NASA الەمدەگى ەڭ قىمبات عارىشتىق تەلەسكوپ – James Webb-ءتى جەتى قات كوككە ۇشىردى. الىپ اپپارات ەلوردا ۋاقىتى بويىنشا كەشكى 18:20-دا فرانتسۋز گۆياناسىنداعى ەۋروپا عارىش ايلاعىنان كوككە سامعادى.
James Webb-ءتى ەۋروپالىق عارىش اگەنتتىگى (ESA) جاساقتاعان Ariane 5 زىمىرانى عارىشقا الىپ كەتتى. جوبانى NASA, ESA جانە كانادا عارىش اگەنتتىگى بىرلەسىپ, حالىقارالىق سەرىكتەستىك اياسىندا جۇزەگە اسىردى.
وقيعاعا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ەۋروپالىق عارىش اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى يوزەف اشباحەر مۇنى ادامزاتقا جاسالعان سىيعا بالادى. «وسى تەلەسكوپ ارقىلى ءبىز جاڭا عىلىمعا مۇمكىندىك بەرەمىز. بۇل ەرەكشە ءسات بولدى. جۇيكەمىزدى جۇقارتتى, بىراق ءبارى ءساتتى ءوتتى», دەدى ول.
NASA باسشىسى بيلل نەلسون دە اقجولتاي حاباردى سۇيىنشىلەي جەتكىزىپ, تەلەسكوپتىڭ «ۋاقىت ماشيناسى» رەتىندە قىزمەت ەتەتىنىن مالىمدەدى. «اپپارات بىزگە عالامدى جانە ونداعى ورنىمىزدى جاقسىراق تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز كىمبىز؟ قاندايمىز؟ ماڭگىلىك ىزدەۋگە جول اشادى. الداعى ۋاقىتتا ويىمىزعا كىرىپ-شىقپاعان تاڭعاجايىپتار تۋرالى بىلەمىز», دەدى ب.نەلسون.
قۋاتتى راكەتانىڭ كومەگىمەن 27 مينۋت كوككە سامعاعان زىمىراننىڭ ءبىرىنشى ساتىسى ءبولىندى. سودان كەيىن ول جوسپارلانعان تراەكتورياعا باعىت الدى. ەگەر ءبارى ويداعىداي بولسا, كۇننەن قورعايتىن بولىگى ءۇش كۇننەن كەيىن اشىلادى. ونىڭ اشىلىپ, ورنىنا بەكىتىلۋىنە كەمىندە بەس كۇن قاجەت. سودان كەيىن 12 كۇن ىشىندە تەلەسكوپتىڭ اينالارى بۇرشىك جارعان جاپىراق سەكىلدى بىرىنەن كەيىن ءبىرى اشىلادى.
جوسپار بويىنشا زاماناۋي تەلەسكوپ شامامەن 374 مىڭ كيلومەترگە دەيىن بارۋى ءتيىس. ياعني بۇل ايعا دەيىنگى قاشىقتىققا تەڭ. كەيىننەن 1,5 ميلليون كيلومەترگە شەيىن جەتىپ, جەر وربيتاسىنىڭ سىرتىنا شىعادى. ياعني وعان كۇننىڭ دە, جەردىڭ دە گراۆيتاتسيالىق كۇشى اسەر ەتپەيدى. عىلىم تىلىندە بۇل جەردى «لاگرانج نۇكتەسى» دەپ اتايدى. وسى نۇكتەدە James Webb جەردى دە اينالمايدى, كۇنگە قاراي دا باعىت المايدى. بۇل تەلەسكوپتى تاۋلىك بويى قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق اپپارات ورنىنان اينىپ كەتپەي, باعىتىن دۇرىستاپ تۇرۋ ءۇشىن گازبەن جۇمىس ىستەيتىن قوزعالتقىش ورناتىلعان.
«لاگرانج نۇكتەسىنىڭ» ارتىقشىلىعى مۇنىمەن بىتپەك ەمەس. مۇندا James Webb-ءتى سالقىن كۇيدە ۇستاۋعا مۇمكىندىك بار. عالامنىڭ ەكىنشى شەتىنەن كەلگەن ينفراقىزىل ساۋلەلەردى ۇزدىكسىز قابىلداۋ تەلەسكوپتى قىزدىرىپ جىبەرۋى ىقتيمال. سوندىقتان ونى ءاردايىم سالقىنداتىپ وتىرۋ قاجەت. سوعان بايلانىستى اپپارات ءابسوليۋتتى تومەن تەمپەراتۋرادان 40 گرادۋسقا جىلى تەمپەراتۋرادا جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەلىپ جاسالعان.
راس, قازىرگى تاڭدا جەردە ينفراقىزىل ساۋلەنى جيناقتاي الاتىن وبسەرۆاتوريالار جەتەرلىك. بىراق جەردىڭ جىلى, ىلعالدى اتموسفەراسى عارىشتان كەلەتىن ينفراقىزىل ساۋلەلەردى بوگەيدى. سوندىقتان ساپالى زەرتتەۋ جاساۋ ءۇشىن اۋا قاباتىنان جوعارى شىعۋ قاجەت.
جوسپار بويىنشا James Webb عالامدى مەيلىنشە جاقسىراق تۇسىنۋگە, گالاكتيكالار مەن «قارا قۇردىمداردىڭ» انىق سۋرەتىن تۇسىرۋگە, جۇلدىزداردىڭ قالاي پايدا بولىپ, قالاي ولەتىنىن بىلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وكىنىشكە قاراي, تەلەسكوپ وتە قۇندى مالىمەتتەر الۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىمەن, ونىڭ عۇمىرى قىسقا. عالىمداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, اپپاراتتىڭ جانارمايى نەبارى 10 جىلعا عانا جەتەدى. سودان كەيىن ونى «لاگرانج نۇكتەسىندە» ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن بولمايدى. ءسويتىپ, قۇنى 10 ميلليارد دوللارلىق تەلەسكوپ عارىشتاعى كوپتەگەن قوقىستىڭ بىرىنە اينالادى.
James Webb تەلەسكوبىنىڭ ۇشىرىلۋى عارىشتى زەرتتەۋ سالاسىنا تىڭ سەرپىن اكەلمەك. ونىڭ ۇستىنە, عالىمدار اپپارات تريلليونداعان كيلومەتر قاشىقتا تۇرعان گالاكتيكالار مەن جۇلدىزداردى زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتىپ وتىر. قىسقاسى, تەلەسكوپ اسپان الەمى تۋرالى تۇسىنىگىمىزگە رەۆوليۋتسيا جاساۋى مۇمكىن.
قۇرىلعىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ونىڭ قۇنىندا. بۇگىنگە دەيىن James Webb-ءتى قۇراستىرۋعا 10 ميلليارد دوللاردان استام قاراجات كەتكەن. بۇل از دەسەڭىز, ونى جاساۋعا NASA عالىمدارى 30 جىلىن سارپ ەتتى. بىرنەشە رەت اقش كونگرەسى قارجى ءبولۋدى توقتاتاتىن ايتىپ, جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قاۋىپ توندىرگەن ەدى. دەگەنمەن تالاي ۋاقىت ساياسي ورتا مەن عالىمداردىڭ پىكىرتالاسىنا اينالعان باستاما اقىرى ىسكە اسىرىلدى.