استانادا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ءداستۇرلى Ulttyq ónim كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. ەكى جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن قايتا جالعاسقان اۋقىمدى ءىس-شاراعا بيىل 350-دەن استام كومپانيا قاتىستى. وسىمەن التىنشى مارتە ۇيىمداستىرىلىپ, ءۇش كۇنگە جالعاسقان ءداستۇرلى كورمەدە باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق ونىمدەر پاش ەتىلىپ, كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى.
كورمەنىڭ اشىلۋ راسىمىنە پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ ارنايى كەلىپ قاتىستى. سونداي-اق كورمەنى ارالاعان مارتەبەلى مەيمانداردىڭ قاتارىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆ, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ, «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنىڭ باسقارما توراعاسى قانات شارلاپاەۆ, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ تورالقا توراعاسى رايىمبەك باتالوۆ, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ باسقارما ءتورايىمى گاۋحار بورىباەۆا, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيزنەس قوعامداستىقتىڭ وكىلدەرى بولعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
ءاليحان سمايىلوۆ جينالعان جۇرتشىلىق الدىندا سويلەگەن سوزىندە ۇكىمەت تاراپىنان كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ءىس-شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە كەيىنگى 5 جىلدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى ۇلەسى 27 پايىزدان 35 پايىزعا دەيىن ۇلعايدى.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر شاعىن جانە ميكرو كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋگە مەملەكەت باسشىسى ەنگىزگەن موراتوري ەلىمىزدە بيزنەس جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
– يمپورتتى الماستىرۋ – كاسىپكەرلەر ءۇشىن دامۋ الەۋەتى زور باعىتتاردىڭ ءبىرى. تەك وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى يمپورتتىڭ ۇلەسى وتكەن جىلى 38 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل ءبىزدىڭ وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ءوز ءىسىن دامىتۋعا جانە جاڭا تاۋارلاردىڭ وندىرىسىنە ينۆەستيتسيالار باعىتتاۋ ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىندە ۇكىمەت 717 ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ پۋلىن جاساقتادى. ولاردىڭ 286-سى – 9,9 ترلن تەڭگە سوماسىنا يمپورتتى الماستىراتىن جوبا, – دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى 2022 جىلى جالپى قۇنى 1,7 ترلن تەڭگە بولاتىن 165 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. وسىنداي ءار جوبانىڭ اينالاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس كومپانيالارىنىڭ بەلدەۋى داميتىن بولادى.
ءا.سمايىلوۆ بيزنەسكە اكىمشىلىك جۇكتەمەنى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى رەتتەۋشىلىك ساياسات جونىندەگى زاڭ قابىلدانعانىن جەتكىزدى.
– ۇكىمەت بيزنەس جۇرگىزۋ جانە نارىقتاعى مونوپوليالاردى جويۋ ءۇشىن باسەكەلەستىك اياسىن كەڭەيتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرىپ جاتىر. وتاندىق كومپانيالاردىڭ كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ساتىپ الۋىنا قول جەتكىزۋدى جەڭىلدەتۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋدە. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, بيلىك پەن بيزنەستىڭ سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ نەگىزىن قۇرايدى. وسى باعىتتا ۇكىمەت كاسىپكەرلەردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگى مەن اشىقتىعىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستى بەلسەندى تۇردە جالعاستىراتىن بولادى, – دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءداستۇرلى كورمەنى ادەتتەگىدەي «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنە قاراستى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ۇيىمداستىردى. كورمەگە قاتىسقان ميكرو, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ءبارى «دامۋ» قورى ارقىلى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا يە بولعاندار. ولاردىڭ قاتارىندا قىزىلوردالىق «سىر مارجانى» كومپانياسى دا بار. كۇرىش وسىرۋمەن ءھام وڭدەۋمەن اينالىساتىن كومپانيا ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان مناجادين ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك قولداۋ كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن ەداۋىر ىلگەرىلەتكەن.
– «سىر مارجانى» «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا 120 ملن تەڭگەگە نەسيە الدى. بۇل سوما كومپانيانىڭ اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋعا جۇمسالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە كومپانيا جۇمىسى ودان ءارى جاندانا ءتۇستى. ىشكى نارىقتاعى بەلدى ويىنشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە Ulttyq ónim كورمەسىنە قاتىسقانىمىزعا قۋانىشتىمىز. بۇل ءبىزدىڭ كومپانيا ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ قاتارىنان تابىلۋ بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى, – دەيدى رۋسلان مناجادين ۇلى.
نارىقتا جيىرما جىلدان بەرى جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان «سىر مارجانى» سەرىكتەستىگىندە بۇگىندە 150-دەن استام ادام ەڭبەك ەتەدى. كومپانيا جىل سايىن 2 300 گەكتارعا كۇرىش ەگەدى. نەگىزىنەن كۇرىشتىڭ «يانتار», «ليدەر», «كۋبان», «اقمارجان», «نوۆاتور» سەكىلدى تۇرلەرىن وسىرۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. بۇدان بولەك ورتاشا ەسەپپەن العاندا كۇرىشتىڭ ءار گەكتارىنان شامامەن 45,2 تسەنتنەردەن ءونىم جينايدى. سەرىكتەستىك تولىق تەحنولوگيالىق تسيكلدان تۇرادى. ياعني ءداندى قابىلداپ, وڭدەپ, دايىن ءونىم شىعارادى. ونىڭ ونىمدەرى ىشكى نارىقتان بولەك, رەسەي, وزبەكستان, قىرعىزستان, تۇرىكمەنستان, تاجىكستان جانە ۋكراينا ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى. نارىقتا ۇلكەن سۇرانىسقا يە. كومپانيانىڭ پرەزيدەنتتىك «التىن ساپا» جانە «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» سىيلىقتارىنىڭ يەسى ەكەنىن دە اتاپ وتكەن ءجون.
جۋرناليستەرگە سۇحبات بەرگەن «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ باسقارما توراعاسى گاۋحار بورىباەۆا قازاقستاندىق كاسىپكەرلەرگە ارنالعان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىرعانىن باسا ايتتى. Ulttyq ónim كورمەسىنە قاتىسىپ وتىرعان كومپانيالاردىڭ جەتىستىگى سونىڭ انىق دالەلى.
– وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ءداستۇرلى Ulttyq ónim كورمەسىنىڭ تانىمالدىلىعى ارتىپ كەلەدى. تيىسىنشە, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى دا كوبەيۋدە. جاڭا وندىرىستەر پايدا بولىپ, كاسىپكەرلەر سانى ارتۋدا. Ulttyq ónim كورمەسى مۋلتيپليكاتيۆتىك جاقسى اسەر ەتىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ودان ءارى دامۋىنا جاڭاشا سەرپىن بەردى دەپ ويلايمىن. شاعىن جانە ورتا بيزنەس ەلدەگى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, ءونىمدى شەتەلگە دە شىعارا الاتىنىن دالەلدەۋدە, – دەدى گاۋحار بورىباەۆا.
وسى ورايدا كورمەنى ۇيىمداستىرعان «دامۋ» قورى 2021 جىلى جالپى سوماسى 2,2 ترلن تەڭگە بولاتىن 57,4 مىڭ جوباعا قولداۋ كورسەتكەنىن ەسكە سالا كەتەيىك. بۇل 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا جوبالار سانى جاعىنان 74 پايىزعا ارتىق. بيىل «دامۋ» قورى سۋبسيديالاۋ جانە كەپىلدىك بەرۋ بويىنشا 42 مىڭعا جۋىق جوبانى قولداۋدى جوسپارلاپ وتىر.
– «دامۋ» قورى 2010 جىلدان بەرى شامامەن 160 مىڭ جوباعا قولداۋ كورسەتتى. ونىڭ كوپ بولىگى, ياعني 92 پايىزى ميكرو جانە شاعىن بيزنەسكە تيەسىلى. 2020 جىلدان باستاپ قوردىڭ كومەگى نەگىزىنەن ميكرو جانە شاعىن كاسىپورىندارعا باعىتتالدى, – دەپ ناقتىلادى قوردىڭ باسشىسى.
ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇش كۇندىك كورمەنى تاماشالاپ قانا قويماي, Made in KZ ماركاسىمەن شىعاتىن تاۋارلاردى ساتىپ الۋعا دا مۇمكىندىك الدى. اسىرەسە, جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبى, ماشينا جاساۋ جانە فارماتسەۆتيكا ونىمدەرى, جيھازدار, اعاشتان جاسالعان تاۋارلار, زەرگەرلىك بۇيىمدار جانە تاعى باسقالارى كەلۋشىلەر تاراپىنان جوعارى باعالاندى.
بۇدان بولەك, كەلۋشىلەر ءۇشىن «حالىق تاڭداۋى» دەگۋستاتسيالىق بايقاۋى وتكىزىلدى. سونداي-اق قازاقستاندىق جەتەكشى وندىرۋشىلەردىڭ ايەلدەر مەن ەرلەرگە ارنالعان كيىمدەرىنىڭ توپتامالارى كورسەتىلدى. بيلەتتەر بويىنشا كورمە قاتىسۋشىلارى اراسىندا كۇندەلىكتى ۇتىس ويىندارى ۇيىمداستىرىلدى.
سونىمەن قاتار Ulttyq ónim كورمەسى قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن جانە ينۆەستورلارمەن كەزدەسۋى ءۇشىن تاماشا الاڭ. كورمە اياسىندا كاسىپكەرلەرگە فرانچايزينگتىك كومپانيالاردىڭ فورۋمى مەن ءتۇرلى شەبەرلىك ساباقتارى ۇيىمداستىرىلدى. وندا تانىمال كاسىپكەرلەر وزدەرىنىڭ پايدالى بىلىمدەرىمەن, تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى.