وسىعان دەيىن قاراسوز دەگەن ۇعىم ابايعا تيەسىلى بولىپ كەلدى. سويتسەك, بىزدە باسقا دا اقىندار قاراسوز جازىپ, ايتار ويىن اشىپ ايتقان ەكەن. سولاردىڭ ءبىرى – ماعجان جۇماباەۆ. بىلايعى جۇرت ەڭ الدىمەن ماعجان اقىندى وتتى ولەڭدەرىمەن, سوسىن تارتىمدى پروزالىق شىعارمالارى ارقىلى جاقسى بىلەدى.
ماعجان جۇماباەۆتىڭ ءبىرىنشى قاراسوزى «بالاپان قانات قاقتى» دەپ اتالادى. مۇنى ول «بالاپان» جۋرنالىنا ارناپ جازىپتى. «بالاپان قانات قاقتى... جاس ەدى. قاناتى دا قاتىپ جەتكەن جوق ەدى. امالسىز قاقتى. سولتۇستىكتىڭ سۋىعىنا شىداي المادى. سۋىق جەل سۇيەگىنە جەتتى. ىزعار وكپەسىنە ءوتتى. ۇشىپ ورمانعا بارىپ ەدى, كۇنى كەشە كۇبىرلەسىپ, ك ۇلىمدەسىپ, جىلى قۇشاعىن اشىپ تۇرعان اعاشتار بۇعان موينىن بۇرمادى. ۇشىپ توعايعا بارىپ ەدى, قانشا شىرىلداپ اينالىپ جۇرسە دە, قالى اق كەبىنىن جامىلىپ, توعاي تۇرمادى». سوناۋ قيىن كۇندەردە اقىن بۇل سوزدەردى «بالاپان» جۋرنالىنا دەپ ارناپ جازعانىمەن, ۇلتىنا دەگەن كوزقاراس پەن ءۇمىتتى استارلاپ جەتكىزگەنى شىندىق. اسىرەسە ماعجاننىڭ «بالاپاندى» «جاس ەدى», «قاناتىن امالسىز قاقتى», «ىزعار وكپەسىنە جەتتى» دەۋى «بالاپاننىڭ» ەمەس, سول تۇستاعى قازاق دەگەن ۇلتتىڭ باسىنداعى جاعداي ەمەس پە؟ ال «سولتۇستىكتىڭ ىزعارى» دەگەندى اشىپ ايتپاسا دا, تۇسىنىكتى ءسوز. ول ىزعار ءالى دە ايىققان جوق.
ول قاراسوزىن جالعاستىرا كەلە ءبۇي دەيدى:
«بالاپان قانات قاقتى...
اشتان ولەتىن بولدى. ويدى-قىردى قار باسقان. ءبىر قىلتاناق تابا المادى. وي – جان-دارمەن جىلى جاققا كەتۋ, ەگىز ەسىل-نۇرانىڭ ءتاتتى سۋلارىنان ءىشىپ, ارالدىڭ ىستىق قۇمىن قۇشپاقشى. تەرەڭ بالقاشتىڭ مولدىرىنە شومىلماقشى. التايدىڭ ەتەگىندە ء«ۇھ» دەپ دەمىن الىپ, مارقاكولدىڭ قايماعىندا جۇزبەكشى». سوڭعى سويلەمدەردە اقىن ءوز ۇلتىنىڭ ءۇمىتىن, ارمانىن, ەندىگى جولىن ءسوز سيقىرىنا سىيدىرىپ, دالدەپ جەتكىزىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن «بالاپاننىڭ» جىلى جاققا ۇشۋى – قازاقتىڭ ءوز بيلىگىن ءوز قولىنا الىپ, دەربەس ەل بولۋى. كەشەگى كەسەلدى كۇندەردە اقىن وسىنداي ويى, كوزقاراسى بار ەكەنىن جاسىرمايدى.
ماعجان اقىننىڭ ەكىنشى قارا ءسوزى «دومبىرا» دەگەن تاقىرىپتا. ول بۇل تۋىندىسىن «مارقۇم ش-عا ارنايمىن» دەپتى. «دومبىرا كەيدە اعاش جاپىراقتارىنىڭ دىرىلدەپ كۇبىرلەگەنىندەي, كەيدە اۋرۋ ادامنىڭ ىڭىرسىعانىنداي بولادى. ول قايعىرادى... زارلانادى... ماعان الىستان تالىپ ءبىر داۋىس ەستىلەدى. مۇڭدى ءبىر داۋىس جاقىنداپ كەلەدى. نازىك, زارلى داۋىسپەن بىرەۋ اقىرىن عانا ولەڭ ايتقانداي... ايەل داۋسى... «بىزدەن سورلى جالعاندا جان بار ما ەكەن؟». جىلاپ تۇرعان قازاق ايەلى ارقىلى ماعجان قاراڭعى قوعام, تەڭسىزدىك پەن ادىلەتسىزدىكتى سىن تەزىنە العىسى كەلەدى. «ماعان جاقىنداپ كەلىپ, مەنىڭ كوزدەرىمە تۋرا قارادى. كوز قاراۋى ءارى مايدا, ءارى سالقىن. كىشكەنە ك ۇلىمسىرەپ, قانسىز ەرىنىن قوزعاپ, سويلەيىن دەپ ەدى, جوتەلدى... ۇزاق جوتەلدى... اقىرىن اۋىر جوتەل». مۇندا اقىننىڭ «ايەلدىڭ ماعان جاقىنداپ كەلىپ, كوزىمە قارادى» دەگەنى ەلدىڭ ءسوزىن ءبىر ايتسا اقىن ايتار, مۇڭىن اقىن تۇسىنەر دەگەن ىزگى تىلەگىنەن تۋىنداسا كەرەك.
«دومبىرا» قاراسوزىن اقىن «دەنەم كۇيدى... جۇرەگىم اۋزىما تىعىلدى. كوزىمنەن ىستىق جاس توگىلدى... دومبىرا دا كۇڭىرەنەدى, زارلايدى, اقىرىن جاسسىز جىلايدى. جىلا, دومبىرا, جىلا» دەپ اياقتايدى. اقىن نەگە دومبىرانى جىلاتقىسى كەلىپ وتىر, ويتكەنى قازاقتىڭ مۇڭ-قايعىسى, قۋانىش-جاقسىلىعى تەك دومبىرا ۇنىمەن, قوس ىشەكتىڭ تىلىمەن شارشى الەمگە جەتىپ جاتاتىن.