قىزىلوردادا ەسكى دوڭگەلەكتەردى وڭدەيتىن زاۋىت اشىلدى
كادىمگى كولىكتىڭ دوڭگەلەگى بار عوي, سونى جەرگە كومىپ تاستاسا 100 جىلدان سوڭ ءشىري باستايدى ەكەن. سوندا الگى دوڭگەلەگىڭىز جەردىڭ استىندا ءبىر عاسىرعا دەيىن مۇرتى بۇزىلماي جاتا بەرەدى دەگەن ءسوز. بۇگىندە كولىك كوپ. ەكىنىڭ ءبىرى مىنەدى. ال سول قاتىناس قۇرالدارىنىڭ ارقايسىسىندا جازدا جۇرەتىن ءتورت, قىس مەزگىلىندە سالاتىن ءتورت دوڭگەلەگى بولاتىنى جانە راس. دوڭگەلەك دەگەنىڭ ماڭگىلىك ەمەس. ءارى كەتسە ءۇش جىلدان سوڭ توزادى. سوسىن نە ىستەيسىز؟ تاستايسىز, ارينە. وسىلاي ويلاپ قاراساڭىز, قازاقستاندا جارامسىز دوڭگەلەكتىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن بىردەن ۇعاسىز. مۇنىڭ ءبارىن نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ «مىنانىڭ باس اۋىرتاتىن باسقا ەشتەڭەسى قالماعان با؟» دەپ ويلاۋىڭىز دا مۇمكىن. ايتقىمىز كەلگەنى, قىزىلوردادا جارامسىز دوڭگەلەكتەردى اجەتكە جاراتاتىن زاۋىت اشىلدى.
قىزىلوردادا ەسكى دوڭگەلەكتەردى وڭدەيتىن زاۋىت اشىلدى
كادىمگى كولىكتىڭ دوڭگەلەگى بار عوي, سونى جەرگە كومىپ تاستاسا 100 جىلدان سوڭ ءشىري باستايدى ەكەن. سوندا الگى دوڭگەلەگىڭىز جەردىڭ استىندا ءبىر عاسىرعا دەيىن مۇرتى بۇزىلماي جاتا بەرەدى دەگەن ءسوز. بۇگىندە كولىك كوپ. ەكىنىڭ ءبىرى مىنەدى. ال سول قاتىناس قۇرالدارىنىڭ ارقايسىسىندا جازدا جۇرەتىن ءتورت, قىس مەزگىلىندە سالاتىن ءتورت دوڭگەلەگى بولاتىنى جانە راس. دوڭگەلەك دەگەنىڭ ماڭگىلىك ەمەس. ءارى كەتسە ءۇش جىلدان سوڭ توزادى. سوسىن نە ىستەيسىز؟ تاستايسىز, ارينە. وسىلاي ويلاپ قاراساڭىز, قازاقستاندا جارامسىز دوڭگەلەكتىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن بىردەن ۇعاسىز. مۇنىڭ ءبارىن نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ «مىنانىڭ باس اۋىرتاتىن باسقا ەشتەڭەسى قالماعان با؟» دەپ ويلاۋىڭىز دا مۇمكىن. ايتقىمىز كەلگەنى, قىزىلوردادا جارامسىز دوڭگەلەكتەردى اجەتكە جاراتاتىن زاۋىت اشىلدى.
زاۋىتتى قازاقتار مەن نەمىستەر بىرىگىپ اشقان. نەمىس جۇرتىنىڭ وسى ىسپەن تالاي جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلە جاتقان «Smart Rubber» دەگەن كومپانياسى وسى اتتاس سەرىكتەستىكتى قازاقستاننان اشىپ وتىر. ال قىزىلوردا جاعىنان زاۋىتتىڭ اشىلۋىنا تىكەلەي مۇرىندىق بولىپ, قولۇشىن سوزعان «دورستروي» مەكەمەسى. «دورسترويدىڭ» ديرەكتورى مۇرات تىلەۋليەۆتى ءاربىر ىسكە سەرگەك قارايتىن, ەلگە پايدالى ىسپەن اينالىساتىن ازامات رەتىندە تانيتىن ەدىك. مىنا باستاماسى سونىڭ دالەلىندەي بولدى. بۇرناعى كۇنى توزعان دوڭگەلەكتەردى قورىتىپ, ونىڭ ۇنتاقتارىنان اسفالت جول مەن سپورت الاڭدارىنا پايدالى زات شىعاراتىن وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. وعان قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ قاتىسىپ, زاۋىت جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى.
ەكى جىگىت زاۋىتتىڭ ارعى باسىنان توزعان دوڭگەلەكتەردى سالىپ تۇر. ونىڭىزدى قۇرىلعى قىلعىتىپ جۇتىپ جىبەرىپ, ءبىر شەتىنەن مايدا ۇنتاق رەتىندە شىعارىپ جاتىر. سول ۇنتاقتالعان مايدا قيىرشىق بۇگىندە ءار اۋىل مەن اۋلادا سالىنىپ جاتقان سپورت الاڭدارىنا پايدالانۋعا تاپتىرماس قۇرال ەكەن. ودان بولەك, تاس جولدىڭ قۇرىلىسىنا دا قولدانىلا بەرەتىن كورىنەدى. ەڭ عاجابى, وسى ۇنتاقتاردان تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىنە پايدالاناتىن تۇتىكشەلەر دە جاسالادى. زاۋىتتىڭ ەكىنشى بەتىندە اتالعان قيىرشىقتاردان تۇتىكشەنىڭ قۇيىلىپ جاتقانىن كوردىك. كولەمى ورتان تەرەكتەي, ۇزىندىعى – 100 مەتر. ال ەندى كەلىپ ويلانامىز عوي. «مىنانى تامشىلاتىپ سۋراۋعا قالاي پايدالانادى؟» دەپ. سويتسەك, تۇتىكشەڭىز جۇپ-جۇمىر بولعانمەن, مايدا تەسىكتەرى بار ەكەن. ءبىر باسىنان سۋدى جالعاپ, ونى قاتتى قىسىممەن جىبەرگەن كەزدە الگى مايدا تەسىكتەردەن سۋ اعادى. سولايشا, تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىنە قولدانادى. اۋىلدىڭ شالدارى توسىن جاڭالىق ەستىسە «اي, وكىمەت-اي» دەپ وتىرۋشى ەدى. مىنانى شالدار كورسە تاڭعالعاننان شالقاسىنان تۇسەتىن شىعار.
دەگەنمەن, وسى ءادىس ارقىلى تالاي ەلدىڭ كوكتەپ وتىرعانىن بىلەمىز. ءتىپتى, تاس پەن قۇمنان تۇراتىن ءيزرايلدىڭ ءوزى تامشىلاتىپ سۋارۋ ارقىلى جەرىن گۇلدەندىرىپ وتىرعان جوق پا؟! سۋدىڭ تاپشىلىعى سەزىلگەن مىنا زاماندا بۇل زاۋىتتىڭ ءونىمى ەلگە ەرەكشە كەرەك ەكەنىن بايقايسىز. جانە ونى سىرتتان ساتىپ الماي, وزىمىزدەگى ەسكى دوڭگەلەكتەردى قورىتىپ شىعارعانىمىز تاعى دا قۋانىشقا بولەيدى. وسى ارادا ايتا كەتەيىك, بۇل ءبارىمىز ايتىپ جۇرگەن «جاسىل ەكونوميكا» قاعيداتتارىنا ابدەن ساي كەلەدى. يننوۆاتسيالىق جوبا رەتىندە مويىندالعان. مويىندالعانى سول, اتالعان زاۋىتتى «ۇلتتىق تەحنولوگيالىق دامۋ اگەنتتىگى» اق قولداپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە ەكولوگيالىق كودەكس تالاپتارىن دا تۋرا ورىندايدى. سەبەبى, كودەكس بويىنشا ەسكى دوڭگەلەكتەردى ورتەۋگە تىيىم سالىنادى. اتالعان زاۋىت ونى ۇنتاقتاپ, پايدالى ىسكە اينالدىرىپ جاتىر. ەڭ باستىسى, مۇنداي زاۋىت قازاقستاننىڭ باسقا ەشقانداي جەرىندە جوق. العاش رەت قىزىلوردادا سالىنىپ وتىر.
زاۋىت جۇمىسىمەن تولىقتاي تانىسىپ شىققان قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى وبلىس ەكونوميكاسىن وسىنداي يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ ارقاسىندا دامىتۋ كەرەكتىگىن, الداعى ۋاقىتتا دا زاماناۋي تەحنولوگيانى پايدالانا وتىرىپ ەلگە پايدالى كاسىپورىنداردى كوپتەپ اشۋ قاجەتتىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
ايتپاقشى, زاۋىت تولىق قۋاتىمەن جۇمىس جاساعان كەزدە جىلىنا سپورت الاڭدارىنا پايدالاناتىن 270 توننا دوڭگەلەك ۇنتاعىن شىعارا الادى. بۇل كەمى ءتورت فۋتبول الاڭىنا جەتەدى. ونىڭ سىرتىندا قانشاما ويىن الاڭدارى جاسالادى. سونىمەن قاتار, جول قۇرىلىسىنا قولدانۋعا بولاتىن 440 توننا ۇنتاق وندىرەدى. مۇنىڭىز 2,8 شاقىرىم جولعا جەتەدى. سونداي-اق, تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىنە جارايتىن 3,9 ميلليون مەتر تۇتىكشە شىعارادى. ال بۇل شامامەن 200 گەكتار القاپتى سۋارۋعا جارايدى. سونىمەن, زاۋىتتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. العاشقى جۇمىسىن باستادى. جاڭادان قىرىق ادامعا جۇمىس ورنى اشىلدى. ەندى, تەك توقتاپ قالماي, جۇمىسىن جالعاستىرا بەرسىن دەپ تىلەيىك.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.