ورتاق اقپارات كەڭىستىگىنىڭ الەۋەتى زور

اقپارات سالاسىندا جاھاندىق ديالوگتى دامىتۋعا سەرپىن بە­رە­تىن الاڭداردىڭ بىرىنە اينال­عان ەۋرازيالىق مەديا فو­رۋم جۇمى­سىنا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تانىمال مەديا-مەنەدجەرلەر, جۋرناليستەر مەن كىل مىقتى ساراپ­شى­لار جينالدى. مەديا فورۋم اياسىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى ۇيىم­داس­تىرعان اتالعان دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىس­قان سپيكەرلەر تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ اقپارات سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر جايىندا اشىق پىكىرتالاس جۇرگىزىپ, ىنتى­ماقتاستىقتى كەڭەيتۋدىڭ جولدارىنا توقتالىپ, ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى. جيىن­دا قازاقستان, تۇركيا, ازەربايجان, تۇرىك­مەنستان مەن ماجارستاننىڭ كاسىبي ماماندارى تاقىرىپقا قاتىستى ورامدى ويلارىن ورتاعا سالىپ, ءوزارا پىكىر الماستى.

«تۇركىتىلدەس ەلدەردەگى باق. جاڭا جاع­دايداعى ىنتىماق­تاستىقتىڭ دامۋى» اتتى دوڭگە­لەك ۇستەل وتىرىسىندا ءسوزدى العاش­قىلاردىڭ ءبىرى بولىپ حالىق­ارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى فيزۋلي ماد­جيدلي الدى. ول قازىرگى ۋا­قىتتا ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن تۇر­كى­تىل­دەس مەملەكەتتەردىڭ ارا­سىن­داعى اقپارات سالاسىنداعى ىنتى­ماقتاستىق باسىمدىققا يە ماسە­لەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتا كەلە, جا­ڭا جاعدايدا, ياعني شەكسىز اقپارات تول­قى­نىندا كەزدەسەتىن سىن-تەگەۋرىندەر جايىن باياندادى.

– جاڭا جاعداي دەپ وتىر­عانىمىز – اقپاراتتىڭ شەكسىزدىگى. وسى شەكسىزدىكتە اداسىپ, شىن­دىق­تى ايىرا الماي قالۋ قاۋپى جوعارى. ونى اقپارات مۇحيتى دەۋ­گە دە بولادى. ال بۇل مۇحيتتا جۇزە الما­عاندار باتىپ كەتۋى ىقتي­مال. بۇل رەتتە مەڭگەرۋگە ءتيىس باس­تى داعدىنىڭ ءبىرى – كونتەنت ازىرلەۋ. سىرتتان كەلگەن اقپاراتتى نەمەسە وزگەلەردەن ساتىپ العان ءونىمدى تۇتىنۋدىڭ ورنىنا ۇلتتىق, وتاندىق ونىمدەردى كوبەيتۋگە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك, – دەپ اتاپ ءوتتى فيزۋلي مادجيدلي.

اكادەميانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى تاۋەل­سىزدىك جىلدارىنان بەرى تۇركى الەمىن جاقىنداستىرىپ, تۇر­كى­تىلدەس مەملە­كەت­تەردىڭ ىنتى­ماقتاستىعىن ارتتىرۋ با­عىتىندا جاسالعان شارالاردىڭ ءبىرسى­پىراسىنا توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇركسوي, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتى­ماقتاستىق كەڭەسى, حالىقارالىق تۇركى اكادە­مياسى, تۇركپا جانە تۇركى م­ا­دە­نيە­تى مەن مۇراسى قورى سەكىلدى ۇيىم­داردىڭ بۇل ىنتىماق­تاس­تىق­تى كەڭەيتۋدە ايتۋلى ءرول وينادى. ونىڭ ىشىندە اقپارات سالاسىنا دا اي­تارلىقتاي ءمان بەرىلەتىنى ايتىل­دى.

القالى جيىندا «قازاقستان» تەلە­را­ديوكورپوراتسياسىنىڭ باس­قارما ءتورايىمى ءلاززات تانىسباي وتاندىق تەلەونىمدەر تۋرالى بايانداپ, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ اقپا­راتتىق كەڭىستىكتەگى ىنتىماق­تاستىعىن ىلگەرىلەتۋگە قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىسىن ورتاعا سالدى.

– كورپوراتسيا جىلىنا 200-گە جۋىق بولىمنەن تۇراتىن تەلەحيكايا­لار تۇسى­رەدى, ءبىز نارىققا جىلىنا 15-16 سەريال ۇسىنىپ وتىرمىز. قازىرگى ۋاقىتتا «قور­قىت اتا» سەريالىنا دايىندىق جۇمىس­تارىن باستادىق, بۇل تەلەحيكايانى كۇللى تۇركى الەمىنە ورتاق ءونىم ەتىپ جاساۋ, سىز­دەردىڭ دە ارنالارىڭىزعا ۇسىنۋ ويدا بار. بۇل باعىتتا ورتاق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بىرلەسكەن جۇمىس ىستەپ, سىز­دەردىڭ ەلدەرىڭىزدە ءتۇسىرىلىم جاساپ, ورتاق سەريال جاساۋعا نيەتتىمىز. سەبەبى قور­قىت اتا – ءبارىمىزدىڭ تاريحىمىزدا بول­عان ورتاق تۇلعا, سوندىقتان وسى جوبا­عا اتسالىسساڭىزدار دەگەن ناقتى ۇسىنى­سىمىز بار, – دەدى ءلاززات تانىسباي.

تەلەراديوكورپوراتسيا باسشىسى سونداي-اق تۇركىتىلدەس ەلدەر ون­دىرگەن تەلەۆيزيالىق جوبالارمەن الماسۋ الاڭىن قۇرۋدى ۇسىندى.

– جىل سايىن ءبىزدىڭ جانە سىزدەردىڭ تەلەارنالاردا مادەني-تاريحي باعىتتاعى كوپتەگەن جاڭا ءونىم دايىندايمىز. سولاردى الماسىپ تۇرۋ ءۇشىن ورتاق سەريال­داردىڭ ونلاين پلاتفورماسىن نەمەسە ورتاق اقپاراتتىق سەرۆيس قۇرۋدى ۇسىنا­مىز. ياعني ول جەرگە كەز كەلگەن تەلەارنا ءوزىنىڭ دايىنداپ جاتقان جاڭا ءونىمىن تانىستىرۋ ءۇشىن اڭداتپالارىن جۇكتەي الادى. ال قىزىعۋشىلىق تانىتقان مەملەكەتتىڭ تەلەارناسى ونى تەگىن الۋىنا مۇمكىندىك جاساۋىمىز كەرەك. بۇل ورتاق تاريحىمىزدى ءار ەلدىڭ انا تىلىندە كورسەتۋگە مۇم­كىن­دىك بولار ەدى, – دەپ اتاپ ءوتتى ل.تانىسباي.

ول سونداي-اق ءبىرتۇتاس تۇركى تاريحىن كورسەتەتىن انيماتسيالىق جوبالاردى وڭدەۋگە دە قاتىستى ۇسىنىس ءبىلدىردى. ال تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ شەڭ­بەرىندە «قازاقستان» تەلەرا­ديو­كورپوراتسياسىنىڭ باسشىسى تۇر­كى­­تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ تەلەارنا­لارىن بىرىگىپ ناۋرىز مەيرامىن­دا تەلەكوپىر ۇيىمداستىرۋعا شا­قىر­دى.

تۇركيانىڭ NTV ارناسىنىڭ سىرتقى جاڭالىقتار قىزمەتىنىڭ مە­نەدجەرى احمەت يەشيلتەپە اق­پارات كەڭىستىگىندەگى ىنتى­ماق­تاس­تىق وسى سەكىلدى ديالوگ كەزىندە جە­كە تانىستىقتان باستالاتىنىن ال­عا تارتتى. ول سونداي-اق 20 جىل بويى تۇر­كى حالىقتارىنىڭ تاريحي, مادەني قۇندى­لىقتارىن زەرتتەپ, تاسپاعا تۇسىرگەنى جايلى بايانداپ بەردى.

– مەن 2000 جىلداردان باس­تاپ موڭ­­عوليا, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, تۇرىك­مەنستان, قازاقستان, قىرىم, باشقۇرتستان, ازەربايجان, بالقان ەلدەرىندە تۇركى مادەنيەتى مەن تاريحى تۋرالى 33 سەريالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىردىم. ءتۇبى ءبىر تۇركى مەملەكەتتەرى جايلى بىلگىسى كەلە­تىن جاس كورەرمەندەر ءۇشىن بۇل وتە پايدالى ءونىم دەپ ويلايمىن. وسى تۋىندى ارقىلى مەن تۇركى الەمىن كورسەتكىم كەلدى. كاسىبي مامان رەتىندە تۇركى جۇرتىن جاقىنداستىرۋدا وسى مەديا تۋىندى ارقىلى وزىندىك ۇلەسىمدى قوستىم دەۋگە نەگىز بار. دەگەنمەن الدا اتقاراتىن جۇمىس وتە كوپ, – دەدى احمەت يەشيلتەپە.

ەۋرازيالىق مەديا فورۋمعا قوناق رەتىندە ەكىنشى رەت قاتىسىپ وتىرعان ما­جار­ستاننىڭ وكىلى, «دۋنا» تەلەكوم­پانياسىنىڭ دي­رەك­­تورى يشتۆان پالففي قازاق­ستانعا سوڭعى رەت 2002 جىلى كەل­گەنىن جانە ودان بەرى ەل استا­نا­سىنىڭ قارىشتاپ دامىپ, اي­تار­لىقتاي وزگەرىسكە ۇشىراعانىن با­سا ايتتى. ول سونداي-اق تۇركى­تىل­دەس ەلدەردىڭ سەريال, فيلم فور­ما­تىنداعى كونتەنتتەن بولەك ما­دەني الماسۋدىڭ بولۋى ما­ڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماجار مامانى بۇل باسقوسۋدا جاستار اۋدي­توريا­سىن كوبىرەك تارتۋ كەرەك دەگەن قورى­تىندىعا كەلگەنىن ايتتى. ول سونداي-اق مەملەكەتتەر ارا­سىن­داعى بايلانىستى نىعايتۋ ءۇشىن جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ ارا­سىن­داعى دوستىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناۋى كەرەك دەگەن پىكىردى قول­دايتىنىن جەتكىزدى.     

باسقوسۋدا ءسوز العان ازەر­بايجان پرەزيدەنتىنىڭ بۇرىنعى ءباسپاسوز حاتشىسى, تەلەجۇرگىزۋشى توفيك ابباسوۆ تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەرگە ورتاق اقپارات كەڭىستىگىن, بىرلەسكەن ارەكەتتەرىمىزدى ينستيتۋتتسيالاندىرۋىمىز كەرەك دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. ازەربايجاندىق ساراپشى سونداي-اق تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەرگە ورتاق اشىق ەسىك فورماتىندا, سىرتتان قوناق شاقىرۋ مۇمكىندىگى بار تۇراقتى فورۋم قۇرۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىسىن ورتاعا سالدى. ول تۇركى الەمىنىڭ اقپاراتتىق الەۋەتى جوعارى ەكەنىنە سەنىمدى.

ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ باق سالاسىنداعى ەرەكشەلىكتەرى مەن وزەكتى ماسەلەلەرىنە توقتالعان تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك اقپارات اگەنتتىگى باس ديرەك­تورىنىڭ ورىنباسارى سياحەمۋراد كاكىشەۆ پەن تاجىكستاننىڭ «اۆەستا» اقپا­راتتىق اگەنتتىگىنىڭ باس رەداكتورى جاناتحون كۋربانوۆا پاندەميا كەز­ىندە اقپارات ايدىنىندا جال­عان اقپارات پەن قاۋەسەتتىڭ كەڭى­نەن تارالۋى سالا ماماندارىن تى­­­عىرىققا تىرەگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. جا­لپى, وتىرىسقا قاتىسۋ­شى­لار ىن­­تىماقتاستىقتى قازىردەن ورتاق تا­­ريحي-مادەني قۇندىلىق­تارى­مىز­­دى دارىپتەۋدەن باستاۋىمىز كە­رەك دەگەن پىكىرمەن ءبىراۋىزدان كەلىستى.

تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى مەن حالىقارالىق ۇيىمدار تۇركى الەمىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋدە ورتاق اقپارات كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. جاھاندىق ديالوگ الاڭ­ىن­دا وتكەن بۇل باسقوسۋدا باۋىر­لاس ەلدەردىڭ ماسس-مەديا سالا­سىن­داعى تانىمال تۇلعالارى قازىر­گى كۇردەلى جاعدايدا اقپارات تارا­تۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىمەن قاتار, ورتاق اقپارات كەڭىس­تىگىن قالىپ­تاس­تىرۋدىڭ العى­شارت­تارىنا توقتالىپ, ناقتى ۇسىنىس­تارىن ورتاعا سالدى.