كەشە ەلورداداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا بىرىككەن اراب امىرلىگىنىڭ قازاقستانداعى مادەنيەت كۇندەرى قىلقالام, قولونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمەلەرىمەن ايشىقتالىپ, ەكى ەلدىڭ ونەر يەلەرى قاتىسۋىمەن وتكەن دوستىق راۋىشتەگى كونتسەرتتىك باعدارلامامەن باستالعان.
مۇسىلمان الەمىمەن قازاق ەلىنىڭ اراسىنداعى رۋحاني بايلانىستار يماني ءھام يبالى تۇرعىداعى رۋحاني قادامدارمەن سيپاتتالۋى, ەكى ەلدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىندە ءبىر-بىرىنە وتە ۇقساس بولىپ كەلەتىن ىزگىلىكتى يىرىمدەر مەن ەجەلدەن ەگىز ورنەكتەردىڭ, ادامگەرشىلىك ايشىقتارىنىڭ قاتار كەزدەسۋى بەكەر بولماسا كەرەك. سوڭعى جىلدارى وسىناۋ قۇندىلىقتاردىڭ تامىرى ەداۋىر تەرەڭدەپ, ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار جان-جاقتى دامىپ, مادەني شارالارمەن اسپەتتەلۋدە. سونىڭ ءبىر جارقىن مىسالى رەتىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وتكەن جىلى ناۋرىزداعى بىرىككەن اراب امىرلىگىنە رەسمي ساپارى بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن ەكى مەملەكەت اراسىنداعى مادەنيەت كۇندەرىن ايتۋعا بولادى. قازاقستاننىڭ اراب ەلىندەگى مادەنيەت كۇندەرىنىڭ كۇنگەيلى ساتتەرى ەكى ەل تاريحىنىڭ ۇمىتىلماس پاراعى بولىپ قاتتالعاندا, ەندىگى ايشىقتى سەزىمدەردى بىرىككەن اراب امىرلىگىنىڭ مادەنيەت مايتالماندارى جاراسىمدى جالعاستىرعان.
“كەرۋەن” ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا “امىرلىك اۋىلى” اتتى ەتنوقالاشىق تۇرىندەگى كورمە ارقىلى جۇرتشىلىق ارابتىڭ ۇلتتىق ادەت-عۇرپى, سالتى-ءداستۇرى مەن مادەنيەتى سەكىلدى ەرەكشە بوياۋلارمەن جاقىنىراق تانىسۋعا مۇمكىندىك العان. كورمە مامىردىڭ 14-ىنە دەيىن جالعاسادى. استانا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ بۇرىن كەزىكپەگەن نەشە ءتۇرلى جاۋھارلاردى تاماشالاپ, ارابتاردىڭ ءومىرى مەن قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگىنەن مول ماعلۇمات الۋىنا جاعداي جاسالعانى تاعىلىمدى. ەتنوقالاشىق اراب ەلىنىڭ كادىمگى كۇندەلىكتى ومىرىندەگى ۋاقىت بەدەرلەرىن ءدال دە كوركەم بەينەلەگەنى كوڭىلگە شۋاق سەبەلەيدى. ادام ءوزىن بەينەبىر مۇسىلمان الەمىنىڭ ءازىز قىراتتارىن ارالاپ, ودان مەيىرىم مەن قايىرىمدىلىقتىڭ قالتقىسىز قاسيەتتەرىنە كەزىككەندەي كۇي كەشەدى.
تۇستەن كەيىن بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ ءۇشىنشى قاباتىنا قاز-قاتار ورنالاسقان قىزىل-جاسىل, اشىق, ايقىن بوياۋلاردىڭ ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ, ءبىرىن-ءبىرى بايىتقان كەرەمەتىنە كۋا بولعان كورەرمەنگە وسى ءساتتىڭ ەستە قالار تۇستارى مول بولدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. مادەنيەت كۇندەرىندەگى ءىس-شارانىڭ باعدارلاماسى شەڭبەرىندەگى كوركەم بەينەلەۋ ونەرى, اراب مۋزىكا جانە بي ۇجىمدارىنىڭ ونەرى, وعان كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ وزگەشە سەرپىن قوسىپ وتىرعانى عانيبەت سەزىم سىيلادى. ناجات مەككي, حاليل ابدۋل ۆاحيد, فاحد ءال ابداللاح, يبديسام ابدۋل ازيز, احمەد ءال شيرەف, حۇسەيىن شيرەف, مۇحاممەد ءال گاززاب, فاتما ابدۋل ۆاحي, يبراگيم ءال اۆادي, ابدۋل راحمان زەينەل سياقتى بوياۋمەن كىسى جادىندا ماڭگى قالاتىن قاداۋ-قاداۋ ويلار ايتا بىلەتىن قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ ەڭبەكتەرىن جۇرتشىلىق قىزىعا تاماشالادى. كوبى ادام بالاسىنىڭ ىشكى سەزىمدەرىنە مەيىرىمدىلىك نۇرىن سەبەلەسەم دەپ تۇرادى ەكەن. جاھاننىڭ جانارىنا سۇيىسپەنشىلىك ساۋلەسىن سىيلاپ, كىسىنى شات-شادىمان اسەرگە بولەپ جىبەرەدى. كورمەگە ىلىنگەن تۋىندىلاردىڭ اراسىندا تەڭىز بەن كەمەلەردىڭ بەينەسىنە كوبىرەك قالام تەربەلىپتى. تەڭىز تەڭسەلەدى. تولاعاي تولقىندار جاعاعا ادۋىن كوبىگىن بۇرقىراتا شاشىپ, كەمە-تاعدىرعا الەك سالىپ-اق جاتىر. بىراق ءومىر ءۇشىن جانتالاسقان كەمە جەلكەنىن جەلگە كەرىپ, العا ۇمتىلىپ بارا جاتىر. اراب حالقىنىڭ ءومىر ءۇشىن اڭسارلارى وسى شتريحتارمەن انىق سىزىلىپ, سول ويدى الاقانداعىداي ەتىپ جايا سالىپتى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا, قازاقستان قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ وي-مۇراتتارىمەن جۇپتاسىپ, قوس حالىقتىڭ ءۇنى دە بەيبىت زامان مەن تىنىشتىق سازىنا ۇيلەسە قۇرىلعانىن اڭعارتادى.
سارايدىڭ كىرە بەرىسىندەگى جۇرت وتەتىن جەرگە ارابتىڭ جيىرما شاقتى ونەرپازى جاعالاي تۇردى دا قولدارىنداعى ۇرمالى اسپاپتارىن سابالاپ, ۇلتتىق اۋەندەرىن اۋەلەتە جونەلدى. ۇلكەنى دە, جاسى دا تەگىس ءبىر ءتۇستى كيىممەن كورەر كوزگە وزدەرىن مۇسىلمان الەمىنىڭ وكىلى ەكەنىن بىردەن ۇقتىرىپ, بەلدەرىن ەرەكشە ءيىپ, اندەرىن بارعان سايىن ۇدەتە تۇسكەن. بۇل ولاردىڭ وسى كەشكە جيىلعان جۇرتشىلىقتى دوستىق كوڭىلمەن قارسى الىپ جاتقاندارىنىڭ بەلگىسى ەدى. ءداستۇر دەگەن وسىنداي كورىنىستەرمەن كەڭ جايىلماق, سالت-سانانىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتپەك. قازاق ەلىنە كەلىپ, سول ءۇردىستى ۇكىلەپ جاتقان ارابتاردىڭ نيەت-پيعىلىنان ءوز ۇلگىلەرىنە قاشاندا ماقتانىش سەزىممەن قاراپ ۇيرەنگەن حالىق ەكەنى كورىندى. ارمەن قارايعى شارانى ونەر شەبەرلەرىنىڭ كونتسەرتى جالعاستىرىپ, ەكى جاقتان جىلى لەبىزدەر ايتىلدى. ساحنا تورىنە اۋەلى مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد كوتەرىلدى. “ بىرىككەن اراب امىرلىگىنەن كەلگەن دوستار, استانالىقتار , – دەپ ءسوز باستادى مينيستر, – بۇگىن ءبىزدىڭ مادەني ومىرىمىزدە ۇلكەن تاريحي وقيعا بولىپ جاتىر. بىرىككەن اراب امىرلىگىنىڭ قازاقستاندا العاش رەت مادەنيەت كۇندەرى وتۋدە. ەكى ەل باسشىلارىنىڭ شەشىمىمەن وتكەن جىلى قازاقستاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى ابۋ-دابي مەن دۋباي شاھارلارىندا زور قۇرمەتپەن وتكەن بولاتىن. ەندى, مىنەكي, بىرىككەن اراب امىرلىگىندەگى باۋىرلارىمىز استانا تورىندە ونەر كورسەتپەك”. ەلوردادا ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ شەشىمىمەن قۇنى كوپ ءمولشەردەگى اۋقىمدى جوبا قولعا الىنىپ جاتسا, ال اقتاۋدا “اقتاۋ-ءسيتيدىڭ” جاڭا قۇرىلىسى باستالعانىن ايتىپ, مۇنداي ءوزارا ساۋدا-ەكونوميكالىق, ديپلوماتيالىق, ساياسي, سونداي-اق ءمادەنيەت پەن تۋريزم سالاسىنداعى بايلانىستار الداعى ۋاقىتتا دا قارقىندى دامي بەرەتىنىن ءسوز ەتسە, ءباا-ءنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, دوكتور ءانۋار گەرگاش بۇكىل اراب حالقىنىڭ قازاق ەلىنە دەگەن جۇرەكجاردى لەبىزىن جەتكىزدى. “وسى كەشكە ءبارىڭىزدىڭ اسىعا جەتكەندەرىڭىز ءۇشىن سىزدەرگە اۋەلى العىس بىلدىرگىم كەلەدى,– دەدى ول. – ەكى ەل باسشىلارىنىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ءتۇرلى سالالار بويىنشا قارىم-قاتىناستار بارىنشا دامىپ كەلەدى.” ساپار بارىسىندا مادەني بايلانىستار عانا جوسپارلانباي, ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتارالىق كوميسسياسى دا اۋقىمدى جۇمىستار اتقاراتىنىن اڭگىمەلەگەن. اسەم استانانىڭ ۇنايتىنىن ايتقان. قازاق ەلىنىڭ بولاشاعىنا سەنەتىنىن جەتكىزگەن. سوندىقتان دا ەكى مەملەكەتتىڭ الدىندا ءتۇرلى سالالار بويىنشا قىرۋار جۇمىستار كۇتىپ تۇرعانىن تىلگە تيەك ەتكەن. سول ماقساتتىڭ ومىردەگى ناقتى كورىنىسىندەي بولىپ, ەكى ەلدىڭ مادەنيەت مايتالماندارىنان قۇرالعان كەش انۇرانمەن ورىلە كەتتى. ساحنا تورىندە كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ سيمفونيالىق وركەسترى (ديريجەرى ابزال ءمۇحيتدىنوۆ) “قىز قۋ” سيمفونيالىق كۇيىن ورىنداسا, وسى ۇجىممەن قوسىلىپ, ءباا-ءنىڭ حاسان فالەح ۋەد ابباس, اريف احماد ابدۋ جامان, ۋيسام ءالي حاساف ەسىمدى ارابتىڭ ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتارىندا وينايتىن شەبەرلەرى حالەد ناسەردىڭ شىعارمالارىن تارتتى. ن.نازارباەۆ پەن ا.قورازباەۆتىڭ ء“ۇشقوڭىر” ءانىن ورىنداعان جاسيم مۇحامماد ابدۋللا حايدار مەن ازامات جىلتىركوزوۆ ونەرىنە جۇرت جابىلا قوشەمەت كورسەتىپ جاتتى. قازاقتىڭ ءانىن اراب ونەرپازىنىڭ شاشاۋسىز ورىنداۋى, سونداي-اق قازاق ەلى وركەسترىنىڭ قوناقتاردىڭ شىعارمالارىن شىنايى شىعارۋى كوپ كوڭىلىنە جىلى اسەر قالدىردى. ال مادەنيەت پەن ونەر قاشاندا حالىقتار اراسىن جالعاعان جىلىلىق پەن ءمولدىر سەزىمگە تولى جىلعاداي تۇنىق باستاۋ عوي.
قاراشاش توقسانباي.