ورىس اقىندارى دەگەندە ويعا ورالاتىن ۇزىن سونار سالقار كوشتىڭ لەگىندە پۋشكين مەن لەرمونتوۆ, ەسەنين مەن ماياكوۆسكي بار. قايبىر جىلى رەسەيدىڭ م.لومونوسوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىپ جۇرگەن شاعىمىزدا ستۋدەنتتەرگە سۇيىكتى اقىندارىن قاعازعا جازىپ بەرۋدى وتىنگەندە وسى ءبىر اقىندار شوعىرى قىلاڭ بەرگەن.
ال كەيىنگى ورىس جاستارىنىڭ ۇستاز تۇتار اقىنى – يوسيف برودسكي. باجايلاپ قاراساڭىز, دارىندى ورىس جاستارىنىڭ اراسىندا برودسكيدىڭ اۋراسىمەن دەرتتەنبەگەن اقىن كەمدە-كەم. ءتىپتى كەيبىر ادەبيەت سىنشىلارى «برودسكي وزىنە دەيىنگى ءھام وزىنەن كەيىنگى ەلۋ جىلدى جۇتىپ قويدى» دەسە, ەندى ءبىرى پۋشكيننەن كەيىنگى رەفورماتور بورودسكي دەگەن پىكىرگە توقتايدى. جو-جوق, ارينە. ءبىز بۇل پىكىرگە كەلىسە قويمايمىز. بىراق برودسكيدىڭ جالعىزدىعى كوپ تالانتتان تەرەڭىرەك ءام قويۋلاۋ بولعانى راس.
ەۆرەي وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن اقىن ەڭ العاش اقىن باراتىنسكيدىڭ جىر جيناعىن وقۋ ارقىلى ولەڭ جازۋعا ىنتاسى اشىلادى. مۇنان سوڭ ءبىرىنىڭ سوڭىنان ءبىرىن وندىرە جازىپ, جاقسى جىرلار دۇنيەگە اكەلە باستادى. سول تۇستا لەنينگرادتا ەۆگەني رەين باستاعان اقىندار ورتاسى قالىپتاستى. بۇلار ەۆتۋشەنكو, ۆوزنەسەنسكي سىندى ەسترادا اقىندارىنان بولەك, كوشە اقىندارىنا ءتان ءومىر كەشتى. برودسكيدىڭ العاشقى تابىسى سانالاتىن ولەڭىنىڭ ءبىرى «دجون دونن تۋرالى ۇلكەن ەلەگيا» ەدى.
دجون دونن قالىڭ ۇيقى قۇشاعىندا,
اينالا دا كوز ءىلدى قۇسا-مۇڭدا.
قابىرعا, ەدەن, توسەك, سۋرەت, ۇستەل –
جامىلىپ جاتىر ءبارى كونە تۇسپەن.
سۋىرما, بيۋففە, مايشام, ىلمەك, پەردە:
قيالىن ءتۇرتتى ولاردىڭ ءتۇن كەپ تورگە.
بوتەلكە, كەسە, لەگەن, پىشاق پەن نان –
قالعىدى ريزىق پەن نىساپ بەيعام.
حرۋستال, فارفور, فايانس,
كويلەك-كونشەك
جەلدى قۇس قىپ وينايدى, ايدى – اتكەنشەك.
باسپالداق, جيھاز, ساعات, تەرەزە, ەسىك:
قۇس جولىنا جۇتىلدى جەلە كوشىپ.
ءتۇننىڭ جەتىم ەلەسى كەزدى الەمدى,
جان قالعىدى الدىمەن, ءسوز بوگەلدى.
اقىن ايبول يسلامعالي اۋدارعان ولەڭنىڭ اۋەنى مەن ىرعاعى بۇرىنعى ورىس اقىندارىنان بولەك. مازمۇنى جاعىنان دا توسىن. وسى ءبىر ولەڭىن وقىعاندا اننا احماتوۆا جاس اقىنعا ەلجىرەي قاراپ: «سەن ءوزىڭنىڭ قانداي تۋىندى جازعانىڭدى بىلمەيسىڭ عوي...» دەسە كەرەك. احماتوۆا جاس «سيقىرشىنىڭ» الىپ دۇنيە جازعانىن ءوزى دە بايقاماي قالعانىن قالاي انىق سەزىنگەن دەسەڭشى؟!
برودسكي جيىرما بەس جاسقا جاقىنداعاندا تاعدىردىڭ تەگەۋرىندى سىنىنا ۇشىرايدى. ونى ەش رەسمي مەكەمەدە جۇمىس ىستەمەيتىن «ارامتاماقتىعى» ءۇشىن سوتقا شاقىرادى. سوت توراعاسى مەن جيىرما بەس جاسار برودسكيدىڭ ديالوگىنا نازار سالالىق:
«سوت: نەگە ەش مەكەمەدە جۇمىس ىستەمەيسىز؟
برودسكي: ىستەيمىن, ولەڭ جازامىن.
سوت: نەگىزگى ماماندىعىڭىز قانداي؟
برودسكي: اقىن. اقىن, اۋدارماشى.
سوت: ءسىزدىڭ اقىندىعىڭىزدى كىم مويىندادى؟ اقىنداردىڭ ساناتىنا كىم قوسىپ ءجۇر؟
برودسكي: ەشكىم. ال مەنى ادامزات ساپىنا كىم قوستى؟
سوت: ءسىز مۇنىڭ وقۋىن وقىدىڭىز با؟
برودسكي: نەنىڭ؟
سوت: اقىندىقتىڭ؟ قانداي دا ءبىر وقۋ ورنىن بىتىرمەدىڭىز بە؟
برودسكي: اقىندىق ءبىلىم ارقىلى بەرىلەدى دەپ ويلامايمىن.
سوت: ەندى قالاي؟
برودسكي: بۇل قۇدايدان بەرىلەتىن سىي دەپ بىلەمىن...».
مىنە, جاس برودسكيدىڭ سوت زالىنداعى مىنەزى مەن تالانت قۋاتى وسى ديالوگتان-اق اڭعارىلسا كەرەك. مۇنان سوڭ اقىندى سوت ۇكىمى لەنينگراد قالاسىنىڭ دزەرجينسكي اۋدانىنا ەڭبەك ءوتىلىن وتەۋگە جەر اۋدارادى. وسىندا ءجۇرىپ اقىن يسپان, اعىلشىن اقىندارىن اۋدارىپ, كوپتەگەن ولەڭ جازادى. اراعا جازۋشى جان پول سارتر, اقىن اننا احماتوۆا سىندى قالامگەرلەردىڭ ارالاسۋىمەن ايداۋدان مەرزىمىنەن بۇرىن بوساپ شىعادى. ايتسە دە, جاندايشاپتاردىڭ قۇرىعىنان قۇتىلا المادى. اباقتى مەن قۋعىننان قاجىعان ول وتىز جاسقا تاياعاندا امەريكاعا قونىس اۋدارادى. الىس قۇرلىقتا ستۋدەنتتەرگە ساباق بەرىپ ءجۇرىپ, 1987 جىلى نەبارى 47 جاسىندا نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانىپ, اقىن ەسىمى تورتكۇل جاھانعا جايىلادى. ءبىر قىزىعى, رەسەيلىكتەردىڭ قانشاما شاقىرتۋىنا قاراماستان برودسكي وتانىنا قايتا ورالعان جوق...
ول وزگە زامانداستارى سەكىلدى مىڭداعان ادامى بار ستاديونداردا ولەڭ وقىعان ەمەس. وزگەلەردى مويىنداتۋعا تىرىسقان جوق. ونىڭ پاڭ جانە ساياق بولمىسىن كورگەن جاندار «گەني» دەپ باعا بەرىپ جاتتى. اقىن ادامزاتتى پوەزيا وقۋعا شاقىرىپ, ىزگىلىككە قۇرىلعان ساياسي پرينتسيپتەرىن ەش قايمىقپاي جاريالاپ ءجۇردى. ول جالعىز ەدى... كەيدە ءوزى ساباق بەرگەن ستۋدەنتتەرىنە قاراپ باقىرىپ ك ۇلىپ, بىردە «سەندەر اقىماقسىڭدار» دەپ كىنالاسا, ەندى بىردە يەيتستىڭ ولەڭدەرىن وقىپ كوزىنە جاس الاتىن. ايدالاداعى دوڭنەن تىكسىنە قاراعان بۇعى سەكىلدى قوراپقا سىيماس بولمىسى برودسكيدىڭ تاعدىرىن سان-ساققا تارىداي شاشتى. بىراق ول قوعامنىڭ يلەنگەن بالشىعىنا اينالعان جوق, كەرىسىنشە ءتاڭىر سىندى سول بالشىقتان ءوزدى-ءوزىن جاساپ شىعاردى. اقىن ەلۋ التى جاسقا قاراعان شاعىندا جازۋ ۇستەلىندە كوز جۇمدى. برودسكي بارلىق ۇلىلار سەكىلدى جالعىزدىقتىڭ ءتول پەرزەنتى ەدى, قازىر دە جاپادان-جالعىز كوگىلدىر اسپانعا قاراپ جاتقان بولار. بارساڭ سالەم دەگەيسىڭ, جاس ۇلان!