ماسكەۋ: جەڭىس پارادىنا كىمدەر بارادى؟
كەڭەستەر وداعى دەگەن الىپ ەل فاشيزممەن كۇرەستە ۇلى جەڭىسكە جەتتى. سول جەڭىس سول الىپ ەلدىڭ قۇرامىنا كىرگەن بارلىق رەسپۋبليكالار ءۇشىن كەزىندە ورتاق بولدى. كەيىن سول رەسپۋبليكالار تاۋەلسىز مەملەكەتتەرگە اينالعاندا, بۇل جەڭىسكە كوزقاراس وزگەردى.
ونى دۇرىس دەيىك, بۇرىس دەيىك, بىراق بۇل – شىندىق. اركىم وزىنشە توپشىلايدى, اركىمنىڭ كوزقاراسىن سىيلاۋىمىز كەرەك دەيمىز. وسى ءبىز كىم ءۇشىن سوعىستىق, كىم ءۇشىن قان توكتىك دەپ ءپالسافا سوعاتىنىمىز دا بار. وسى سۇراقتاردى سول سوعىستا قازا تاپقاندارعا قويا المايمىز. بىراق ولار ءوز ولىمدەرىمەن جاۋاپ بەرىپ كەتتى. كۇنى كەشە وتكەن باۋكەڭە – باۋىرجان مومىش ۇلىنا دا قويا المادىق. قورىقتىق. باۋكەڭنىڭ جاۋابىنان قورىقتىق. جاۋاپ بەرۋدىڭ ورنىنا باۋكەڭ: “نە دەپ شاتىپ تۇرسىڭ, اقىماق!” دەپ ايقاي سالۋى مۇمكىن ەدى. سوندا سۇراق قويعان كەيبىر مۇسكىندەردىڭ جۇرەگى جارىلىپ كەتەر ەدى.
ءبىزدىڭ اتالارىمىز بەن اعالارىمىز مايدانعا قاسيەتتى وتاندى قورعاۋ ءۇشىن اتتاندى. سول وتاننىڭ ءبىر پۇشپاعىن قازاق جەرى قۇرادى. سول جەر ءۇشىن قازاقتاردىڭ اتا-بابالارى دا قان توككەن. قاجەتتىلىك تۋسا, بۇگىنگى, بولاشاق ۇرپاعىمىز دا سول جەردى قورعاۋعا باس تىگەدى. وسىدان 65 جىل بۇرىن قول جەتكەن جەڭىس بىزگە سول ءۇشىن قىمبات. بۇل – سول سوعىستا كوز جۇمعان شاحيدتەرگە تاعزىم.
سويتسە دە بۇل سوعىس ورىستار ءۇشىن قىمباتتىراق. ولاردىڭ ۇلت بولىپ, حالىق بولىپ قالۋى تارازىعا تۇسكەن ەدى. سوعىستا ورىستاردىڭ قانى كوبىرەك توگىلدى. مايدانعا اتتانعاندارعا عانا ەمەس, بەيبىت حالىق تا كوپ قىرىلدى. سول جەڭىستىڭ ورىستارعا قۋانىشى كوبىرەك. بىراق باسقالارعا دا مەنشە قۋان دەپ تالاپ ەتۋى ارتىقتاۋ, وكپەلەۋى دە ورىنسىز.
سول جەڭىس ورىستارعا كوبىرەك قۋانىش اكەلگەندىكتەن دە, ۇلكەن تويدىڭ ماسكەۋدە وتەتىنى دە زاڭدى. تويعا بارۋ, قۋانىش ءبولىسۋ دە پارىز. ماسكەۋدەگى ۇلان-اسىر تويعا كوپتەگەن ەلدەردىڭ باسشىلارى كەلمەك. مۇنى دا جۇرت ساياساتقا اپارىپ تىرەيدى. كەلمەگەندەردى سول جەڭىستى سىيلاماعاندىق, مويىنداماعاندىق, رەسەيدى قۇرمەتتەمەگەندىك دەپ تە قابىلدايتىندار كوپ. ونى ءتىپتى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە سولاي قابىلدايتىندار جەتكىلىكتى. ءسىرا, كەيبىر ەلدەردىڭ باسشىلارى سول تويعا سونداي پىكىر تۋماسىن دەپ تە, ديپلوماتيالىق ادەپ ساقتاپ تا بارۋى ابدەن مۇمكىن.
شاقىرۋ العانىنا كوپ بولسا دا, ايتالىق, قىتاي باسشىسى حۋ تسزينتاو ءماسكەۋگە كەلەتىنىن پارادقا ءبىر اپتا قالعاندا عانا حابارلاپ, ورىس اعايىنداردى مىقتاپ قۋانتتى. قىتايداي الىپ ەلدىڭ كەلگەنى – ۇلكەن ابىروي. وعان دەيىن ەۋروپانىڭ ءبىراز ەلىنىڭ باسشىلارى ماسكەۋدەگى پارادتى كورمەككە باراتىنىن مالىمدەپ ۇلگەرگەن. فرانتسيا پرەزيدەنتى نيكوليا ساركوزي, چەحيا پرەزيدەنتى ۆاتسلاۆ كلاۋس, بولگاريا پرەزيدەنتى گەورگي پىرۆانوۆ, يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى سيلۆيو بەرلۋسكوني, گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل, سەربيا پرەزيدەنتى بوريس تاديچ, سونداي-اق تمد ەلدەرىنەن ارمەنيا پرەزديەنتى سەرج سارگسيان, تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, ارينە, ءبىزدىڭ باسشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ باراتىندارىن حابارلادى. يزرايل پرەزيدەنتى بينيامين نەتانياحۋدىڭ كەلەتىندىگىنە دە تۇسىنىستىكپەن قارايسىڭ – سول سوعىستا ەڭ ۇلكەن قاسىرەت شەككەندەردىڭ ءبىرى دە ەۆرەي حالقى عوي. بۇل رەتتە ۋكراين مەن بەلارۋس حالىقتارىنىڭ اتىنان سول ەلدەر باسشىلارى ۆيكتور يانۋكوۆيچ پەن الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ دا ماسكەۋگە بارعانى ءجون سياقتى ەدى, بىراق ولار ءوز ەلدەرىندە دە پاراد بولادى, سوندا قالامىز دەگەندى ايتتى. ساراپشىلار بۇدان دا ساياسات تابىن اڭعارىپ وتىر.
سول پارادقا باراتىنداردىڭ ءبىرازىن اتادىق, تاعى دا باراتىندار قوسىلار. ەندى بارمايتىندارعا كەلەيىكشى, مولداۆيا پرەزيدەنتىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ميحاي گيمپۋ جايماشۋاقتاتپاي, بىردەن اشىپ ايتتى, بارمايمىن دەدى. بالتىق جاعالاۋىنداعى ەلدەر دە بۇل جەڭىسكە قۋانا قويمايتىنى بەلگىلى. سول ءۇشىن ولارعا وكپەلەمەسە دە بولادى. ءار ەلدىڭ ءوز تاريحى, ءوز تاعدىرى بار. استە دە, ءبىرەۋگە ءبىر ساياساتتى تىقپالاۋدىڭ ءجونى جوق.
فاشيستەرگە قارسى سوعىستا رەسەيگە وداقتاس بولعان ۇلىبريتانيانىڭ ۇكىمەت باسشىسى گوردون براۋن دا ماسكەۋگە بارا المايدى. ول ءوز ەلىندەگى سايلاۋمەن الەك. اقش پرەزيدەنتى باراك وباما دا كەلەمىن دەپ قۇلشىنبايتىن كورىنەدى. توي تويلاۋدان دا ماڭىزدىراق شارۋالارى بار شىعار.
جالپى, كەلدىڭ, كەلمەدىڭ دەپ, سودان ساياسات جاساۋدىڭ دا قاجەتى جوقتاي. اركىمنىڭ ءوز قالاۋى, ءوز باعالاۋى بار.
ۋكراينا: تەكەتىرەس داستۇرگە اينالعانداي
بۇل ەلدەگى پرەزيدەنت سايلاۋىنان سوڭ, الدىمەن قارسىلاستار ءبىراز قاقتىعىسقاننان كەيىن, اركىم ءوز ورنىن ءبىلىپ, جاعداي ءبىرشاما قالىپتاسقانداي ەدى. پرەزيدەنت ۆيكتور يانۋكوۆيچتىڭ العاشقى قادامدارىن جۇرت ماقۇلداعانداي بولعان. بىراق سوڭعى كۇندەرى جاعداي قايتا ۋشىقتى.
وعان باستى سەبەپ رەسەي قارا تەڭىز فلوتىنىڭ قىرىمدا ورنالاسۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ جونىندەگى كەلىسىمدى پارلامەنتتە بەكىتۋ بولدى. بۇل ماسەلە بۇرىننان ايتىس-تارتىسقا نەگىز بولىپ كەلگەن. جاڭا پرەزيدەنت بىردەن رەسەيگە بەتبۇرىس اڭعارتتى. مۇنى بەلگىلى دارەجەدە وپپوزيتسياعا قىر كورسەتۋ دەۋگە دە بولعانداي ەدى.
وپپوزيتسيا بۇعان كونبەدى. بىلەك سىبانىپ, جوعارعى رادادا توبەلەسكە شىقتى. مۇرىن قانادى, تۇمسىق بۇزىلدى. ونى بۇكىل الەم كوردى. كوپ ادام وعان كۇلدى دە. مۇنداي تۇرپايى ارەكەتتى بارىنشا ايىپتاعانمەن, بار كىنانى وپپوزيتسياعا جابا سالۋعا دا بولماستاي. بيلىككە كەلگەندەر حالىقتىڭ كوڭىل كۇيىن دە اڭعارسا ءجون ەدى. سول ماسەلەنى ءدال قازىر شەشپەسە دە, كۇيىپ كەتپەس ەدى. ەگەمەندىك, ۇلت مۇددەسى دەگەن شەتىن ماسەلەلەر حالىقتىڭ ايتارلىقتاي بولىگىن تولعاندىرىپ وتىرعاندىعى دا بەلگىلى. وپپوزيتسيا ونى پايدالانىپ قالدى. ءبىراز ادام سول پارلامەنتتەگى توبەلەس ءۇشىن ۇلت مۇددەسىن قورعاۋشىلار دەپ وپپوزيتسياعا ءىش تارتتى.
ايتىسارعا ىلىك تاپپاي وتىرعان وپپوزيتسياداعى باستى تۇلعا يۋليا تيموشەنكو بەلسەندى ارەكەتكە كوشتى. بيلىكتەگىلەردى باندا دەپ اتاپ, ولار ۋكراينانى ءبىرجولا قۇرتۋعا كىرىستى دەگەن ايىپتى العا توسىپ, حالىقتى كوتەرىلۋگە شاقىردى. ارينە, وپپوزيتسيا ايىپتايدى ەكەن دەپ, بيلىكتىڭ قاجەتتى ارەكەتتەن باس تارتپاۋى كەرەك. سويتسە دە, وسىناۋ وتپەلى كەزەڭدە حالىقتى بولەتىن, ولاردى ورىنسىز ارەكەتكە يتەرمەلەيتىن قادامداردان تارتىلا تۇرعان دا ءجون ەدى. تيموشەنكو شاقىردى دەپ حالىق كوتەرىلىسكە شىقپاس, بىراق حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر توبى دۇرلىگەتىنى انىق. ۋكراينا ءۇشىن ءدال قازىر ونىڭ بولماعانى قاجەت.
رەسەيدىڭ “گازپرومى” مەن ۋكراينانىڭ “نافتاگازىن” ءبىرىكتىرۋدىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى قانشالىقتى ەكەنىن ۋاقىت كورسەتەر. ال ساياسي تۇرعىدا ءدال قازىر ەلدە ءبىرشاما تەرىس پىكىر تۋدىراتىنى انىق. تاعى دا بيلىكتەگىلەر سول حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىن ەسەپكە العانى ءجون ەمەس پە دەيسىڭ. حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعانىنان ولار ەشنارسە ۇتا قويماس. ونسىز دا حالىقتىڭ بولىنۋىنەن, ساياسي كۇشتەردىڭ ورىنسىز تەكەتىرەسىنەن بۇل ەلدىڭ كوپ ۇتىلعانى بار.
كۇنى كەشە پارلامەنتتە بولعان توبەلەس الدا دا جالعاساتىن سىڭايلى. يۋليا تيموشەنكونىڭ بلوگى (يۋتب) پرەزيدەنت ۆيكتور يانۋكوۆيچكە سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە شىعارىپ وتىر. پرەزيدەنتتىڭ يمپيچمەنتى ءۇشىن دەپۋتاتتاردىڭ ۇشتەن ەكىسى داۋىس بەرۋى كەرەك. يانۋكوۆيچكە ونداي قورقىنىش جوق, دەپۋتاتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ونى جاقتايدى. بىراق توبەلەس شىعارۋعا ماسەلەنىڭ قويىلىسىنىڭ ءوزى جەتىپ جاتىر.
ءوز كەزەگىندە بيلىك بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر يۋ.تيموشەنكوعا قارسى ءىس قوزعاپ ۇلگەردى. باس پروكۋراتۋرانىڭ ايىپتاۋىنا قاراعاندا, ونىڭ بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان كەزىندە 12,5 ميلليارد دوللار قارجى ءىز-ءتۇسسىز جوعالىپ كەتىپتى. قالاي قۇرىعانىن دالەلدەي الماسا, تۇرمەگە جەتەلەيتىن قىلمىس. ال بيلىك يۋليا حانىمدى ايايىن دەپ وتىرعان جوق.
قاراپ تۇرساڭ, بۇل ەلدە بيلىك پەن وپپوزيتسيا اراسىنداعى كۇرەستىڭ بىتىسپەس تەكەتىرەس سيپاتىنا كوشۋى داستۇرگە اينالعانداي. ءتىل تابىسۋ بۇلارعا جاتتاي كورىنەدى. سونىڭ ءبىر جامانى – بۇدان حالىق ب ۇلىنەدى. قوعام ب ۇلىنەدى. ەلدەن بەرەكە كەتەدى.
ماماديار جاقىپ.