باس پروكۋراتۋرا «ساق بولىڭىزدار! ينتەرنەت الاياقتىعى كوبەيىپ بارادى», دەپ دابىل قاعۋدا. ستاتيستيكا بويىنشا, سوڭعى 5 جىلدا ەلىمىزدە ينتەرنەت الاياقتىق فاكتىسى 10 ەسە وسكەن. ماسەلەن, 2017 جىلى ەلىمىزدە الاياقتىقتىڭ وسى تۇرىنە قاتىستى 2 مىڭنان استام قىلمىستىق ءىس تىركەلسە, وتكەن جىلى بۇل سان 21 مىڭعا جەتكەن.
ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ونلاين ساۋدا مەن تانىمال سايتتار ارقىلى الاياقتىق قۇربانى بولۋ كورسەتكىشى ايتارلىقتاي جوعارى. سونىمەن قاتار قىلمىسكەرلەر ونلاين قارىز الۋ جولىمەن جانە بانك كارتالارىنان اقشا جىمقىرادى. الاياقتار كوبىنە قۇربانىنا ينۆەستيتسيا سالۋ, ءباس تىگۋ, ويىن جانە لوتەرەيانى جارنامالايدى.
ۋاقىت وتكەن سايىن الاياقتاردىڭ اقشا جىمقىرۋ ءادىسى كۇردەلەنىپ بارادى. الايدا كوپ جاعدايدا الاياقتاردىڭ ويىن ىسكە اسىرۋىنا ازاماتتاردىڭ وزدەرى دە كىنالى. ويتكەنى ولار الاياقتاردىڭ جاڭا ادىستەرىن بىلمەيدى. ينتەرنەتتەگى جارناماعا سەنىپ, وڭاي ولجاعا كەنەلەمىن دەپ, وپىق جەپ قالادى.
باس پروكۋراتۋرا وسىنداي قىلمىستاردى ازايتۋ ءۇشىن تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى, قولدانىستاعى نورماتيۆتىك قۇجاتتاردى جەتىلدىرۋدى, ءىت باعدارلامالار مەن قوسىمشالاردى ازىرلەۋدى كوزدەيتىن ارنايى جول كارتاسىن ازىرلەدى. الاياقتاردىڭ قۇربانى بولعان ادامداردىڭ وقيعالارى جانە ينتەرنەت الاياقتارى تۋرالى فاكتىلەر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانىپ تۇرادى.
بۇعان دەيىن جول كارتاسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا باق-تا 2 مىڭنان استام اقپاراتتىق ماتەريال جاريالانعان ەكەن. كيبەرقىلمىسقا قارسى كۇرەس ورتالىعىندا دا, ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرىندە دە شتات سانى كوبەيگەن. ونلاين نەسيە الۋ ءتارتىبىن قاتاڭداتۋ ماقساتىندا بيومەتريكا جانە ەتسق قولدانۋ مىندەتتى بولدى.
سونىمەن قاتار قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن بىرگە زاڭسىز ونلاين نەسيەلەر بويىنشا اقپارات الماسۋ تۋرالى مەموراندۋم جاسالدى. بۇل – ينتەرنەت الاياقتارىنا قارسى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ماڭىزدى بولىگى. قازىردىڭ وزىندە الدىن الۋ شارالارى وڭ ناتيجەلەرىن بەرۋدە. ناقتى مالىمەتتەرگە سۇيەنەر بولساق, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ينتەرنەتتەگى الاياقتىق فاكتىلەرىنىڭ سانى 7-دەن 4,5 مىڭعا دەيىن (34%-عا) ازايعان. ال سوتقا جولدانعان ىستەر سانى – 808.
وڭىرلەردە وسىنداي ىسپەن اينالىسقان قىلمىستىق توپتار دا ۇستالىپ جاتىر. مىسالى, جاقىندا شىمكەنتتە وزدەرىن بانك قىزمەتكەرى رەتىندە تانىستىرعان 5 ادام قاشىقتان قول جەتكىزۋ باعدارلامالارى ارقىلى ازاماتتارعا نەسيە بەرىپ, نەسيە قاراجاتىن يەمدەنىپ وتىرعان. ال جەزقازعاندا ءوزىن بانك قىزمەتكەرىمىن دەپ تانىستىرعان الاياق 65 جاستاعى قاريانىڭ اتىنان 1 ميلليون تەڭگەگە نەسيە راسىمدەپ, ونى تاقىرعا وتىرعىزىپ كەتكەن. قاراعاندى قالاسىنىڭ ءىىب ميحايلوۆ پوليتسيا بولىمىنە ارىزىن ارقالاپ كەلگەن زەينەتكەر 1 ملن تەڭگە كولەمىندە نەسيە الماق بولىپ, قارىز راسىمدەۋگە كومەك ۇسىنعان سايتتاردىڭ بىرىنە حابارلاسقانىن ايتقان. كەيىننەن وعان ءوزىن بانك قىزمەتكەرى رەتىندە تانىستىرعان ءبىر ەر ادام حابارلاسىپ, قاريادان قاجەتتى مالىمەتتەردىڭ بارلىعىن العان. ءتۇرىن دە كورمەگەن بەلگىسىز, بىراق وتە «سىپايى بانك قىزمەتكەرىنە» سەنىم ارتقان زەينەتكەر وعان قارىز الۋ ءۇشىن قاجەتتى مالىمەتتەردى جىبەرەدى. كەيىننەن ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ اتىنان راسىمدەلگەن نەسيەنىڭ باسقا بىرەۋدىڭ شوتىنا اۋدارىلعانى بەلگىلى بولادى. قازىرگى تاڭدا اتالعان فاكتى بويىنشا پوليتسيا قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابى «الاياقتىق» بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعادى. جەدەل ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارى بارىسىندا كريمينالدىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بۇرىن بانك قىزمەتكەرى بولعان 21 جاستاعى كۇدىكتىنى ۇستادى. ول تەرگەۋ بارىسىندا كىناسىن تولىق مويىنداعان. قاراعاندىلىق ءتارتىپ ساقشىلارى كۇدىكتىنىڭ باسقا دا وسىعان ۇقساس قىلمىستارعا قاتىستىلىعىن تەكسەرىپ جاتىر.
ءدال وسىعان ۇقساس وقيعا جەزقازعان قالاسىنىڭ 41 جاستاعى تۇرعىنىنىڭ باسىنان وتكەن. وعان بەلگىسىز بىرەۋ قوڭىراۋ شالىپ, ءوزىن بانك قىزمەتكەرى رەتىندە تانىستىرادى. اڭگىمە بارىسىندا الگى اككى «قۇربانىنىڭ» سەنىمىنە كىرىپ العاننان كەيىن ونى ءتۇرلى قارجى مەكەمەلەرىنەن ەكى نەسيە الۋعا كوندىرگەن. وسىلايشا الدىمەن ءبىر مەكەمەدەن – 10, ەكىنشىسىنەن 2 ميلليون تەڭگە قارىز الدىرعان. اقشانى العاننان كەيىن الاياق قارجىنى باسقا ادامداردىڭ شوتتارىنا اۋدارىپ, ءوزى ءىزىم-قايىم جوق بولىپ كەتەدى. ال جەزقازعاندىق تۇرعىن بولسا الاياقتىڭ تۇزاعىنا تۇسكەنىن تىم كەش تۇسىنگەن. پوليتسياعا بار جاعدايدى بايانداپ بەرگەن جابىرلەنۋشى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ بىرىندە ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قىزمەتكەرى بولىپ جۇمىس ىستەيدى ەكەن. «الاياقتاردىڭ ارەكەتتەرى تۋرالى بەينەروليكتەردى ءجيى قارايتىنمىن. ەسكەرتۋلەرگە دە قۇلاق ءتۇرىپ جۇرەمىن. بىراق ءدال سول الاياقتاردىڭ قۇربانى بولامىن دەگەن وي ءۇش ۇيىقتاسام تۇسىمە كىرمەپتى», دەيدى ول. قازىرگى تاڭدا بۇل فاكتى بويىنشا دا قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, تەرگەۋ جۇرگىزىلۋدە.
پوليتسيا الاياقتىقتىڭ ەڭ كوپ تارالعان تاسىلدەرى ازاماتتاردى سەندىرۋ, الداۋ نەمەسە قورقىتۋ سەكىلدى پسيحولوگيالىق ادىستەرگە نەگىزدەلگەنىن ەسكەرتەدى. كوبىنە-كوپ جابىرلەنۋشىلەردى تابۋعا قاۋىپسىزدىك قىزمەتىندە نەمەسە قارجى مونيتورينگى قىزمەتىندە جۇمىس ىستەيتىن بانك قىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى بولىپ جاتادى. سول سەبەپتى دە ازاماتتار بانك قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ بانكتىك شوتتارىندا بولىپ جاتقان قانداي دا ءبىر وپەراتسيالار تۋرالى تەلەفون ارقىلى حابارلامايتىنىن ەستە ساقتاۋى قاجەت. ەگەر ءسىز الاياقتاردىڭ قۇربانى بولساڭىز, دەرەۋ پوليتسياعا حابارلاسۋىڭىز قاجەت.
وسىعان وراي ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسى «ەسكەرتەمىز, ونلاين ساۋدا جاسايتىن كەزدە كۇماندى ترانزاكتسيالاردان باس تارتىڭىز! بانك كارتاسىنىڭ دەرەكتەرىن, شوت نومەرىن جانە قاۋىپسىزدىك كودىن بوتەن ادامعا بەرمەڭىز! بانكتەردىڭ كۇماندى سىلتەمەلەرىن اشپاڭىز! كۇمان تۋعىزعان سىلتەمە بويىنشا كىرىپ, ول جەرگە جەكە مالىمەتتەرىڭىزدى ەنگىزبەڭىز! تانىمايتىن ادامعا اقشا اۋدارماڭىز! ەگەر بانك كارتاڭىزدان اقشانى زاڭسىز الىپ قويسا, دەرەۋ بانككە نەمەسە پوليتسياعا حابارلاسىڭىز!» دەپ ەسكەرتۋ جاسايدى.