پرەزيدەنت پارمەنىمەن سۇيىتىلعان گاز بەن جانار-جاعارماي باعاسى رەتتەلىپ, وسى سالادا جىلدار بويى قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى شەشۋگە تاپسىرما بەرىلدى. دەسە دە, الپاۋىتتار مۇددەسىنىڭ تاساسىندا قالىپ, كاسىبى قوجىراي باستاعان بيزنەس وكىلدەرى ءالى دە كەدەرگىلەر كوپ ەكەنىن ايتادى. وسىعان بايلانىستى قىزىلوردا وبلىسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا جيىن ءوتىپ, وعان وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم, ءبىلىم باسقارمالارى, اۋماقتىق باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ, تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ, ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك, ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتتەرىنىڭ باسشىلىعى, وسى سالاداعى كاسىپ يەلەرى قاتىستى.
جيىندا وبلىستىق باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ەرسىن ورىنباەۆ بەنزين, ديزەل, سۇيىتىلعان گاز باعالارىن رەتتەۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان شارالار تۋرالى باياندادى.
– وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ەرەجە تالابىنىڭ اۋىرلىعىنان ءونىم تەك گاز جەلىلىك ۇيىمدار ارقىلى ساتىلىپ كەلدى. سۇيىتىلعان گاز ساتۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەردىڭ كوپشىلىگى ستانسالارىن امالسىزدان جالعا بەرۋگە ءماجبۇر بولعان. قازىر بۇرىنعىداي ەمەس, تالاپ جەڭىلدەدى. ەندى گاز قۇيۋ ستانساسى بار كەز كەلگەن كاسىپكەر گازدى «قازگەرمۇناي» كومپانياسىنان تىكەلەي الا الادى, – دەيدى ە.ورىنباەۆ.
وسىعان دەيىن سۇيىتىلعان گازدى ساتۋ ءۇشىن اككرەديتاتسيادان وتەتىن كومپانيالاردىڭ 300 توننالىق قويماسى بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ قويىلىپ كەلگەن. كەم دەگەندە 200-300 ملن تەڭگە جۇمسالاتىن مۇنداي قويمانى سالۋعا كەز كەلگەن كاسىپكەردىڭ شاماسى كەلە بەرمەيتىنى دە انىق ەدى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە قويما سىيىمدىلىعىن 60 تونناعا ءتۇسىرۋ جونىندە ۇسىنىس بەرىپ, ول قولداۋ تاپتى.
اگەنتتىك پەن پروكۋراتۋرا بىرلەسىپ, وبلىستاعى سۇيىتىلعان گاز ساۋداسىنا بايلانىستى «قازگەرمۇناي» كومپانياسى مەن 12 سۋبەكتىگە قاتىستى تەرگەۋ, تەكسەرۋ جۇمىستارىن باستادى. 10-15 كۇندە ونىڭ ناتيجەسى دە بەلگىلى بولىپ قالادى. قازىرگى بەلگىلىسى, ءبىراز زاڭ بۇزۋشىلىق بار. مىسالى, قىزىلوردا وبلىسىنا بولىنگەن گازدىڭ تۇركىستان, جامبىل وبلىستارى مەن شىمكەنت قالاسى اۋماعىندا ساتىلعانى انىقتالىپ وتىر. «وسىنىڭ كەسىرىنەن تاپشىلىق قولدان جاسالىپ كەلگەن», دەسەدى ماماندار.
وبلىسقا اقپان ايىندا 6 652 توننا سۇيىتىلعان گاز ءبولىندى. بىراق سۇرانىس كولەمى بۇدان الدەقايدا كوپ. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا جينالعاندار جەرگىلىكتى وپەراتورلار بەرگەن وتىنىمدەردىڭ تولىق قاناعاتتاندىرىلماۋى بۇرىننان بار ەكەندىگىن ايتادى. ولار وسىعان دەيىنگى باعامەن ساتىپ الىنىپ قويعان مۇناي ونىمدەرىن قايتا ەسەپتەۋ, ارتىق تولەنگەن قاراجاتتى ءوندىرىپ بەرۋ, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە ديزەل وتىنىن جەتكىزۋدەگى جۇيەسىزدىك تە اقىلداسا وتىرىپ شەشىلۋى ءتيىس ماسەلە دەپ سانايدى. «كوممەرتسيالىق قۇپيا» دەگەن جەلەۋمەن بار تىرلىكتى جەتى قاپ ق ۇلىپقا سالۋدىڭ جەتكىزگەن جەرى وسى بولدى, ەندى بارلىق ەسەپتەمەلەر اشىق بولۋى ءتيىس», دەيدى ىسكەرلەر.
كاسىپ يەلەرىنىڭ ايتۋىنشا, سۇيىتىلعان گاز نارىعىنداعى جاعداي رەتتەلمەسە, وبلىستاعى اۆتوگاز بەكەتتەرى كوپ ۇزاماي جابىلادى. مىقتىلاردىڭ مۇددەسىن كوزدەگەن ەرەجەدەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ تاۋى شاعىلىپ, باسەكەلەستىك ورتا جويىلدى. جيىندا 27 جىلدان بەرى وسى سالادا كەلە جاتقان كاسىپكەر تالعات جۇماتوۆ بۇرىن وبلىس اۋماعىندا بىرنەشە بەكەتى بولسا, قازىر قالاداعىسىن عانا اۋپىرىمدەپ الىپ قالعانىن ايتتى.
– مۇناي ونىمدەرىنىڭ بىرنەشە قولدان ءوتۋى ونىڭ باعاسىنىڭ اسپانداپ كەتۋىنە اكەلىپ سوقتىرىپ وتىر. 2017 جىلعا دەيىن بىزگە قاجەتتى كولەم وبلىستان ءبولىنىپ, اركىم سۇرانىسىنا ساي الاتىن. الدا سول جۇيەگە قايتىپ ورالۋىمىز كەرەك. قازىر ءبىز سۇراعانىمىزدىڭ 30 پايىزى قولىمىزعا تيگەنىنە قۋاناتىن بولدىق. شىنى كەرەك, تابىس تاپپاق تۇگىلى, بيزنەستى ساقتاپ قالعانىمىزعا شۇكىرلىك ايتاتىن جاعدايعا جەتتىك. بىلتىر ءبىراز كاسىپكەر جۇمىسىن توقتاتتى. وسى سالادا 30 جىلعا جۋىق تاجىريبەسى بار مەنىڭ جاعدايىم وسىنداي بولعاندا, كاسىپتى جاڭا باستاپ جاتقانداردىڭ احۋالىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق شىعار؟, – دەيدى كاسىپكەر.
جيىندا وبلىستىق تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى گۇلميرا وتەگەنوۆا بەنزين, ديزەل, سۇيىتىلعان گاز ونىمدەرىن بولشەك ساۋدا ارقىلى وتكىزۋگە بەلگىلەنگەن شەكتى باعالاردى بۇزعاندارعا قاراستىرىلعان جاۋاپكەرشىلىك, وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرلان جولامانوۆ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ءۇشىن سۇيىتىلعان مۇناي گازىن الۋ بويىنشا سوڭعى وزگەرىستەر جايلى بايان ەتتى. كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مۇرات تاسقاراەۆ باعانى تۇراقتاندىرۋ باعىتىندا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى تۇسىندىرمە جاسادى.
كاسىپ يەلەرىنىڭ ماسەلەسى قارالعان وتىرىسقا بەينەبايلانىس ارقىلى اۋدانداردان قاتىسىپ وتىرعاندار دا جاعدايلارىن ايتتى. مىسالى, وبلىستا مۇناي ونىمدەرىن بولشەك ساۋدادا وتكىزۋدىڭ 6 ايعا ارنالعان شەكتى باعاسىنا سايكەس ديزەل 230 تەڭگەدەن بەلگىلەندى. ال 2020 جىلعى بەكىتىلگەن بيۋدجەتتىك وتىنىمگە وراي وڭىردەگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى ءۇشىن ديزەل باعاسى 205 تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. سوندا ولارعا ءونىم جەتكىزىپ وتىرعان كاسىپكەر نە ىستەۋى كەرەك؟ كاسىپكەر كەلىسىمشارتتى بىرجاقتى بۇزسا, جوسىقسىز ءونىم بەرۋشى رەتىندە كەلەسى تەندەرلەرگە قاتىسا الماي قالادى.
بيلىك وكىلدەرى مەن بيزنەسمەندەر كەزدەسۋىندە كوپ ماسەلە اشىق ايتىلدى. جۇزدەسۋگە كەلگەن ءتيىستى دەپارتامەنت, باسقارما وكىلدەرى بيزنەسمەندەردىڭ بارلىق ۇسىنىس-تىلەكتەرى ەسكەرىلەتىنىن جەتكىزدى.
قىزىلوردا وبلىسى