دارىگەرلەر – قوعامداعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن كۇزەتىپ, مەملەكەتتىڭ العا جىلجۋىنا ۇلەس قوسۋشى بىردەن-ءبىر ماماندىق يەلەرى. دارىگەرلىك سالا تەك ىسپەن ەمەس, سوزبەن دە تەرەڭ تامىرلاسىپ جاتادى. ويتكەنى «دارىگەر ناۋقاستى جارتىلاي ىسپەن ەمدەسە, جارتىلاي سوزبەن ەمدەيتىنى» تالاسسىز اقيقات. الايدا كەيبىر ناۋقاستاردىڭ اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ سالىڭقى قاباعى مەن تۇنجىر, نەمقۇرايدى كوزقاراسىنان دەرتىنە دەرت قوسىپ, كوڭىلى جارالانىپ جاتاتىنىن دا ەستيمىز.
بۇعان نە سەبەپ؟ مۇنىڭ سوڭىندا كەيبىر دارىگەرلەردىڭ قارىم-قاتىناس ادەبىنە ءجوندى ءمان بەرمەۋى جاتسا كەرەك. كونە يران دانالىعىندا «دارىگەردىڭ ءۇش قارۋى بار: ءسوز, ءشوپ جانە پىشاق» دەپ ايتىلادى. بۇل جەردەگى ءسوزدىڭ ءبىرىنشى ورىنعا قويىلۋى تەگىننەن-تەگىن ەمەس. ياعني «دارىگەردىڭ ناۋقاس پسيحيكاسىنا, ونىڭ ويىنا, كوڭىل كۇيىنە, ەرىك-جىگەرىنە ىقپال ەتۋى – ەڭ باستى قارۋى». قايسىبىر كەزەڭدە دە بىلىكتى دارىگەرلەر بۇل قاعيداتتى جادىندا ۇستاپ, ناۋقاستارمەن ءتيىستى دارەجەدە سويلەسىپ, قارىم-قاتىناس قۇرا بىلگەن. كونفۋتسي ايتقانداي, ء«بىر سوزبەن ادامدى دانا نەمەسە اقىماق دەۋگە بولادى. سوندىقتان ءاربىر سوزىمىزگە اباي بولعانىمىز ءجون».
– مەديتسينا ماماندارىن ناۋقاستارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ جايلى ارنايى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا جۇرگەن ستۋدەنت كەزىنەن مەديتسينالىق دەونتولوگيا پانىمەن تانىستىرادى. سودان باستاپ ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەننەن كەيىن دارىگەرلىك قىزمەتكە ورنالاسقاننان سوڭ دا مەديتسينالىق دەونتولوگيا جانە پاتسيەنتپەن دۇرىس قارىم-قاتىناس جاساۋ تۋرالى كۋرستار بار. مەديتسينانىڭ قاي سالاسى بولسىن, ءبىرىنشى ساباق بارىسىنان مەديتسينالىق دەونتولوگيا جايلى مالىمەت بەرىلەدى. كەيدە دارىگەرلەردىڭ اگرەسسيۆتى كۇيى كورىنىپ جاتسا, بۇل ماسەلەگە ەكىجاقتى قاراۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. تەك قانا دارىگەرلەردىڭ تاراپىنان اگرەسسيۆتى مىنەز كورسەتىلۋى مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى ءوز باسىم دارىگەرلەردىڭ اگرەسسيۆتى مىنەزى جايلى پىكىرلەردى ەستىگەن جوقپىن. «اۋىرعان ادام قىرشاڭقى» دەگەندەي, كوبىنە بۇل پاتسيەنتتەردىڭ دۇرىس قارىم-قاتىناس جاساماۋى سالدارىنان تۋعان پىكىرتالاس دەپ ويلايمىن, – دەيدى №3 قالالىق ەمحانانىڭ دارىگەرى ديناگۇل اللابەرگەنقىزى.
راسىندا, ماسەلەگە ەكىۇشتى قارار بولساق, ەمدەلۋشىلەردىڭ ءبارى بىردەي ەتيكا تالاپتارىن ساقتاي بەرمەيتىنى انىق. كوبىنە دەرتكە شالدىققاننان سوڭعى كۇيزەلىس جاعدايىندا, ءارتۇرلى اۋرۋعا تاپ بولىپ, ارىپ-اشىپ كەلەتىن ناۋقاستاردىڭ كوڭىل كۇيىنەن ناقتى ءبىر تەمپەرامەنت كۇتۋ دە قيىن. ەجەلگى دانالىقتىڭ بىرىندە ادامنىڭ شىن بەت-بەينەسى ءۇش جاعدايدا كورىنەتىنى جايلى ايتىلادى. سونىڭ ءبىرى – اۋرۋعا شالدىققان ساتىندە دەلىنگەن. مۇنداي اۋما-توكپە ساتتەردە اقىلى مەن سابىرىن سەرىك ەتىپ, قانداي سوزگە دە شاراسىز باس يزەيتىن دارىگەرلەر قاۋىمىن كەيدە ماقتان تۇتاسىز.
وسى ورايدا جوعارى ساناتتى پەدياتر راۋشان قۇلجاباەۆا دارىگەر مەن ناۋقاستىڭ قارىم-قاتىناسى جونىندە اڭگىمە ءوربىتتى.
– اۋرۋدىڭ جاقسىسى جوق. دەسە دە, ەمى وتە قيىن جۇرەتىن, ۋاقىت پەن كۇتىمدى تالاپ ەتەتىن اۋرۋلار كەزىندە ناۋقاستاردىڭ كۇيگەلەكتىككە ۇرىناتىنى بەلگىلى. الايدا بۇل پروتسەسس ءار ناۋقاستا ءارتۇرلى بايقالادى. سەبەبى ول ادامنىڭ ءوزىنىڭ پسيحيكالىق قابىلداۋىنا بايلانىستى. اۋرۋدىڭ قانشالىقتى جەڭىل تۇردە وتەتىنى, ناۋقاستىڭ قاسىندا قولدايتىن ادامدارىنىڭ بار-جوعى, الەۋمەتتىك جاعدايى – وسىنىڭ ءبارى پسيحيكالىق تۇردە ناۋقاسقا اسەر ەتەدى. مۇنداي ناۋقاستارمەن قارىم-قاتىناس جاساعاندا ەڭ ءبىرىنشى سول ناۋقاستىڭ دارىگەرگە دەگەن سەنىمى ارتۋى كەرەك. دارىگەردىڭ ءاربىر ءسوزى ەم بولۋعا ءتيىس. ياعني سول دارىگەردىڭ سەنىمدىلىگىن ناۋقاس سەزىنگەن كەزدە, اۋرۋدى جەڭۋىنە كومەك بەرگەن كەزدە عانا ەمدەلۋشى كەز كەلگەن ۇرەيدى جەڭە الادى. سەنىمدىلىك دەگەن دەرتتەن ءجۇز پايىز ايىعاتىنىنا كەپىلدىك بەرۋ ەمەس, سەنىمدىلىك دەگەن دارىگەر مەن ناۋقاستىڭ اراسىنداعى تۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرۋ. مىنە, ناۋقاسپەن اشىق سويلەسۋ بارىسى مەن دارىگەردىڭ سەنىمى جوعارى بولعاندا عانا ناۋقاستىڭ وزىنە دەگەن سەنىمى ارتا تۇسەدى. كەز كەلگەن پەندەنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتى باسقاعا ارتىپ, ء«بارى جاقسى بولادى» دەگەن عاجايىپ ءسوزدى كۇتىپ جۇرەتىنى بەلگىلى. قاجەتتى سوزدەردى ايتىپ جۇرەگىنە جەتكىزۋ – بۇل دارىگەردىڭ باستى بورىشى, – دەدى ر.قۇلجاباەۆا.
شىنىندا, ادام اۋىرعان شاقتا مىنەزى وزگەرىپ, ەموتسياسىن باسقارا المايتىن حالدە بولاتىنىن ءجيى بايقايمىز. ءتىپتى كەيدە مۇنىڭ سوڭى ۋشىعىپ, اسقىنىپ تا كەتىپ جاتادى. ماماندار وسىنداي كۇردەلى جاعداي كوپتەپ كەزدەسەتىنىن ايتادى. كەز كەلگەن اۋرۋ ءتۇرىن الساق تا, ءتىپتى تۇماۋ بولسىن ادامنىڭ پسيحيكالىق قابىلەتىن وزگەرتەدى. ماسەلەن, وندا دەنە قىزۋى پايدا بولىپ, السىزدىك بويىن باسادى جانە ءارى-ءسارى كوڭىل كۇيگە تۇسەدى. ادام ساۋ كەزىندە جىلدام ويلانىپ, ءار زاتتى جىلدام تارازىلاي بىلسە, ال وعان ۆيرۋستىق ينفەكتسيا جۇققان كەزدە ءوزىن جامان سەزىنىپ, باياۋ ويلانا باستايدى. كوزقاراسى وزگەرىپ, ءارتۇرلى كەرى ويعا قامالادى. ماماندار جوعارىدا ايتىلعان ۇيقى جەتىسپەۋشىلىگى, وزىنە دەگەن كوزقاراستىڭ تومەندەۋى سىندى جاعدايلاردان زارداپ شەگىپ, قالىپتان تىس مىنەزبەن ناۋقاستاردىڭ الدىنا كەلەتىنىن ايتادى. مۇنداي كەزدە ءومىر مەن ءولىم اراسىندا مايداندا جۇرگەن ساربازداي ارپالىسقان دارىگەرلەر قاۋىمىنا كىنا تاعۋ رابايسىز ءىس ەكەنى ايقىن. كەرىسىنشە, قاي ورتادا دا اركىم مىنەز ساۋىتىنا ءتيىستى دەڭگەيدە باس-كوز بولىپ, كىنانى وزىنەن عانا ىزدەي بىلسە, قوعامنىڭ ەرتەڭى جارقىن بولارى ءسوزسىز.