ەلوردادا قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى «Sarap» ساراپشىلىق كلۋبىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. اتالعان شاراعا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, تانىمال عالىمدار جانە زيالى قاۋىم وكىلدەرى ءھام ساياساتتانۋشى ماماندار قاتىستى.
ماڭىزدى جيىندى ۇيىمداستىرۋشى-مودەراتور سەرىكقازى كاكىبالانىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل رەتكى باسقوسۋعا نەگىز بولعان – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋىندا ايتىلعان ساياسي-الەۋمەتتىك باعىتتاردى, كەلەلى رەفورمالار مەن ۇسىنىستاردى ساياسي ساراپشىلار جانە ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىمەن بىرگە ويتالقىسىنان وتكىزۋ.
«بۇل جولعى جولداۋ فورماتى مەن مازمۇنى جاعىنان بۇرىنعىلاردان ەرەكشە بولدى. سەبەبى جولداۋدا مەملەكەتىمىزدىڭ سىندارلى كەزەڭنەن ءوتۋى مەن دامۋىنا قاتىستى ناقتى مىندەتتەر مەن ماقساتتار بەلگىلەندى. ەڭ الدىمەن ساياسي قۇجاتتا پرەزيدەنتىمىز ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك ساياسي جۇيەنى كەشەندى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ۇسىنىپ, ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق داعدارىسقا قارسى جەدەل جۇزەگە اسىرىلاتىن شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرۋ جايلى ايتتى. سونىڭ ىشىندە, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتىندەگى بيۋروكراتيانى جويۋعا باسا ءمان بەرىلەتىندىگى جايلى ءسوز بولدى», دەدى سەرىكقازى كوكەناي ۇلى.
جيىن بارىسى ءارى قاراي پىكىر الماسۋ فورماتىنا اۋىستى. العاشقى بولىپ ءسوز العان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى قازىبەك يسا بۇل جولعى جولداۋ ساياسي ماسەلەلەرگە تولى بولعانى تۋرالى اتاپ ءوتىپ, ونىڭ باستى ماڭىزىنا توقتالدى: «جولداۋدىڭ ەرەكشەلىگى – ساياسي ۇيىمدار, جەكە تۇلعالار بولسىن, بارلىعىنىڭ ۇسىنىستارى تولىق قامتىلعان كەمەل قۇجات رەتىندە ماڭىزدى. ەڭ باستىسى, بۇعان دەيىن ءمالىم بولعانداي, حالىقتىڭ ءسوزىن تىڭداپ قانا قويماي, ونى ىسكە اسىرۋدىڭ تەتىكتەرى قالانا باستادى. ساياسي قۇجاتتىڭ نەگىزگى ۇسىنىستارى – پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ارقىلى پرەزيدەنتتىك مودەلدى وزگەرتۋ جايى قاراستىرىلۋدا. ول ءۇشىن ماجوريتارلى, پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسىنە كوشىپ جاتىرمىز. مەنىڭ ويىمشا, حالىق پەن بيلىكتى جاقىنداستىراتىن قادام. ودان كەيىن ءارتۇرلى دەڭگەيلى اكىمدەردى سايلاۋ ماسەلەسى ايقىندالىپ جاتىر», دەدى.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى امانجول التاەۆ: «قازىرگى تاڭدا پرەزيدەنتىمىز تاراپىنان ۇسىنىلىپ وتىرعان ساياسي ءھام ەكونوميكالىق رەفورمالار الدا بولاتىن زور وزگەرىستەردىڭ نىشانى ەكەنى بەلگىلى. ەندىگى ماقسات – وسى وزگەرىستەردى ناتيجەلى, تياناقتى ىسكە اسىرۋ. ياعني جەمىسىن كورۋ. بۇل تۇستا ساياسي رەفورمانىڭ وزەگى – سۋپەرپرەزيدەنتتىكتەن پرەزيدەنتتىك-پارلامەنتتىك باسقارۋ فورماسىنا كوشۋ بولماق. وسىنىڭ العاشقى قادامى رەتىندە مەملەكەت باسقارعان ادام ەشقانداي ساياسي پارتيانىڭ مۇشەسى بولماۋى كەرەك دەلىندى. بۇل ءۇردىس الداعى ۋاقىتتا ساياسي پارتيالاردىڭ تەڭ دارەجەدە باسەكەلەستىك تانىتۋىنا جول اشارى انىق», دەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنان كەيىن ءسوز العان قازاق تەحنولوگيا جانە بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساپارباي جۋباەۆ: «جولداۋدا حالىققا قاڭتار وقيعاسى نە سەبەپتەن بولعانىن اشىق ايتۋ جانە كەلەشەكتە بۇنداي قاسىرەت بولماۋى ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك ەكەنى ايتىلدى. ەڭ نەگىزگى سەبەپ – قاراپايىم حالىقتىڭ سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ ناشارلاۋى, جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق, تۇرعىن ءۇي الۋعا قولجەتىمدىلىكتىڭ ازايۋى.
نارازىلىقتى تۋدىرعان ەكىنشى ۇلكەن سەبەپ – ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق بايلىعىنىڭ ادىلەتسىز ءبولىنۋى. 162 ادامنىڭ قازاقستان بايلىعىنىڭ 55 پايىزىنا يە بولۋى. بۇل جاعداي – وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنداعى ادىلەتسىز جەكەشەلەندىرۋدىڭ سالدارى. ارناۋلى قاۋلىلارمەن جەر جانە جەراستى بايلىعىمىز بيلىك جانە بيلىككە جاقىن توپتاردىڭ يەلىگىنە بەرىلگەن.
بۇگىندە وسى بيلىك پەن وليگارحتار يەلەنگەن بايلىقتارىن مىسە تۇتپاي, بيۋدجەت قارجىلارىن سىبايلاس جەمقورلىق جولىمەن يەلەنۋدى توقتاتپاۋىندا. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلىق قولداۋ – سۋبسيديالاۋداعى قوررۋپتسيانىڭ ءورشۋى. بۇل ادىلەتسىزدىكتەردى, ياعني جەمقورلىقتى توقتاتۋعا نەگىزىنەن ءۇش جاعداي اسەر ەتەدى:
- بيلىكتەگىلەر مەن وليگارحتاردىڭ مەنشىككە ادىلەتسىز يەلىك ەتۋىن وزگەرتۋ;
- اشىق جانە ادىلەتتى سايلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ;
- حالىقتىڭ كوررۋپتسياعا دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتۋ, ادەت-عۇرپىمىزداعى سىبايلاس جەمقورلىققا توزىمدىلىگىمىزدى ازايتۋ», دەدى.
ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى مەيرام يمانباەۆ ءوز سوزىندە: «جالپى, دامۋدىڭ كەپىلى – مەملەكەتتىڭ كونسترۋكتسياسىن دۇرىس قالىپتاستىرۋدان باستالادى. سونىڭ ءبىرى باتىس ەلدەرىنىڭ قوعامدىق قاتىناستارى مەن باسقارۋ قۇرىلىمدارىندا كىرىكتىرىلگەن دەموكراتيالىق ۇردىستەن ۇيرەنەرىمىز كوپ. اقىلدى ادام باسقانىڭ قاتەسىنەن ساباق الادى دەگەندەي, بۇگىنگىدەي الماعايىپ كەزەڭدە باسقارۋدىڭ ساياسي جۇيەسى دۇرىس قۇرىلسا, قالعانى, ياعني ەكونوميكا, رۋحانيات, ءبىلىم سالاسى وزدەرىنىڭ دۇرىس باعىتىن ايقىنداپ, ادەتتەگىدەي دامي بەرەدى. وسى ورايدا, اقش ساياساتتانۋشىسى روبەرت دال نەگىزدەگەندەي, دەموكراتيالىق سايلاۋدىڭ نەگىزدەرى (سايلاۋ ادىلدىگى, سايلاۋ ەركىندىگى, بارشاعا ورتاق سايلاۋ قۇقىعى, تۇلعانىڭ ءوزىن-ءوزى ۇسىنا الۋى, بالامالى اقپارات, ت.ب.) قوعام ومىرىنە تولىق سىڭىرىلسە, بۇگىنگى جيىنعا تاقىرىپ بولعان قازاقستاندىق جاڭارۋ جانە جاڭعىرۋ جولى جەتىلەر ەدى», دەدى. ءوز كەزەگىندە قوعام بەلسەندىلەرى سەرىك بەلگىباەۆ, ماريامگۇل قۇسايىنوۆا قاتارلى جاس بۋىن وكىلدەرى دە ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.