ەلوردادا ءوتىپ جاتقان ەۋرازيالىق مەديا فورۋمدا ساراپشىلار بۇگىنگى كۇنگى وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالدى. اتاپ ايتار بولساق, فورۋم شەڭبەرىندە وتكەن دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىستارىنىڭ ءبىرى ورتالىق ازيانى الاڭداتقان اۋعانستان تاقىرىبىنا ارنالدى.
فورۋم اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان «اۋعانستانداعى وقيعالار. ورتالىق ازيا ايماعىنا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟» تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەلگە AFG-QAZ قازاقستان-اۋعانستان دامۋ جانە سەرىكتەستىك قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى ءومىرتاي ءبىتىموۆ (قازاقستان), ازيا زەرتتەۋلەرى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سۇلتان اكىمبەكوۆ (قازاقستان), «ما’نو» زەرتتەۋ باستامالارى ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى جانە ديرەكتورى باحتيور ەرگاشەۆ (وزبەكستان), گۋدزون ينستيتۋتىنىڭ وڭتۇستىك جانە ورتالىق ازيا بويىنشا اعا عىلىمي قىزمەتكەرى جانە ديرەكتورى حۋسەين حاككاني (اقش), تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور, رعا الەمدىك ەكونوميكا جانە حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتى تاياۋ شىعىس زەرتتەۋلەرى ورتالىعىنىڭ باسشىسى يرينا زۆياگەلسكايا (رەسەي), ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سايميدين ميرزوەۆ (تاجىكستان) قاتىسىپ, وي ءبولىستى. ءىس-شارا مودەراتورى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ حالىقارالىق باعدارلامالار جەتەكشىسى قايرات ابۋسەيىتوۆ (قازاقستان) بولدى.
وزبەكستانداعى «ما’نو» زەرتتەۋ باستامالارى ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى باحتيور ەرگاشەۆ بيىل 15 تامىزدا ايماقتا بىرقاتار ەلەۋلى ماسەلە بولعانىن اتاپ ءوتىپ, ونىڭ اسەرىنە توقتالدى. «ەڭ الدىمەن ءساتسىز مودەرنيزاتسيا مىسالىن اتاپ وتكەن ءجون. ودان كەيىن گەوساياساتتا دا ولقىلىقتار بايقالدى. گەوەكونوميكاعا كەلسەك, بۇل جەردە ۇلكەن سۇراق تۋىندايدى. ول قىزمەتتەر ءۇشىن كىم اقى تولەيدى دەگەن ساۋال پايدا بولدى. ايماقتان اقش كەتكەننەن كەيىن بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى قىتاي وزىنە الا ما؟
كورشىلەس ەلدەر ەندى اۋعانستانمەن قانداي بايلانىس ورناتامىز دەگەن ويدا. ايماقتا قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى رەتكە كەلتىرىلمەگەن. قاۋىپسىزدىك جوق جەردە ەكونوميكا تۋرالى ايتىپ كەرەگى جوق. ال ەكونوميكا رەتتەلمەگەن جاعدايدا, ميگراتسيا پايدا بولادى. بوسقىندار اعىنىن شەكاراعا قانشا مىقتى كۇزەت قويساق تا توقتاتۋ قيىن», دەدى ساراپشى.
«ەڭ باستى ساۋال – اۋعانستاندا قونىستانعان ءتۇرلى ەتنوستىق توپتاردىڭ ارا قاتىناسى. بۇل ماسەلەنى شەشپەي, باسقا تەگەۋرىندەر تۋرالى ايتا المايمىز. «تاليباننىڭ» اۋعانستاندا بولعان, بولاتىن جانە بار باسقا دا تەررورلىق ۇيىمدارمەن قانداي بايلانىس قۇرارى بەيمالىم. وزبەكستاندا بۇل رەتتە جاقسى تاجىريبە بار. ويتكەنى ەلدە بىرقاتار تەررورلىق وقيعالار بولعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. ء«ال-كايدانىڭ» ۇلعايىپ جايىلعانى سونشا, «تاليبانمەن» جاقىنداسىپ كەتتى. سوندىقتان تاليباندار ولارمەن كۇرەسەدى دەگەنگە اسا سەنبەيمىن. وسى رەتتە وزبەكستاننىڭ كۇن تارتىبىندە دە اۋعانستانمەن قاتىناس ماسەلەسى تۋىندايدى», دەدى باحتيور ەرگاشەۆ.
ودان كەيىن وزبەكستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى قاتىناس تۇرعىسىندا ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلعا دەيىن ەكى مەملەكەتتە پراگماتيكالىق سەرىكتەستىك ورناعان-دى. «اۋعانستاندا تەمىر جول سالۋدا وزبەكستان ۇلكەن جۇمىس اتقاردى. حايراتون مەن مازاري-شاريف اراسىنداعى تەمىر جولدى وزبەكستاندىق كومپانيا سالدى. اۋعانستانعا ەلەكتر تاسىمالداۋ بويىنشا دا ۇلكەن باعدارلامالار قولعا الىندى. بۇگىندە ايماققا تاسىمالداناتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 55 پايىزى – وزبەكستاندىق. الايدا وزبەكستان باسقا سالالار بويىنشا اۋعانستان ءۇشىن جابىق ساياساتتى ۇستاندى. بۇل دا – پراگماتيكالىق ساياسات. 2017 جىلعا دەيىن قاتەرلى ايماق بولىپ قابىلدانسا, سول جىلدان بەرى مۇمكىندىكتەر ايماعى رەتىندە قاراستىرا باستادى», دەپ تۇيىندەدى ساراپشى.
ودان بولەك ەلدەگى تۇراقسىزدىق ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى جانە ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتتى. ماسەلەن, بيىل جىل سوڭىندا ساۋدا قاتىناسىنا قاتىستى كەلىسىمگە قول قويىلۋى كەرەك. ساراپشى ەندى ونى كىممەن كەلىسەتىنى بەيمالىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ءومىرتاي ءبىتىموۆ «تاليباننىڭ» ءوز ىشىندە دە 20 شاقتى توپقا بولىنەتىنىن اتاپ ءوتىپ, ەڭ الدىمەن بىرىزدىلىك قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. «الدىمەن ولار كىمنىڭ ۇستەم ەكەنىن انىقتاپ الۋى كەرەك. اركىم ءوز ىسىنە جاۋاپ بەرۋى كەرەك. الەم ەلدەرىنىڭ العا تارتقان مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماي جاتىپ, شوتتاردى اشۋ سياقتى تالاپ قويا المايدى. ەگەر بىزگە باسا كوكتەسە, ءبىز دە ءتيىستى جاۋاپ بەرۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ءبىز تاۋەلسىز اۋعانستاندى قولدايمىز. اۋعانستان حالقىنا دا ءتيىستى كومەك كورسەتەمىز. ول جاقتاعى قانداستارىمىزدى دا ەلگە الدىرىپ جاتىرمىز. بۇل تۇرعىدا كابۋل ۇكىمەتىمەن بايلانىس ورنادى», دەدى ساراپشى.
ازيا زەرتتەۋلەرى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سۇلتان اكىمبەكوۆ «تاليبان» سىندى توپتىڭ پايدا بولۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, بۇعان جاسىرىن وپەراتسيالار سەبەپ. سونىمەن قاتار ساراپشى ەلدەگى ساياسي ماسەلەلەردى دە قوزعادى. ماسەلەن, ايماقتا ءار سايلاۋ كۇتپەگەن ناتيجەمەن اياقتالاتىنىن ايتتى. «حالىق ءار ساياسي ناۋقاننان كەيىن نە كۇتەرىن بىلمەيدى», دەدى س.اكىمباەۆ.
ودان بولەك, ەلدەگى مەدرەسەلەر تۋرالى پىكىرىمەن ءبولىستى. وسى رەتتە «ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى مەدرەسەلەردى نازارعا العان ءجون. ۋاقىت وتە ولار مازاري-شاريفكە, ياعني وزبەكستانمەن شەكارالاس ايماققا كوشىپ, وزبەك حالقىن دا وقىتا باستاسا, تاعى ءبىر ماسەلە تۋىندارى ءسوزسىز», دەپ تۇيىندەدى.
ودان بولەك, فورۋم شەڭبەرىندە ءىس-شارانىڭ ءبىرىنشى كۇنىندە «قازاقستاننىڭ مىقتى برەندتەرىن قۇرۋ. ءداستۇرلى جانە جاڭا مەديانىڭ ءرولى مەن ماڭىزى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل, «الەۋمەتتىك ماركەتينگ», «Digital me: الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتىرۋ ادەتىنەن ارىلىپ, AI جانە سينگۋليارلىققا كىرىگۋگە دەيىن», «مۋلتيمەديالىق پلاتفورمالار-مەديانىڭ بولاشاعى», «بولاشاقتى قالاي باسقارۋعا بولادى؟», «سىني ويلاۋ نەلىكتەن سونشالىقتى ماڭىزدى؟» تاقىرىپتارىنا ارنالعان شەبەرلىك-كلاستارى وتكىزىلدى.
ءىس-شاراعا 25 ەلدەن 60-قا جۋىق ساراپشى, 3000-نان استام ادام ونلاين رەجىمدە قاتىسىپ جاتىر. فورۋم 17 قىركۇيەككە دەيىن جالعاسادى.