ورتا بۋىن مەديتسينا ماماندارى

ءبىز ولاردى قالاي دايىنداپ جاتىرمىز؟

ءيا, مەديتسينادا ناۋقاستىڭ دەنساۋلىعىنا دارىگەردەن كەم جاۋاپ بەرمەيتىن ورتا بۋىن قىزمەتكەرلەر ەكەنى بەلگىلى. ويتكەنى, ەمدەۋشى دارىگەر ەمىنىڭ دۇرىس ناتيجە بەرۋى – مەدبيكە كورسەتكەن ەم-دومنىڭ قانشالىقتى قالتقىسىز ورىندالۋىنا تىكەلەي بايلانىس­تى. بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدەگى دارىگەرلەر سانى 63 881-گە, ال ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەر 151 178-گە جەتكەن. دەمەك, 151 178 ورتا بۋىن مامان  حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتىپ, ءارى ءتيىمدى مەديتسينالىق كومەك بەرۋدە باعالى رەسۋرس بولىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە بۇگىنگى كۇنى ەڭبەك نارىعى ساۋاتتى, باسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى قاجەت ەتەتىندىكتەن, بۇل ماماندىققا دەگەن كوزقاراستى دا وزگەرتۋىمىز كەرەك. وكىنىشكە قاراي, بىزدە مەدبيكە جۇمىسى مەن مىندەتتەرى, ءبىلىم دەڭگەيى تۋرالى ستاندارتتار جەتىلدىرىلمەگەن. سوعان بايلانىستى تاۋەلسىز ساراپتاماعا ارنالعان كريتەريلەر دە جوق. مەدبيكەلىك كادرلاردى جوسپارلاۋ جانە بولجاۋ ءىسى شەشىمىن تاپپاعان. ەلىمىزدەگى سەكسەن جىلعا جۋىق تاريحى بار بىردەن-ءبىر قارا شاڭىراق – ورتا مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتىك قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق كوللەدجدىڭ ديرەكتورى, بىلىكتى ۇيىمداستىرۋشى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سۇلتان سەيدۋمانوۆپەن اڭگىمەمىز وسى وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ءوربىدى. – سۇلتان تۇرار ۇلى, الدىمەن اڭگىمەمىزدى ەلىمىزدەگى 68 مەدكوللەدجدىڭ قانشاسى مەم­لەكەتتىك, قانشاسى جەكەمەنشىك, ولارعا كىم ليتسەنزيا بەرەدى, كىمدەر تەكسەرۋگە قۇقىلى دەگەن انىقتامالىق ساۋالدان باس­تاساق... – قازاقستاندا بۇگىندە رەسمي تىركەلگەن 68 مەدكوللەدج بار دەسەك, تىركەلمەي جۇمىس جاساپ جاتقاندارى دا كەزدەسەدى. ماسەلەن, شىعىس قازاقستان, قىزىلوردا وبلىستارىندا مەدكوللەدجدەردىڭ اشىلعانىن ەستىپ-ءبىلىپ جاتىرمىز. – سوندا قالاي, ليتسەنزيا الماي, رەسمي تۇردە تىركەلمەي جۇمىس جاساي بەرۋگە بولا ما؟ – ولار ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگىنە باعىناتىن جەرگىلىكتى ورگانداردان ليتسەنزيا الىپ, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مەديتسينالىق ستاتيستيكاسىنا تىركەلمەي قالۋى مۇمكىن. سون­دىقتان ولاردىڭ سانى 70-تەن اسىپ وتىر. جالپى, تىركەلگەن 68 كوللەدجدىڭ 40-ى جەكەمەنشىك, 25-ءى مەملەكەتتىك, 3-ءۋى مەدۋنيۆەرسيتەتتەر جانىنان اشىلعاندار. ارينە, جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىنىڭ كوپ بولعانى, ءبىر جاعىنان باسەكەلەستىك ورتا تۋعىزادى, ول جاقسى. ال مەديتسينا سالاسىندا ولاردىڭ كوبەيىپ كەتۋىنە ساقتىقپەن قاراعان ءجون. ويتكەنى, باسقا وقۋ ورىندارىمەن سالىستىرعاندا, ەرەكشەلىكتەرى وتە كوپ. ەگەر گۋمانيتارلىق جە­كەمەنشىك كوللەدجىن اشاتىن بولساڭىز, وعان اۋديتوريا, قۇجات, قاعاز, قالام, وقۋ قۇرالدارى كەرەك. ال مەديتسينادا تەك قاعاز-قالاممەن ستۋدەنتتى وقىتا ال­ماي­سىز. ءۇش جىل وقىتىپ, مامان ەتىپ شىعارۋ ءۇشىن قاجەتتى ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق بازا قاجەت. ويتكەنى, ستۋدەنت ءبىرىنشى كۇننەن ناۋقاسپەن جۇمىس ىستەيدى, وپەراتسياعا قاتىسادى, ينە سالادى, ت.ب. ول ءۇشىن مانەكەن, سيمۋلياتور, مۋلياجدەر ارقىلى ينە سالۋدى, ايەلدەردى بوساندىرۋدى, جاراقات تاڭۋدى, ت.ب. ۇيرەتەمىز. دەمەك, مۇنداي قۇرالدارسىز وقىتۋ مۇمكىن ەمەس, ولار ءار كوللەدجدە مىندەتتى تۇردە بولۋى ءتيىس. ال بىزدەگى اشىلىپ جاتقان جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق بازاسى وسى تالاپتارعا ساي ەمەس. تەك قۇرال-جابدىقتار ەمەس, وقىتاتىن كادرلار دا شەشىمىن تاپپاعان. – مۇنداي جاعدايدا تەكسەرۋگە كىم قۇقىلى؟ – دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى اتتەستاتسيا كەزىندە بەس جىلدا ءبىر رەت مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىپ, تەكسەرۋگە قۇقىلى. ال كەزەكسىز, اعىمداعى تەكسەرۋدى جاساي المايدى. ونى تەك ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك باقى­لاۋ دەپارتامەنتى تەكسەرە الادى. سوندىقتان دا القا ماجىلىسىندە ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ەكى مينيس­ترلىك بىرلەسىپ, بيىلعى جىلى بارلىق مەدكوللەدجگە جوسپارلى تەكسەرۋدى اياقتاپ, ستاندارتتار مەن تالاپتارعا ساي كەلمەيتىندەرىنە قاتاڭ شارا قولدانۋدى ۇسىنىپ وتىرعانى سودان. وسىنداي جاع­دايلاردى ەسكەرىپ, ەلىمىزدەگى مەديتسينا سالاسىنداعى ورتا بۋىن ماماندار دايارلايتىن كوللەدجدەر بىرىگىپ, پروبلەمالاردى ءوز تاراپىمىزدان شەشىپ, جۇمىستى ۇيلەستىرۋ ماقساتىندا قازاقستان مەديتسينا كوللەدجدەرىنىڭ وداعىن قۇردىق. وعان جەكەمەنشىگى, مەملەكەتتىگى بار 51 كوللەدج مۇشە. وداق الدىنا بىرنەشە ماقسات قويدى. بىرىنشىدەن, ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى مەن ساپاسىنىڭ بىردەي بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ. ويتكەنى, بۇگىندە ءار كوللەدجدىڭ ماتەريالدىق بازاسى, كادرمەن قامتىلۋى اركەلكى. بىراق, ديپلوم بىردەي. ونىڭ ۇستىنە, قازىر ورتا بۋىن قىزمەتكەرلەرىن جۇمىسقا قابىلداردا باس دارىگەر جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىن ءبىتىر­گەندەردى جۇمىسقا الماي جا­تادى. بۇل زاڭعا قايشى. مىنە, وسىنداي اڭگىمەلەر كوبەيىپ كەتكەن سوڭ, كوللەدجدەردىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنا ساراپتاما جاساۋ ماقساتىندا ءار ماماندىقتىڭ كاسىپتىك ستاندارتىن جاساپ, وداق جانىنان 7 ماماندىق بويىنشا 6 وقۋ-ادىستەمەلىك بىرلەستىك قۇردىق. ەكىنشى ماقساتى – وقۋ ورىندارىنىڭ جالپى دەڭگەيىن انىقتاۋ. ماسەلەن, بىزدەر 80 جىلدىق تاريحى بار, كوشباسشى وقۋ ورنى بولساق تا, ءوزىمىزدىڭ قاي دەڭگەيدە وتىرعانىمىزدى بىلمەيمىز. سول ءۇشىن ماماندىق, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق, كادر بويىنشا ينديكاتور بەلگىلەدىك. 2012 جىلدان «مەدبيكە ءىسى جونىندە اقپاراتتىق حابارشى» اتتى جۋرنال شىعارامىز. – بۇگىندە ەلىمىزدە 63 881 ءدا­رى­گەر بولسا, ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى 151 178, ياع­ني ەكى ەسە كوپ. بۇل جەتكىلىكتى مە؟ – تەك قازاقستان ەمەس, بۇرىنعى كەڭەستەر وداعىندا ءبىر دارىگەرگە ەكى مەدبيكەدەن كەلەتىن. ال شەتەلدە ول 3, 4, 7-گە دەيىن بارادى. ول نەنى بىلدىرەدى؟ جالپى, مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى كوپ فۋنكتسيانى مەدبيكەنىڭ ءوزى-اق اتقارا الادى. ال بىزدە كوپشىلىگىن دارىگەرلەرگە جۇكتەپ قويعانبىز. ال دارىگەر دەگەنىمىز كىم؟ ول – جوعارى دارەجەلى كاسىبي مامان. ول قاعازباستىلىقتان گورى ناۋقاسقا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋى ءتيىس. دەمەك, ولاردىڭ ءبىراز مىندەتىن نەگە مەدبيكەگە جۇكتەمەسكە؟!  بۇل ماسەلە «سالاماتتى قازاق­ستان» باعدارلاماسىنا دا ەنگىزىل­گەن. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ەمدەۋ مە­كەمەلەرىندە 44-تەن اسا دارىگەرلىك فۋنكتسيا مەدبيكەلەرگە بەرىلدى. دارىگەردىڭ جۇمىسىن مەدبيكەگە جۇكتەۋ, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەرگە اسا قاجەت. ويتكەنى, اۋىلداردا مامان-دارىگەر جەتىسپەيدى. سوندىقتان مەدبيكە, فەلدشەر­لەرگە زاڭدى تۇردە ەمدەۋگە ءمۇم­كىندىك بەرۋ كەرەك. اۋىزشا مىندەت ارتا المايسىڭ, ونىڭ ارتىندا جاۋاپكەرشىلىك تۇر. بىراق, بۇل ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى بار. ەگەر مەدبيكە, فەلدشەرگە ونداي جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەن جاع­دايدا, بۇل سالانى جاقسى ءبىلۋى شارت. ول ءۇشىن جۇكتەلگەن جۇمىس­تى كوللەدجدە وقىتۋ ستاندارتىنا ەنگىزىپ, وقىتىپ, ءبىلىمىن جەتىل­دىرۋگە ءتيىسپىز. – بۇگىندە مەديتسينا كۇن ساناپ قارىشتاپ دامۋ ۇستىندە. وسى رەتتە ورتا بۋىن مەديتسي­نا ماماندارىن دايارلاۋ مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدا, سول تا­لاپ­تار ۇدەسى­نەن شىعۋدا قان­شالىقتى ءمۇم­كىندىك جاسالىپ وتىر؟ جاڭار­عان, زامان تالابىنا ساي ءبىلىم بەرۋ قانشالىقتى ۇيىم­داس­تىرىلعان؟ – ۇجىمنىڭ جاڭاشىلدىققا ۇمتىلىسى, قوعامداعى مەدبيكەنىڭ ءرولى مەن مارتەبەسىن وزگەرتۋ قاجەت­تىلىگىن ءتۇسىنۋى, ماماندار دايارلاۋ­دا جاڭا باعدارلامالارعا كوشۋى مەديتسينالىق ۋچيليششەگە 1996 جىلى ورتا مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ جونىندەگى كوللەدج مارتەبەسىن الۋىن قامتاماسىز ەتتى. بۇگىندە كوللەدج وسى مىندەتتەرىنە سايكەس مەملەكەتتىك ستاندارتتار بويىنشا جۇمىس اتقارۋدا. قازىر مەدكوللەدجدە ورتا مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق ءبىلىم بەرۋدە 7 ماماندىقتا 2 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت وقيدى, 3 مىڭعا جۋىق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جىل سايىن بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتەدى. ولاردى وقىتۋ مەن قايتا دايارلاۋ بويىنشا ەكى جۇزدەن اسا تاجىريبەلى وقىتۋشىلار, ونىڭ ىشىندە جوعارى جانە ءبىرىنشى سانات­تاعى ماماندار, عىلىم كانديداتتارى مەن دوكتورلارى ەڭبەك ەتەدى. راس, بۇگىنگى تاڭدا ورتا بۋىن ماماندارىنىڭ ءرولى, قىزمەتى جانە قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ فورمالارى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى الدىندا تۇرعان جاڭا مىندەتتەرگە سايكەس وزگەرىپ جاتىر. وسىنىڭ ءبارى كوللەدجدىڭ پەداگوگيكالىق ۇجىمىنان وقۋ-باعدارلامالىق قۇجاتتاردى قايتا قاراۋدى, كابينەتتەر مەن لابوراتوريالاردى زاماناۋي مەديتسينالىق جابدىقتارمەن, جاتتىعۋ قۇرىلعىلارىمەن, مانەكەندەرمەن قامتاماسىز ەتۋدى, ياعني وقىتۋدى پراكتيكالىق جۇمىسپەن ۇشتاستىرا جۇرگىزۋدى تالاپ ەتەدى. كوللەدجدىڭ پەداگوگيكالىق ۇجى­مى الدىندا ساۋاتتى كادرلار دايار­لاۋدى جەتىلدىرۋ, شەشۋ جول­دارىنىڭ ءبىرى – وقىتۋ-تاربيەلەۋ ءىسىن اقپاراتتاندىرۋ, ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. وسى ماقساتتا 2010 جىلى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ورتا­لىعى جانە كاسىبي پراكتيكا بويىنشا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ ساپا مونيتورينگى ورتالىعى قۇرىلدى. 2011 جىلى قازىرگى زامانعى اۆتو­ماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيە (ااج) ەنگىزىلدى. ااج كوللەدجدىڭ بارلىق قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنىڭ قىزمەتىن بىرىك­تىرەدى, اقپارات الماسۋعا, ءبىلىم بەرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا سەبىن تيگىزەدى, ستۋدەنت, ءبىتىرۋشى, وقىتۋشىلاردىڭ ءبىلىمى, ىسكەرلىگى جانە داعدىلارى بويىنشا ساپا مونيتورينگىن وتكىزۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. – سۇلتان تۇرار ۇلى, بۇگىندە ەلىمىزدە وسى سالاداعى بىرەگەي ءبى­لىم مەكەمەسى بولعاندىقتان باس­قا وقۋ ورىندارىنان قان­داي ەرەكشەلىكتەرىڭىز بەن مۇمكىن­دىكتەرىڭىز بار؟ – 2012 جىلى كوللەدجىمىز اتتەس­تاتتاۋدان جامان وتپەگەن سياقتى. وقۋ عيماراتىنىڭ سىرتىن عانا ەمەس, ماتەريالدىق بازاسىن دا جاقسارتتىق. ماسەلەن, بىلتىر جالپى مەديتسينا ماماندارىن دايارلايتىن كەز كەلگەن وقۋ ورىندارىنا تاپتىرمايتىن زاماناۋي ەرەسەكتەر مەن بالالارعا ارنالعان ەلەكتروندى مانەكەن ساتىپ الدىق. مۇنداي سيمۋلياتور ءتىپتى دارىگەرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە جوقتىڭ قاسى. ولاردى بۇرىنعى مانەكەنمەن سالىستىرعاندا, مۇمكىندىگى وتە جوعارى, بارلىعى كومپيۋتەرلەنگەن. مىسالى, سي­مۋ­لياتورعا كەز كەلگەن اۋرۋدىڭ باع­دارلاماسىن ەنگىزسەڭىز, ستۋدەنت سول دياگنوزدى تاۋىپ كورسەتۋى ءتيىس. ەم دۇرىس قولدانىلىپ جاتىر ما, جوق پا, ونى دا سيمۋلياتور ءوزى انىقتايدى. – سيمۋلياتورعا قالاي قول جەت­كىز­دىڭىزدەر؟ – ونى بيۋدجەتتەن تىس قارجى­مىزعا ساتىپ الدىق. بىرەۋى 27 ملن. تەڭگە تۇرادى. بيىل تاعى دا اكۋشەرلىك سيمۋلياتور الساق پا دەيمىز. ارتىقشىلىعى – ستۋ­دەنتتى بىردەن ناۋقاستى ەمدەۋگە جىبەرمەي, الدىمەن سيمۋلياتورعا تاجىريبە جاساتىپ ۇيرەتەمىز. ەمتيحان كەزىندە ستۋدەنتتىڭ تەوريالىق ءبىلىمىن تەست ارقىلى با­عامداساق, پراكتيكالىق ءبىلى­مىن ساپا مونيتورينگى ورتا­لى­عىندا تەكسەرەمىز. ساباقتى ءسىز بەرەسىز, ەمتيحاندى باسقا مۇ­­عا­­لىم قابىلدايدى. ول ءوز ارامىز­دان, بولماسا سىرتتان شا­قى­رىلۋى مۇمكىن. مۇنداي جاع­داي­دا ستۋدەنتتىڭ قانداي ءبىلىم العا­نىمەن بىرگە, ۇستازدىڭ دا ەڭبەگى باعالانادى. ەكىنشىدەن, كۋرسانتتار دا سىناقتى وسى ورتالىقتا تاپسىرادى. ۇشىنشىدەن, ستۋدەنت ساباققا قاتىسپاعان جاعدايدا ورتالىقتان جولداما الىپ, قايتا تاپسىرادى. تورتىنشىدەن, ەمتيحان «ستاندارتتالعان پاتسيەنت» ادىسىمەن تاپسىرىلادى. ياعني, ستۋدەنت «پاتسيەنتپەن» جەكە قالىپ, كوميسسيا سىرتتان بەينەكامەرا ارقىلى باقىلاپ وتىرادى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – كوللەدجدە كوزدەرى ناشار كورەتىن زاعيپ ستۋدەنتتەر دە ءبىلىم الادى. قازاقستاندا مۇنداي ارنايى ءبولىم ەش جەردە جوق. جىل سايىن 16 بالا قابىلدايمىز. ماماندىقتارى – ماسساج جاساۋشى. ەكى جىل وقيدى. بيىل ءۇشىنشى تۇلەگىمىز بىتىرگەلى وتىر. بارلىق كومپيۋتەر, قاجەتتى قۇرالداردى بيۋدجەتتەن تىس قاراجاتقا ساتىپ الدىق. ارينە, قازاقستان بويىنشا ءبىر توپ از. تالاپكەرلەر سانىن ارتتىرۋعا جاتاقحانانىڭ جوقتىعى قولبايلاۋ. ويتكەنى, ولاردىڭ قا­سىندا مىندەتتى تۇردە ەرتىپ ءجۇ­رەتىن جاقىندارى بولادى. قازاقستان مەن اۋعانستان ۇكىمەت­تەرى اراسىندا «ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى» كەلىسىمگە سايكەس سول مەملەكەتتەن كەلگەن ستۋدەنتتەردى دايارلاۋ ىسكە اسىرىلۋدا. سونداي-اق, كۇنى كەشە وڭتۇستىك كورەيادان كەلگەن ارىپتەستەرىمىزبەن مامانداردى دايارلاۋ مەن قايتا دايارلاۋ بويىنشا مەموراندۋمعا قول قويدىق. – مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, قايتا دايارلاۋدا كوللەدج ۇلكەن جۇمىس اتقارۋدا ەكەن. ايتىڭىزشى, قايتا دايارلاۋ ىسىمەن جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋعا قۇقى بار ما؟ – ونىمەن ليتسەنزياسى بار كەز كەلگەن وقۋ ورنىنىڭ اينالىسۋعا قۇقىعى بار. بىراق, وقىتۋشى كادر­لار جەتىسپەسە, ماتەريالدىق بازاسى بۇگىنگى ستاندارتقا ساي كەل­مەسە, ونداي وقۋ ورنىنا قالاي­دا توسقاۋىل قويۋ كەرەك. ويتكەنى, قازىرگى كەزدە مامانداردى قايتا دايارلاۋعا سۇرانىس وتە جوعارى. ونىڭ ۇستىنە بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا اتتەستاتسيادان ءوتۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ەنگىزىلگەن. بۇرىن قالاي ەدى: بەس جىلدا ءبىر رەت اتتەستاتسيانىڭ ۋاقىتى جاقىنداعاندا كەز كەلگەن كوللەدجدەن «وقىدى» دەگەن سەرتيفيكات الىپ, وتكىزە سالاتىن. قا­زىر جيناقتاۋ جۇيەسىمەن بەس جىلدا مىندەتتى تۇردە 216 ساعات كولەمىندەگى تسيكلدار وقي­دى. قوسىمشا كونفەرەنتسيا, سەمي­نارلارعا قاتىسىپ, گازەت-جۋرنالدا ماقالا جاريالايسىز. – قايتا دايارلاۋ تەگىن وقى­تىلا ما؟ – تەگىن دە, اقىلى دا. 2013 جى­لى مينيسترلىكتەن كوللەدجگە 1906 كۆوتا ءبولىندى. – سوندا اقىلى ءبىر كۋرسىڭىز قانشا تۇرادى؟ – ول ساعاتقا بايلانىستى. سا­عاتتى مينيسترلىكپەن كەلىسىپ بەل­گىلەيمىز. ەكى اپتالىق وقۋ – 22 995 تەڭگە. ءبىر ەسكەرەتىن جايت, بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ جۇيەسى بويىنشا ءار ەمدەلگەن ناۋقاستىڭ ارتىنان اقشا بولىنەتىنى بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە مامانداردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان قارجى قاراستىرىلعان. ياعني, مامانعا تەگىن, ال مەكەمە بىزبەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, ءبىلىم جەتىلدىرۋى ءتيىس ازاماتتارىنا اقشاسىن اۋدارادى. دەمەك, مامانداردى وقىتۋ باس دارىگەردىڭ قولىندا. ونى امەريكاعا جىبە­رىپ, بولماسا شەتەلدەن مامان شاقىرتىپ وقىتا ما, ءوز ەركىندە. بۇل جەردە كۋرسانتتارعا وقۋ ورىندارىن تاڭداۋ تۇسەتىندىكتەن مەدكوللەدجدەر اراسىندا باسەكەلەستىك تۋىنداپ وتىر. ول ءۇشىن بىزدەر بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ مەن قايتا دايار­لاپ وقىتۋدىڭ ساپاسىن كوتە­رىپ, ماتەريالدىق بازامىزدى نى­عايتىپ, وقۋ باعدارلامالارىن, وقى­تۋ-ادىستەمەلەرىن جوعارى باسە­كەلەستىك دەڭگەيگە كوتەرۋگە تىرىسامىز. – ورتا بۋىن ماماندارىن دايىنداپ وتىرعان وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى, ۇيىمداستىرۋشىسى, ءارى عالىم رەتىندە مەدبيكە ءمار­تەبەسىن كوتەرۋگە قاتىستى ويى­ڭىزدى بىلگىمىز كەلەدى... – مەدبيكەگە دەگەن بىرجاقتى كوزقاراس كەڭەس وداعىنان بەرى قالىپتاسقانىن جوعارىدا ايتتىم. ورتا بۋىن دەگەن اتىنان-اق ولاردىڭ ورنىن بەلگىلەپ قويعان. ول دۇرىس ەمەس. شەتەلدە مەدبيكە – ءوزىنىڭ عىلىمي دارەجەسى بار, دوكتور, پروفەسسور اتانا الاتىن, ءوسۋ جولى ايقىندالعان ماماندىق يەسى. ال بىزدە عىلىمي دا, كارەرالىق تا ءوسۋ جوق. قان­شا ءبىلىمدى, بىلىكتى بولساڭ دا مىقتاعاندا باس مەدبيكە بولاسىڭ. سوڭعى جىلدارى مەديتسينالىق جوو-لاردا مەدبيكە ءىسى فاكۋلتەتى اشىلىپ, جوعارى ءبىلىمدى مەدبيكەلەر دايارلانىپ, ديپلوم العانمەن, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ تەتىگى ناقتى قاراستىرىلماعان. ورتا بۋىن ماماندار تەك مەدبيكەلەر عانا ەمەس, گيگيەنيس, ەپيدەميولوگ, ستوماتولوگ, اكۋشەرلەر دە بار. بۇعان فەلدشەرلەردى قوسىڭىز. ول ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسسە, فەلدشەر ەمەس, دارىگەر بولىپ شىعادى. نەگە فەلدشەرلىك جولمەن وسپەسكە؟ بىزگە وسى تۋرالى دا ويلانۋ كەرەك. 151 مىڭ ورتا بۋىن ماماننىڭ 118 مىڭى مەدبيكە, 20-22 مىڭى جوعارىدا دايەككە كەلتىرگەن ما­ماندىقتاردان. سوندىقتان جالپى جۇيەنى زامانعا ساي قايتادان قاراستىرۋ كەرەك. بىزگە وتكەندە امستەردام مەديتسينالىق ورتا­لىعىنىڭ ديرەكتورى كەلدى. ما­ماندىعى – مەدبيكە. ال بىزدە مەدبيكەگە ەكىنشى «سورتتاعى» مامان دەپ, مۇرىن شۇيىرە قارايدى. تەك دارىگەردىڭ «بارىپ كەل, شاۋىپ كەلى», ودان باسقانى تالاپ ەتپەيتىن ورىنداۋشىسى دەپ تۇسىنەدى. بىلە بىلسەڭىز, مەدبيكە مەديتسيناداعى ەڭ اۋىر جۇمىستى اتقاراتىنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ءلازىم. ولار ۋاقىتىنىڭ 70 پايىزىن ناۋقاستىڭ قاسىندا وتكىزەدى. ءارى ولارعا ەمدەۋمەن قوسا, كۇتۋ مىندەتتەرى دە جۇكتەلگەن. سون­دىقتان بۇل مامان­دىققا دەگەن كوزقاراستى, وقى­تۋشىلاردىڭ دا پسيحولوگيا­سىن, سايىپ كەلگەندە, جالپى جۇيەنى وزگەرتۋ كەرەك. ول ءۇشىن وسى باعىتتاعى ستراتەگيا, تۇجىرىمداما جاساپ, ونى ىسكە اسىرساق, ۇتىلماس ەدىك.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

گۇلزەينەپ سادىرقىزى,

«ەگەمەن قازاقستان».