىندە «ا.باي­­تۇر­­­سىن­ ۇلى قازاقشا جازۋدى ءتارتىپ كور­سە­تۋ­شىلەردىڭ سىنىنا سالعان, كوپ­شىلىك ۇناتسا, سول تارتىپپەن الىپپە باستىر­ماقشى ەكەن. جازۋدى تارتىپكە سالۋ دەگەن وڭاي ەمەس», دەپتى «جازۋ ءتارتىبى» اتتى ماقالاسىندا.

ال ماعجان جۇماباەۆ «قازاق ءتىلى» ولەڭىندە:

ەرلىك, ەلدىك, بىرلىك, قايرات,

باق, اردىڭ

جاۋىز تاعدىر جويدى ءبارىن –

نە باردىڭ...

التىن كۇننەن باعاسىز ءبىر بەلگى بوپ,

نۇرلى جۇلدىز – بابام ءتىلى,

سەن قالدىڭ! –

دەسە, ول حالقىمىزدىڭ تالاپايعا ۇشى­راعان تاريح قازىناسىندا جابىققان انا ءتىلى عانا قالعانىنا كۇيىنۋ ەدى!

ءاليحان بوكەيحانوۆ ەلىمىزگە اۆتونوميالى رەسپۋبليكا دارەجەسى بەرىلىسىمەن «الاش» پارتياسى باعدارلاماسىنىڭ جو­با­سى جايىنداعى جازباسىندا مەملەكەت­تىگىمىزگە جەتە ءمان بەرۋدى ايتا كەلىپ, مىسالى, جوبانىڭ «بيلىك ءھام سوت» بابىندا بىلاي دەپتى: «...ءار جۇرتتىڭ بيلىك پەن سوتى تۇرمىس ىڭعايىنا قاراي بولۋ. بي ءھام سۋديا جەرگىلىكتى جەردىڭ ءتىلىن ءبىلۋ. ارالاس جەردە سوتتىڭ تەرگەۋ-تەكسەرۋى ءھام حۇكىمى جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ قاي كوبىنىڭ تىلىندە ايتىلۋى... قازاق كوپ جەردە سوت ءتىلى قازاق ءتىلى بولۋى. پريسياجنىيلار قازاق­تان الىنۋى». ول جىلدارى بۇدان ارتىق­تى تالاپ ەتۋ مۇمكىن بولماعانى بەل­گىلى. الايدا وسىنىڭ ءوزى-اق – باتىل تالاپ.

رەسپۋبليكادا ءىس قاعازدارىنىڭ مەملە­كەتتىك تىلدە – قازاق تىلىندە جۇرگىزىلۋىنە ساكەن سەيفۋللين ەرەكشە كوڭىل بولگەن. «كەڭسەلەردە ءىستى قازاق تىلىندە جۇرگىزۋ كەرەك دەگەن ماسەلەنى بۇدان بۇرىن دا گازەت بەتىندە قوزعاپ ەدىك. ءاربىر سوۆەتتەر جينالىسىندا دا ءھام بيىلعى بولىپ وتكەن جالپىرەسەيلىك كوممۋنيستەر پارتياسىنىڭ 12-ءشى جينالىسىندا دا كوپ سويلەنىپ, ء«اربىر ايماقتا قاي حالىق كوپ بولسا, سول ايماقتىڭ كەڭسەلەرىندە ءىس جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تىلىندە ءجۇرسىن» دەپ قارار شىعارعان. ال ەكىنشى تىلمەن مۇنى بىلاي دەپ ايتقان: «بۇرىن پاتشا زامانىندا كەمدىكتە بولعان, قازىر اۆتونوميا العان ۋاق حالىقتاردىڭ جەرلەرىندەگى مەكەمەلەردىڭ ىستەرى سول ۋاق حالىقتاردىڭ انا تىلىندە ءجۇرسىن» دەگەن. ول ۇيعارىمدى تەرىستەگەن نۇسقاۋ-قاۋلى بولعان ەمەس. «جۇگەرىشى كوسەم» ن.حرۋششەۆقا دەيىن. ال ول «جۇگەنسىز كوكشولاق» (ۆ.مولوتوۆتىڭ قويعان اتى): سسسر, كپسس, ۆتسسپس, ۆلكسم... سياقتى قىسقارعان سوزدەردى ۇلت تىلدەرىنە اۋدارماۋ, ءباسپاسوزدىڭ نەگىزى ورىس ءتىلى بولۋى, جەرگىلىكتى ءباسپاسوز ونىڭ اۋدارماسى دەڭگەيىندە بولۋى تۋرالى قاۋلى شىعاردى.

1956 جىلى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ 2-حاتشىسى جۋرين قازاق گازەتتەرىن ورىسشانىڭ اۋدارماسىنا اينالدىرۋ «ماسەلەسىن اقىلداسۋعا» ارنالعان ءماجىلىستى اشىپ, كىرىسپە ءسوز سويلەپ, «تۇسىنىك بەرىپ» بولعان ساتتە اقىن جۇماعالي سايننىڭ نە دەگەنىن ءادي ءشارىپوۆ ەستەلىگىندە سۇيىنە ايت­قان: «مىنبەگە اقيىق اقىن جۇماعالي ساين كوتەرىلدى. ول: «جولداس جۋرين! – دەپ حاتشىعا تىك قاراپ, ءسال ۋاقىت ءۇن­سىز تۇردى دا, – ءبىز ءتىلىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن قانىمىزدى توكتىك, وققا ومىراۋ توس­تىق! ەگەر ءتىلىمىزدى جويساق, وندا بىزگە ءومىر ءسۇرۋدىڭ كەرەگى جوق! قازاق گازەت-جۋر­نالىنىڭ ورىس تىلىنەن اۋدارىلعانى – مەنىڭ انا ءتىلىمنىڭ قولقاسىنا قانجار سۇققاندىق!.. مەن ءجۋريننىڭ ۇسىنىسىنا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىمىن! – دەپ نىعىزداپ ايتتى دا, شاعىن دەنەسىن تاكاپپار ۇستاپ, مىنبەدەن اسىقپاي ءتۇستى» ء(ادي ءشارىپوۆ, «كورگەنىم, كوڭىلگە تۇيگەنىم»).

«پارتيا ايتتى – ءبىتتى» زامان. ول تۇستا شىعىس قازاقستان وبلىستىق «كوم­مۋ­نيزم تۋى» (قازىرگى «ديدار») گازەتى رەداك­تسياسىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولاتىن­مىن. ءبىز ءورىستىلدى «زناميا كوممۋنيزما» گازەتى رەداكتسياسىمەن بىرىكتىرىلىپ, ەكەۋىنە باس رەداكتورلىققا وبلىستىق پارتيا كومي­تەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بابين كەلدى. ەكى گازەتتىڭ رەداكتورلارى وعان ورىنباسار بولىپ, ەكى ۇجىمنىڭ جاۋاپتى حاتشىلارى, ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرى, ادەبي قىزمەتكەرلەرى – ءبىر قازاق, ءبىر ورىس – ءبىر بولمەدە وتىراتىن بولدىق. ايتكەنمەن قازاق ءتىلىن ازداپ بولسا دا بىلەتىن, الدى كەڭ بابين كەلگەن كۇنى-اق: «جولداستار, قۇپيالاپ ءبىر ءسوز ايتايىن, بىراق ول وسى جەردە قالسىن, سىرتقا شىقپاسىن. ءبىز جوعارعىلاردىڭ امىرلەرىن سىرتتاي ورىنداپ, ءبىر ۇجىمعا اينالىپ, بىرىگىپ وتىرالىق, ال ءىس جۇزىندە بۇرىنعىشا شىعا بەرەسىڭدەر. رەسمي ماتەريالداردى, ەرەكشە ءماندى ورتاق ماسەلەنى كوتەرگەن ماقالالاردى عانا اۋدارىپ باسارمىز, باسقاسى ءوز قالاۋلارىڭشا بولسىن», دەدى. ال «جۇگەرىشىنىڭ» ءامىرى وزىمەن بىرگە كەتتى...

س.سەيفۋللين انا ءتىلىمىز حاقىنداعى پايىمىن, تالابىن 1923 جىلى جازسا دا, ارادا, مىنە, 99 جىل وتسە دە, قازاقستانعا تاۋەلسىزدىك بۇيىرعالى 31 جىل بولسا دا, حالقىمىزدىڭ بۇگىنى ءۇشىن عانا ەمەس, ەرتەڭى ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى بۇل ماسەلە ءالى دە وڭ شەشىمىن تابا قويعان جوق. وڭ شەشىم تاپقانى قايدا, ءتىلىمىزدىڭ شۇبارلانۋى جىلدان-جىلعا اسقىندى. مىسالى, مەن دە بالا كەزىمنەن ەستىپ وسكەن: بوزبالا, جىگىت, جىگىتاعاسى; قىز, بويجەتكەن, كەلىنشەك سوز­دەرىمىز ورىس ءتىلىنىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ: مولودوي چەلوۆەك, مولودوي مۋجچينا; مو­لودايا دەۆۋشكا, مولودايا جەنششينا دەي­تىننىڭ ىڭعايىمەن: جاس جىگىت, جاس كىسى; جاس قىز, جاس ايەل دەپ جازىلاتىن بولدى. ورىسشا: «ون پريشەل ۆ سەبيا» قازاقشا: «ول ءوز-وزىنە كەلدى» بولدى. انا تىلىنەن حابارى بار قازاق: «ول ەسىن جيدى» دەسە كەرەك. «ليۋبوۆ», «درۋگ», «سۆوي» – ورىس تىلىندە ەجەلدەن ءجيى جانە جەڭىل-جەلپى قولدانىلاتىن سوزدەر. ماسەلەن: «زابوتا و توۆاريششە», «ليۋبوۆ ك جيۆوتنىم», «سوباكا – درۋگ چەلوۆەكا», «يا – سىن سۆوەگو وتتسا». سونى ۇلگى تۇتىپ: «جولداسىما دەگەن قام­قورلىق», «حايۋاناتتارعا دە­گەن ماحاب­بات», «يت – ادامنىڭ دوسى», «مەن – ءوز اكەمنىڭ بالاسىمىن» دەپ جازۋ­دى شىعاردىق. ءتىلىمىزدىڭ ىڭعايىمەن: «جول­دا­سىما قامقورلىق», «حايۋاناتتاردى جاق­­­سى كورۋ», «يت – ادامنىڭ سەرىگى», «مەن – اكەم­­نىڭ ۇلىمىن» دەسەك, ءتىلىمىزدىڭ قاي ەرە­جەسى بۇزىلار ەدى؟ اتامىز قازاقتىڭ: «دوس», «ما­حاببات, سۇيىسپەنشىلىك» دەگەن سوز­دەرىن ادام­عا عانا قاتىستى ايتقانىن نەگە ­ۇمىت­تىق؟

ءبىزدىڭ ءتىل – باي تىلدەردىڭ ءبىرى. ال ايرىق­شا باي دەلىنگەن ورىس تىلىمەن سا­لىس­­تىرساق, ماسەلەن, ءبىزدىڭ: اعا, ءىنى, اپاي, قا­رىنداس سوزدەرىمىزگە ناقتى بالاما جوق: ستارشي برات, ملادشي برات, ستارشايا سەسترا, ملادشايا سەسترا دەيدى. الايدا ءبىزدىڭ ايتۋىمىزدا دا, جازۋى­مىزدا دا ورىس ءتىلىنىڭ ىڭعايى وڭاي باي­قا­لادى. كەلتىرگەن مىسالدارىمدى ۇستەي تۇسسەم: «بايبولوۆ ءبىزدىڭ قۇرمەتتى قۇرى­لىسشىلارىمىزدىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى; جاقانوۆ ەڭ وزىق ەگىنشىلەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى; جيىرما بەس ءجۇزدىڭ تورتتەن ءبىرىن قۇرايدى... دەيمىز. بۇلار – ورىس­شاداعى: سچيتاەتسيا, ياۆلياەتسيا, سوستاۆ­لياەتتىڭ سوزبە-ءسوز اۋدارمالارى. ەلىكتەۋ دە سولىقتاۋ.

گازەتتەرىمىزدەگى ماقالا اتاۋلىنىڭ ىشىندەگى شۇبار سويلەم, شالا-پۇلا سوي­لەم, بوگدە ءسوز شىركىندەر – ءوز الدىنا ءبىر «حيكايات». ولار تاقىرىپتان باستا­لادى. ءيا, قايسىبىر گازەتتەرىمىزدىڭ تاقى­رىپتارىندا: برەند, ترەند, كوممۋنيكاتيۆ, درايۆەر, فورۋم, كونتەنت, سيندروم, سيمۆول, اسپەكت, يميدج, مونيتورينگ, انتروپونيميكا, تولەرانت, اۋتيزم, ينديكاتور, اسسوتسياتسيا, مودەل, ەتنوديزاين, اكتسيا, مونوقالا, يننوۆاتسيا, سكاۋتينگ, دياگنوز, ەلەكتيۆ, رەيتينگ, كومپانيا, كورپوراتسيا, انيماتسيا, بريفينگ, ماموگرافيا, كوريفەي, مودەل, لوگيستيكا, رەفورما, پروبلەما... دەگەن بوگدە سوزدەر كەزدەسەدى. زامانا اكەلگەن بۇل سوزدەردى قازاق تىلىنە تارجىمەلەۋ قاجەت. ءبىرازى – قازاقى كونە كاسىپتە ەشقاشان ەستىلمەگەن سوزدەر, ولاردى جۋىقتا قازاقشالاۋ مۇمكىن دە ەمەس شىعار, الايدا بىرتە-بىرتە سىڭەر بالاما ىزدەپ, ءبىر ءسوزدى ەكى-ءۇش سوزبەن اۋدارىپ بەرۋدى ورىنسىز بولادى دەمەلىك. ماسە­لەن, اعىلشىننىڭ «سكاۋتينگى» – قازاقشا «مەك­تەپتەن تىس تاربيە», ياعني جالپىعا تۇسى­نىكتى بولۋىن ويلاساق, نەگە وزىمىزشە وسىلاي ايتپاسقا, جازباسقا؟ «كومپانيا» مەن «كورپوراتسيا» – بىزشە «بىرلەستىك». ال «وفيس», «دەپارتامەنت», «ميتينگ» دەلىنىپ جۇرگەن سوزدەر – ءبىزدىڭ «كەڭسە», «باسقارما», «جيىن».

بوگدە سوزدەردى ءوز تىلىمىزگە ىڭعاي­لاۋ­­مەن قاتار ءوزىمىزدىڭ بايىرعى ءسوز تىر­­كە­سىمىزدى, ماقال-ماتەلىمىزدى «وزىم­شى­­لەۋگە» نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. اتا-بابا­­مىزدىڭ ار­داقتى «وتباسى» ءسو­زىن «جان­ۇياعا» اينالدىرىپ جىبەردىك. «جان­ۇيا­نىڭ» دا كونە ءسوزىمىز ەكەنى راس. «كەۋدەمدە جانىم بار­دا», «كەۋدەمنەن جانىم شىققانشا», «كەۋ­دەمدە شىبىن جانىم شىرىلداپ»... دەمەك «جانۇيامىز» – كەۋدەمىز. كەشەگى قازاق: «بورىشقا بەلشەسىنەن باتتى» دەسە, بۇگىنگى قازاق: «بايلىققا بەلشەسىنەن باتتى» دەپ ءجۇر. «ىشەر اسىن جەرگە قويادى» «ىشكەن اسىن جەرگە قويادى» بولدى. ىشەر اسى ءالى الدىندا, قايدا قويسا دا ەركى, ال ىشكەن اسى شە؟.. كونە ءسوز تىركەسىمىزدىڭ ءبىرى – «ەڭ­كەيگەنگە ەڭكەي, اتاڭنان قال­عان قۇل ەمەس; شالقايعانعا شالقاي, التىنى­ڭا العان پۇل ەمەس». مۇنى «رەداكتسيالاپ»: «ەڭ­كەيگەنگە – ەڭكەي, شالقايعانعا – شال­قاي» دەپ ءجۇرمىز. سونداي-اق گازەت-جۋر­نالدىڭ, تەلە-راديونىڭ تىلشىلەرى قاي قازاق­پەن بولسىن سۇحباتتاسقانىندا, مىسالى: «سارسەنبەك بالاباي ۇلى», «گۇلسىم دالا­بەكقىزى»... دەۋدەن جاڭىلماي­دى. ورىس­تىڭ: «يۆان ۆاسيليەۆيچى», ناتا­شا يۆانوۆناسى». قازاعىنىڭ ءداستۇرلى: «ساكە», «گۇلەكە» دەيتىنىن ۇمىتقانى. «ۇس­تەل­باسى اڭگىمە» دەۋ «دوڭگەلەك ۇس­تەل­­­دەگى اڭگىمە» («زا ­كرۋگلىم ستولوم») بولدى.

اۋرۋحانالاردا «رەانيماتسيا پالاتاسى» بار. لاتىن تىلىندەگى بۇل ءسوزدىڭ ماعىناسى – ادامنىڭ السىرەي باستاعان اعزاسىن تەزدەتىپ كۇشەيتۋ. مۇنى الدە­كىم «جانساقتاۋ بولمەسى» دەپ اۋدارىپ, اۋرۋحا­نالارعا تاراتىلعان. دۇرىسى – «جانسايا­لاۋ بولمەسى». ياعني تاماقتان تارىققانعا ايتىلار جانساقتاۋدى دەن­ساۋلىعى كەنەت مازالاعانعا تەلۋ – ءسوز ءما­نىن بىلمەگەننىڭ «بىلگىشتىگى». «تۇل­عا» ءسوزىمىزدىڭ دە ءمانى مۇلدەم بۇرما­لا­نىپ كەتتى. ورىس تىلىندەگى «فيزي­چەسكوە ليتسو» دەگەندى «تۇلعا» دەپ ءجۇر­مىز. قازاق ۇعىمىندا قالىپتاسقان «تۇلعا» – حالىققا تانىلعان قايراتكەر ادامعا كوپشىلىك قۇرمەتتەپ قويعان ات. «فيزيچەسكوە ليتسو» – مارتەبەلى اتاق ەمەس, ء«بىر كىسى», ء«بىر ادام» دەگەن ۇعىم.

ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا «قازاق ءتىلى» قوعامى قۇرىلىپ, وبلىستاردا بو­لىم­­شەلەرى اشىلىپ, انا ءتىلىمىزدى – مەم­لەكەتتىك ءتىلىمىزدى ارداقتاۋ ماقسا­تى­مەن نەبىر يگى شارا­لاردى جۇزەگە اسىر­­دى. ەگەر سول قو­عامعا بيلىك تارا­پى­نان تياناقتى قول­داۋ بولىپ, كو­مەك كورسەتىلىپ وتىرسا, بىز­دە بۇگىنگى ءشۇل­دىر­بايلار بولماس ەدى. بىراق 1994 جىلى شىعار­ماشىلىق وداق­تاردىڭ ءبا­رىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن شەت­تەتكەنىندەي, «قازاق ءتىلى» قوعامىن دا كەرەك ەتپەدى. قوعام بۇگىندە اتى عانا بار حالدە.

سونىمەن ء«تىل» جىرىمىز اياقتالار ەمەس. سوناۋ ءبىر جىلدارى ء«تىل تۋرالى» زاڭ شىعارىلدى, ەكى-ءۇش باعدارلاما قابىلداندى, بىراق ءبارى دە مۇراعاتقا كەتتى. ويتكەنى بيلىك ونىڭ ىسكە اسىرىلۋىن قاداعالاعان جوق. سول تۇستا سىقاقشى اعامىز سادىقبەك ادامبەكوۆ:

باسقا ەمەس, ۇكىمەتتىڭ ۇيىندە

انا ءتىلىم سول جەتىمەك كۇيىندە...

قازاقتار قازاقشا سويلەسە, تاڭدانىپ,

باستىقتار قىزاراڭدايدى

شامدانىپ,

باس شايقايدى پاڭدانىپ... –

دەپ قىجىرتا كۇلگەن ەدى. سول كۇلكى دە جالعاسۋدا.

ءيا, احاڭنىڭ (احمەت بايتۇرسىن­ ۇلى­نىڭ): «...بىراق ءتىلدى جۇمساي بىلەتىن ادام تابىلۋى قيىن», دەگەنى ەسكە تۇسە بەرەدى.

...1995 جىلى پاريجدە بولعانىمدا فرانتسيادا باسپاسوزدەگى فرانتسۋز ءتىلىنىڭ تازالىعىن قاداعالايتىن قاتاڭ تالاپتى مەملەكەتتىك دەربەس كوميتەت جۇمىس ىستەيتىنىن كورىپ-ءبىلدىم. الماتىعا ورالىسىمەن «قازاق ادەبيەتى», «جاس الاش» گازەتتەرىنە فرانتسۋزداردان ۇلگى الۋى­مىز كەرەگى تۋرالى ماقالا جازدىم. اق­پا­­رات مينيسترلىگىنە حات جولدادىم, بىراق ەسكەرۋسىز قالدى. تىم بولماسا ءتىل مامان­دارىنىڭ (وزدەرىنىڭ ماجىلىسىندەگى بايان­داماسىندا مەنى ء«تىلىمىزدىڭ جانا­شىرى» دەپ باعالاعان سىزدىقوۆا رابيعا اپايدان باسقاسى), جازۋشىلار مەن جۋ­ر­نالشىلاردىڭ, مينيسترلىكتەگى شەنەۋنىك­تەردىڭ ءبىر دە ءبىرى ءلام-ميم دەمەدى. باياعى نەمكەتتىلىك! 30 جىل بويى انا ءتىلىمىزدىڭ عانا ەمەس, بارشا تىرلىگىمىزدىڭ بەرەكەسىن كەتىرگەن نەمكەتتىلىك!

ءسوز سوڭى:

كورىپ-بىلگەندەرىنە تاڭدانعان, قازاق اتتى حالىقتىڭ رۋحاني بولمىسىنا ادامي قىنجىلىس سەزىمدەرىن اشىق ايتقاندارى. بىزدە بۇلايشا قىنجىلىس شامالى.

بىلتىر مەن بيىل باسپاسوزدە قازاق ءتىلىنىڭ حال-احۋالىنا قاتىستى پىكىر ءجيى جاريالانىپ جاتىر. ء«ايتۋ دە ءبۇيتۋ كەرەك», «الاي دا بىلاي بولۋى كەرەك» دەيمىز. سول «كەرەكتى» وتباسىمىزدان, وزىمىزدەن ىزدەي بەرمەيمىز. ماسەلەن, مەن وسىدان 25-26 جىل بۇرىن نەمەرەلەرىمدى جەتەكتەپ بالاباقشاعا, مەكتەپكە بارعاندا بالالاردىڭ ورىس تىلىندە شۇلدىرلەپ جۇر­گەندەرىن كورەتىنمىن. بۇگىن دە, شوبەرە­لە­رىمدى اپارعاندا دا, كورىپ جۇرگەنىم – سول جاعداي. بالاباقشادا اتا-انالارعا, تاربيەشىلەرگە: «قاراعىم-اۋ, بۇل قالاي, قازاق بولا تۇرا ءوزارا دا, بالاقايلارمەن دە نەگە ورىس تىلىندە سويلەسەسىڭدەر؟» دەي باستاعانىمدا ءبىرى: «ەسكەرەمىز, تۇزەلەمىز, دۇرىس بولادى» دەپ جورتا يلانا كۇلسە, ءبىرى جاقتىرماي, بۇرتيىپ بۇرىلىپ كەتە­دى. ال مەكتەپتە مۇعالىم: «ايتقانىڭىز ءجون عوي, بىراق كوبى ۇيىندە ورىس تىلىندە سويلەيتىندەر شىعار, ءبىزدى دە شارشاتادى, قايتەمىز؟» دەپ شىن ناليدى. جوعارى وقۋ ورىندارىمىزدا دا وسىنداي «تاماشا» بار-اۋ...

عابباس قابىش ۇلى