«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى دەگەن وسى. اي بۇرىن كۇرشىم, مارقاكول ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندارى قالجىر وزەنىن التىن قازۋشىلار بەي-بەرەكەت لاستاپ جاتقاندىعىن ايتىپ, شىر-پىر بولعان. ماسەلە الەۋمەتتىك جەلىدە كوتەرىلىپ, قوعامدىق رەزونانس تۋدىردى. ەلدى الاڭداتقان جاعدايعا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ نازار اۋدارىپ, ءتيىستى ورگاندارعا دەرەۋ شەشۋدى تاپسىرعان. ناتيجەسىندە, تابيعاتقا زالال كەلتىرگەندەر جاۋاپقا تارتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن شىعىس قازاقستان وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن جانە عىلىمي ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ, كۇرشىم اۋدانىنداعى كۇرشىم جانە قىستاۋ-كۇرشىم وزەندەرىنىڭ لاستانۋ فاكتىسىنە بايلانىستى جوسپاردان تىس ەكولوگيالىق تەكسەرۋ جۇرگىزدى. انىقتالعانداي, «ۆيزول» گەولوگيالىق بارلاۋ كومپانياسى» جشس ەكولوگيالىق كودەكستىڭ نورمالارىنا سايكەس كەلمەيتىن بىرقاتار ولقىلىقتارعا جول بەرگەن. اتاپ ايتساق, تەحنولوگيالىق سۋ جيناقتاعىشتاردىڭ توعانىنان سۋدىڭ جەر بەدەرىنە اسىپ كەتۋى جانە قىستاۋ-كۇرشىم وزەنىنە قۇياتىن تۇندىرعىشتان سۋ جىبەرۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. ناتيجەسىندە, «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكستىڭ 328-بابىنىڭ 1-بولىگى بويىنشا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتاما تولتىرىلدى. ال ايىپپۇل مولشەرى لاستانعان سۋدىڭ كولەمى ناقتىلانعاننان كەيىن بەلگىلى بولادى.
سونداي-اق تاۋ-كەن جۇمىستارىنىڭ جوسپارىنا سايكەس كەن ورنىن يگەرگەننەن كەيىن قازىلعان جەرلەرگە رەكۋلتيۆاتسيا جاسالماعان. ياعني تابيعي لاندشافتتى, اعاش وسىمدىكتەرىن جانە جانۋارلار الەمىنىڭ تىرشىلىك ورتاسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋى قاجەت.
تەكسەرۋ كەزىندە «ۆيزول» گبك» جشس ۋاقتىلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزبەگەنى جانە بيولوگيالىق نەگىزدەمە ازىرلەمەگەنى بەلگىلى بولدى. سونداي-اق تاۋ-كەن جۇمىستارى تۇرعىسىنان قالدىقتاردى ساقتاۋ, ونى جويۋ جۇيەسى ساقتالماعان. وسى زاڭ بۇزۋشىلىقتارى ءۇشىن كاسىپورىنعا قاتىستى اقبتك-ءنىڭ 332-بابىنىڭ 2-بولىگى جانە 344-بابىنىڭ 3-بولىگى بويىنشا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتامالار تولتىرىلدى. بۇل باپتار بويىنشا سالىنعان ايىپپۇل كولەمى 200 مىڭ تەڭگەدەن اسادى.
انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ ماقساتىندا جوعارىدا اتالعان تاۋ-كەن كومپانياسىنا قورشاعان ورتاعا تەرىس اسەردىڭ الدىن الۋ جانە ازايتۋ جونىندەگى ءتيىمدى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ, تابيعي ورتا كومپونەنتتەرىنە زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, بيولوگيالىق نەگىزدەمە ازىرلەۋ جانە بالىق قورلارىنا كەلتىرىلگەن زيان ءۇشىن وتەماقى جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى نۇسقاما بەرىلدى.
ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى وكىلدەرىنىڭ بەرگەن جاۋابىنا سۇيەنسەك, بيىل مامىر ايىندا اقبۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى «شاندىبۇلاق» ۋچاسكەسىندە رەيد جۇرگىزىپ, كۇرشىم اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمى جەكە كاسىپكەر سەرگەي حۆاننىڭ رۇقسات قۇجاتتارىنسىز التىندى ءوز ەركىمەن ءوندىرۋ فاكتىسىن انىقتادى. ال 6 قىركۇيەكتە قالجىر وزەنىنىڭ لاستانۋى تۋرالى كەلىپ تۇسكەن بەينەسيۋجەت نەگىزىندە ەكولوگيا دەپارتامەنتى, تابيعاتتى قورعاۋ پوليتسياسى, باسسەيندىك ينسپەكتسيا جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرى اتالعان جەرگە جەتتى. بەلگىلى بولعانداي, جاقىن ارادا «س.ا. حۆان» جەكە كاسىپكەرلىك وكىلدەرى سوت قاۋلىسىن ورىنداۋ ءۇشىن قالجىر وزەنىنىڭ ارناسى مەن ونىڭ جايىلىپ اققان بولىگىندەگى, سونداي-اق شاندىبۇلاقتاعى زاڭسىز سالىنعان بوگەتتەر مەن توعانداردى بۇزعان. سونىڭ اسەرىنەن قالجىر وزەنىنىڭ نەگىزگى ارناسىنا تۇسكەن ۇساق قۇمدى توپىراق ونىڭ ەداۋىر اۋماعىن لاستاعان.
قالجىر وزەنىنىڭ ودان ءارى لاستانۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ ينسپەكتورلارى زاڭسىز قۇرىلىس جۇرگىزۋ جۇمىستارىن توقتاتتى. ال جۇمىستاردى قورشاعان ورتاعا زيانىن تيگىزبەيتىندەي ەتىپ جۇرگىزۋ ءۇشىن جوبالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋ ۇسىنىلدى.
التىن كەنىن ىزدەۋ بويىنشا جۇمىستاردى زاڭسىز جۇرگىزىپ, رۇقسات ەتىلمەگەن قۇرىلىستاردى بۇزۋ تۋرالى سوت شەشىمىن ورىنداماعانى ءۇشىن, سونداي-اق ەكولوگيالىق ساراپتاما جۇرگىزبەي وبەكتىلەردى ءوز بەتىنشە سالعانى ءۇشىن كۇرشىم اۋدانىنىڭ №2 اۋداندىق سوتى مەن وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ شەشىمىمەن كاسىپكەرلەرگە جالپى سوماسى جارتى ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالىندى. كەن وندىرۋگە بەرىلگەن ليتسەنزيالارى كەرى قايتارىلدى.
بۇدان باسقا, قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ سالدارىن جويۋ ماقساتىندا «حۆان» جك رەمەدياتسيا باعدارلاماسىن بەكىتتى. سوعان سايكەس بيىل قاراشاعا دەيىن قالجىر وزەنىنىڭ گيدرولوگيالىق رەجىمىن جانە تاۋ لاندشافتىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءىس-شارالاردى ورىنداۋ قاجەت. قازىرگى ۋاقىتتا ءوڭىر اكىمدىگى تابيعي كومپونەنتتەردى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جۇمىستاردىڭ كەڭەيتىلگەن سمەتالىق ەسەبىن جاساۋدى پىسىقتاپ جاتىر. ونىڭ سوماسىنا بايلانىستى پوليتسيا ورگاندارى قر قك 324, 328, 333 جانە 334-باپتارى بويىنشا كىنالى ازاماتتاردى قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋدى قاراستىرادى. ءيا, زاڭدى بەلشەدەن باسىپ, تابيعاتقا ايتۋلى زالال كەلتىرگەن ازاماتتار جاۋاپقا تارتىلۋى كەرەك.
مۇنداي تارتىپسىزدىكتىڭ بۇدان ءارى جالعاسپاۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى جەرگىلىكتى بەلسەندى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىردى. كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ قىزمەتىنە قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعان.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كۇرشىم اۋدانى