پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتىنىڭ باسپانا ماسەلەسىن جەدەل شەشۋ ماقساتىندا جالعا العان تۇرعىن ءۇيدى سۋبسيديالاۋ تەتىگى ىسكە قوسىلدى. مۇنداي يگىلىكتى كوپبالالى وتباسىلار,ءى جانە ءىى توپتاعى مۇگەدەكتەر, جەتىم بالالار, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توبىنا جاتاتىن مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار پايدالانا الادى.
قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى الماز ىدىرىسوۆتىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە ەلىمىزدە شامامەن 600 مىڭ ادام كەزەكتە تۇر. ونىڭ 215 مىڭى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توبىنا جاتادى. ولار – كوپبالالى وتباسىلار, ءى جانە ءىى توپتاعى مۇگەدەكتەر, جەتىم بالالار, مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار.
– ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى بازاسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس وتباسى مۇشەلەرىنە شاققانداعى تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن (36 018 تەڭگە) تومەن شامامەن 70 مىڭ ازامات قىسقا مەرزىم ىشىندە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس. بۇعان 51 مىڭ كوپبالالى وتباسى, 2 مىڭ جەتىم بالا, 10 مىڭ ءى جانە ءىى توپتاعى مۇگەدەك, سونداي-اق مۇگەدەك بالالارى بار 7 مىڭ وتباسى كىرىپ وتىر. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بولعاندىقتان ولاردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ ماڭىزدى, – دەيدى الماز ىدىرىسوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جالعا العان ءۇيدى سۋبسيديالاۋ قاعيداتى ازاماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنە نەگىزدەلگەن. ياعني جالعا العان ءۇيدىڭ 50 پايىزى مەملەكەتتىك سۋبسيديا ەسەبىنەن جابىلادى دا, قالعان 50 پايىزىن كومەك الۋشى ءوزى تولەيدى. 70 مىڭ ازاماتقا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن 50 ملرد تەڭگە قاجەت. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جۇمسالاتىن شىعىندار شامامەن 40 ملرد تەڭگەگە تەڭ, ال جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى 10 ملرد تەڭگە مولشەرىندە.
– تەتىكتى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا جەكە تۇرعىن ءۇي قورىنان جالعا الىنعان تۇرعىن ءۇي ءۇشىن تولەمدەردى تاعايىنداۋ قاعيدالارى ازىرلەندى. وتباسى بانك وپەراتور رەتىندە كەزەكتە تۇرعان ادامداردى تۇرعىن ۇيگە مۇقتاجدىعى ولشەمشارتى بويىنشا جانە كىرىستەرىنىڭ بار-جوعىن اقپاراتتىق جۇيە ارقىلى تەكسەرەدى. تەكسەرۋ بىرنەشە مينيسترلىكتىڭ, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ دەرەكتەر بازاسىمەن ينتەگراتسيالانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ءوتىنىم ەلەكتروندى-تسيفرلىق قولتاڭبا (ەتسق) كومەگىمەن بەرىلەدى جانە ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ تالاپتارعا سايكەستىگى اۆتوماتتى تۇردە تەكسەرىلەدى. ءوتىنىشتى قابىلداۋ وسى جىلدىڭ 18 ساۋىرىندە باستالدى, – دەدى كوميتەت توراعاسى.
وتباسى بانك تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋ تولەمدەرىن سۋبسيديالاۋعا وتىنىمدەر قابىلداۋدى باستاپ كەتتى. بانكتىڭ باسقارما ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆانىڭ ايتۋىنشا, 18 ساۋىردە سۋبسيديا الۋعا ۇمىتكەر 17 مىڭ ادامعا ءوتىنىش بەرۋگە شاقىرتۋ رەتىندە SMS-حابارلاما جىبەرىلگەن.
– ءوتىنىم بەرۋ پروتسەسى تولىعىمەن تسيفرلاندىرىلعان. وتىنىشتەر قابىلداناتىن جانە وڭدەلەتىن تسيفرلى پلاتفورمانىڭ قازاقستاندا بالاماسى جوق. باعدارلاما شارتتارىنا سايكەس كەلەتىن قازاقستاندىقتارعا otbasybank.kz («باسپانا ماركەت» ماركەتپلەيسى) پلاتفورماسىندا ءوتىنىم بەرۋ قولجەتىمدى. العاشقى وتىنىمدەردى بەرۋ بارىسىندا بانكتىڭ IT-ماماندارى تاراپىنان جەدەل رەتتەۋدى تالاپ ەتەتىن قاتەلەر تۋىنداۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەردىك. سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەڭدە بانكتىڭ كليەنتى بولىپ سانالاتىن ۇمىتكەرلەردەن وتىنىمدەر قابىلدانا باستادى. ەكىنشى كەزەڭدە, ياعني 26 ساۋىردە وتباسى بانكىنەن تاعى 23 مىڭ ۇمىتكەرگە SMS-حابارلاما جىبەرىلدى. جالداۋ شارتتارى بويىنشا تولەمدەردى رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك بيۋدجەتتەردەن قاراجات تۇسكەننەن كەيىن ماۋسىم ايىنان باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى ءلاززات يبراگيموۆا.
جالداۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋعا ۇمىتكەرلەر قاتارىنداعى وتباسىلاردىڭ سوڭعى 6 ايداعى ورتاشا جيىنتىق تابىسى وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە شاققاندا ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن, ياعني 36 018 تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. سۋبسيديالاۋعا ارنالعان وتىنىمدەر ەتسق كومەگىمەن قابىلداناتىندىقتان, ازاماتتار ەلەكتروندى-تسيفرلى قولتاڭبانى الدىن الا الىپ قويعانى دۇرىس نەمەسە قولدانىستاعى ەتسق-نىڭ وزەكتىلىگىن تەكسەرۋى قاجەت.
– تاعى ءبىر تالاپ, سۋبسيديا الۋعا ۇمىتكەرلەر وتباسى بانكىنىڭ كليەنتتەرى بولۋى ءتيىس. ياعني بانكتە دەپوزيتى بولۋى كەرەك جانە وتباسى بانكىنىڭ ينتەرنەت بانكينگىندە تىركەلۋى قاجەت. جيناق شوتى جوق ادامدار ونى بەينەبانكينگ نەمەسە Otbasy bank ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى اشا الادى. دەپوزيت بولاشاق تۇرعىن ۇيگە قارجى جيناقتاۋ ءۇشىن اشىلادى. دەپوزيت بولاشاقتا باسپانا الۋ ءۇشىن اشىلادى. ونى كەزەكتە تۇرعان ادام جالداۋ تولەمدەرى توقتاتىلعاننان كەيىن ساتىپ الا الادى. ال ازىرشە شاما-شارقىنا قاراي جيناقتاي بەرۋىنە بولادى. بىراق ەرتەرەك اشىلعان دەپوزيت بولاشاقتا كليەنت ءۇشىن تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىك ساتىسىنىڭ كەلەسى ساتىسىنا ءوتۋ كەزىندە ارتىقشىلىق اكەلەتىنىن ۇمىتپايىق, – دەدى ل.يبراگيموۆا.
باعدارلاماعا قاتىسۋشى ەڭ الدىمەن تولەمدى الۋ تۋرالى وتىنىشكە قول قويادى جانە جەكە دەرەكتەردى جيناۋعا ءارى وڭدەۋگە كەلىسىم بەرەدى. قول قويىلعاننان كەيىن جۇيە دەرەكتەردى وڭدەپ, وتباسىنىڭ قۇرامىن انىقتايدى. سودان كەيىن كامەلەتتىك جاسقا تولعان ءاربىر وتباسى مۇشەسى otbasybank.kz سايتىندا «قوناق» رەتىندە تىركەلىپ, ەتسق ارقىلى جەكە دەرەكتەردى جيناۋ جانە وڭدەۋ كەلىسىمىنە قول قويۋى كەرەك. وسىدان كەيىن جۇيە دەرەكتەردى قايتادان تەكسەرىپ, ءوتىنىش بەرۋشىگە سۋبسيديا الۋعا كەلىسىم بەرەدى نەمەسە سەبەبىن ءتۇسىندىرىپ, ءوتىنىشىن كەرى قايتارادى.
– ءوتىنىش ماقۇلدانسا, حابارلامادا جالعا الۋ ايماعى, پاتەر اۋدانى, جالداۋ اقىسىنىڭ ماكسيمالدى مولشەرى مەن قاتىسۋشىعا تيەسىلى ەڭ جوعارى سۋبسيديا كولەمى كورسەتىلەدى. وسىدان كەيىن «پاتەر يەسى تۋرالى دەرەكتەر» بولىمىندە ءوتىنىش يەسى پاتەردى جالعا بەرۋشىنىڭ جسن نەمەسە بسن كورسەتۋى كەرەك. وسى ساتتەن پروتسەسكە جالعا الىناتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ يەسى قوسىلىپ, ەكىنشى كەزەڭى باستالادى. باسپانانى جالعا بەرۋشى دە otbasybank.kz سايتىندا ەتسق ارقىلى تىركەلىپ, «جالعا الۋ اقىسىن سۋبسيديالاۋ» بولىمىندە دەرەكتەرىن راستايدى. سونداي-اق جەكە دەرەكتەردى جيناۋ جانە وڭدەۋ تۋرالى وتىنىشكە قول قويىپ, جالعا بەرىلەتىن پاتەردىڭ كاداسترلىق ءنومىرىن جانە قاراجات اۋدارىلاتىن 20 ساندىق شوتتى كورسەتۋى كەرەك. وسىدان كەيىن جۇيە جالداۋ شارتىن جانە تولەم كەستەسىن جاساپ شىعادى, وعان تاراپتار ەتسق ارقىلى قول قويادى. سۋبسيديا الۋعا ءوتىنىش بەرۋشى جالداۋ شارتىن تىركەگەنى ءۇشىن مەملەكەتتىك باج تولەيدى. سودان كەيىن ونىڭ جەكە كابينەتىندە تولەم كەستەسى بار جالداۋ شارتى پايدا بولادى, – دەدى بانكتىڭ باسقارما ءتورايىمى.
جالدامالى باسپانانى اركىم ءوزى ىزدەيدى. وتباسى بانك سۋبسيديانى جالعا الۋ كەلىسىمشارتىنىڭ مەرزىمى اياقتالعانشا اي سايىن اۋدارىپ وتىرادى. قۇجاتتىڭ كۇشىن مەرزىمىنەن بۇرىن جويۋعا, سونداي-اق جاڭا ءۇي يەسىمەن كەلىسىمشارت قۇرۋعا رۇقسات ەتىلگەن. بۇل جاعدايدا otbasybank.kz پورتالىندا ءوتىنىش بەرۋ پروتسەسى قايتادان جاسالادى.
وتباسى بانك جىل سايىن سۋبسيديا الۋشىلاردىڭ شارتتارعا ساي كەلۋىنە مونيتورينگ جۇرگىزىپ, تولەم ءتارتىبىن اي سايىن قاداعالاپ وتىرادى. ال جەرگiلiكتi اكiمدiكتەر جالدامالى ۇيلەر مەن وندا تۇرىپ جاتقان ازاماتتاردى كەمiندە توقسانىنا بiر رەت تەكسەرەتiن بولادى. باسپانانى جاقىن تۋىستاردان جانە جۇبايلاردان, ونىڭ ىشىندە بۇرىنعى جۇبايلارىنان جانە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ تۋىستارىنان جالعا الۋعا, سونداي-اق قايتا جالعا وتكىزۋگە تىيىم سالىنعان.
پلاتفورما ىسكە قوسىلعان 5 كۇننىڭ ىشىندە (22 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا) ۇمىتكەرلەردەن باعدارلاماعا قاتىسۋ جونىندە 1 662 ءوتىنىش تۇسكەن. بۇل رەتتە 259 ءوتىنىش ماقۇلدانىپتى (جالعا بەرۋشىنىڭ دەرەكتەرى كۇتىلۋدە). 129 ءوتىنىش بويىنشا قاتىسۋشىنىڭ نەمەسە ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ دەرەكتەرى تەكسەرىلۋدە. 161 ءوتىنىش يەسى تەك باستاپقى دەرەكتەردى عانا ەنگىزگەن. قاتىسۋشى تاراپىنان جويىلعان وتىنىشتەر – 105.
تەكسەرۋ بارىسىندا 1 008 ءوتىنىش كەرى قايتارىلعان. كوپشىلىگى (575 ءوتىنىش) تىركەۋ كەزىندە SMS ارقىلى جىبەرىلگەن كودتى ەنگىزبەگەن. باسقا دا سەبەپتەر بار. ماسەلەن, 76 ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ جەكە كۋالىگىنىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن. 61 ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە شاققانداعى تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن جوعارى ەكەنى انىقتالعان. 52 ءوتىنىش يەسىنىڭ سالىقتىق بەرەشەگى بار بولىپ شىقتى. تەحنيكالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى 48 وتىنىشتەن باس تارتىلعان. سونداي-اق 46 ءوتىنىش بەرۋشىگە تولەم تالاپ-تاپسىرىسى قويىلعان. 46 ادامنىڭ جىلجىمايتىن مۇلكى بار ەكەنى انىقتالعان. 36 ءوتىنىش بەرۋشى ءموبيلدى ازاماتتار بازاسىنان تابىلماعان, ال 36 ادامعا SMS جىبەرۋ/الۋ مۇمكىن بولماعان. 19 ادامنىڭ وتباسىلىق جاعدايى دۇرىس كورسەتىلمەگەن. 10 ءوتىنىش بويىنشا وتباسى مۇشەلەرى تۋرالى دەرەكتەر تابىلماعان. ەكى ادامنىڭ كەزەكتە تۇرعانى راستالماسا, 1 ءوتىنىش يەسى دەرەكتەردى وڭدەۋ كەلىسىمىنە قول قويماعان.
ماقۇلدانعان وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى (96 ءوتىنىش) نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنان تۇسكەن. ەكىنشى ورىندا – شىمكەنت (51 ءوتىنىش), ءۇشىنشى ورىندا تۇركىستان وبلىسى (31 ءوتىنىش) تۇر.