قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارى بولعانى بەلگىلى. بۇل وقيعا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ نىعايىپ كەلە جاتقانىن, قازاق-كورەي قارىم-قاتىناستارىنىڭ جاڭا كەزەڭگە كوتەرىلگەنىن ايعاقتايدى.
كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعالى بەرى وڭتۇستىك كورەيا شەتەلدىك مەملەكەت باسشىلارىن قابىلداعان ەمەس. قازاقستان پرەزيدەنتى – ىندەت جەر-جاھاندى جايلاعالى بەرى سەۋلگە ات باسىن بۇرعان العاشقى مەملەكەت باسشىسى. سوندىقتان ەلىمىز ءۇشىن دە, وڭتۇستىك كورەيا ءۇشىن دە وسى ساپاردىڭ ماڭىزى زور بولدى.
بىرىنشىدەن, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «اراسى الشاق بولعانىمەن, حالىقتارى تاعدىرلاس» ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق بايلانىستارىنىڭ تامىرى تەرەڭگە كەتكەن. قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا 6 ملرد دوللاردان استام كورەيلىك ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ينۆەستيتسيا تارتۋ كورسەتكىشى بويىنشا وڭتۇستىك كورەيا العاشقى ون ەل قاتارىنا كىرەدى. ەلىمىزدە كورەيالىقتار قارجى سالعان 550 كومپانيا جۇمىس ىستەيدى.
سولاردىڭ اراسىندا Samsung, Hyundai, Lotte, Posko سەكىلدى الپاۋىت كومپانيالار بار. وسى كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن جالپى قۇنى 2,5 ميلليارد دوللاردان اساتىن 24 ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. اسىرەسە كورەيالىق SK Engineering & Construction كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ۇلكەن الماتى اينالما تاسجولىنىڭ (باكاد) قۇرىلىسىن اتاپ وتكەن ءجون. وتە جاقسى ينستيتۋتتىق بازا قالىپتاسقان, ۇكىمەتارالىق كوميسسيا مەن ىسكەرلىك كەڭەس جۇمىس ىستەيدى.
2020 جىلى Hyundai ماركالى كولىكتەردى قۇراستىراتىن زاۋىت قۇرىلىسى ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق Lotte كومپانياسى كونديتەرلىك ءونىم شىعاراتىن «راحات» فابريكاسىنا كۇردەلى جاڭعىرتۋ جۇرگىزدى.
ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى دا ىندەتكە قاراماستان, جاقسى ناتيجە كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, 2020 جىلى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس 5,9 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە قۇنى 4,9 ميلليارد دوللاردىڭ تاۋارى كورەي تۇبەگىنەن ەلىمىزگە كەلسە, ەكسپورت كولەمى ميلليارد دوللارعا تەڭ.
ەلىمىز وڭتۇستىك كورەياعا مۇناي, ءتۇرلى مەتالدار, تەمىر سەكىلدى شيكىزات ەكسپورتتايدى. ال يمپورتتايتىن تاۋارلار قاتارىندا كولىكتەر, ءتۇرلى قۇرىلعى بار. وسىلايشا, وڭتۇستىك كورەيا قازاقستاننىڭ ساۋدا ارىپتەستەرى اراسىندا ءتورتىنشى ورىنعا شىقتى.
ەكىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ وڭتۇستىك كورەياعا ساپارى كەزىندە بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويىلدى. اتاپ ايتساق, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك مينيسترلىگى اراسىنداعى ارحيۆ ءىسى سالاسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم جاسالدى.
سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋدا, يندۋستريا جانە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
بۇدان بولەك, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قورشاعان ورتا مينيسترلىگى اراسىنداعى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم جاسالدى.
سونىمەن قاتار قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ارداگەرلەر مەن پاتريوتتار جونىندەگى اگەنتتىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى, «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق مەن كورەيا حالىقارالىق ساۋدا قاۋىمداستىعى (KITA) اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى.
ساپار قورىتىندىسى بويىنشا جالپى سوماسى 1,7 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن 34 كەلىسىم جاسالدى. كورەي تەحنولوگياسىن تارتۋعا باسىمدىق بەرەتىن بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردا ءوندىرىستىڭ جوعارى تيىمدىلىگى مەن ەكولوگيالىق تازالىعىنا باستى ءمان بەرىلمەك.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتىك ساپار كەزىندە قول قويىلعان قۇجاتتار قازاق-كورەي ىقپالداستىعىنىڭ اياسىن كەڭەيتىپ, قارىم-قاتىناسىمىزدى جاڭا بەلەسكە كوتەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«الداعى مەجە – وسى كورسەتكىشتى ايتارلىقتاي ارتتىرۋ. بۇگىن ءبىز پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدە شيكىزاتتىق ەمەس تاۋار اينالىمىن ۇلعايتىپ, ونى ارتاراپتاندىرۋعا كەلىستىك. سونداي-اق «سامال جەل» باعدارلاماسىن جانداندىرۋعا ۋاعدالاستىق. وسى ارقىلى جاڭا ينۆەستيتسيا مەن جوعارى تەحنولوگيانىڭ ەلىمىزگە كەلۋىنە قولايلى جاعداي جاسايمىز. ءبىز ءتۇرلى باعىتتاعى اۋقىمدى جوبالاردى بىرلەسە جۇزەگە اسىرۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرامىز. بۇل رەتتە, اۋىر ونەركاسىپ پەن ماشينا جاساۋ, تاۋ-كەن جانە بارلاۋ, بالامالى ەنەرگەتيكا سالالارىنىڭ بولاشاعى زور. قازاقستاندا يننوۆاتسيالىق وندىرىستەرگە دەگەن سۇرانىس جوعارى. اسىرەسە كوممۋنيكاتسيا, اۋىل شارۋاشىلىعى, مەديتسينا جانە فارماتسەۆتيكا جوبالارىنا باسا ءمان بەرەمىز», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ۇشىنشىدەن, كورەيلەر مەن قازاقتار – تاعدىرلاس حالىقتار. بۇرىنعى كەڭەس وداعى تۇسىندا كورەيلەردىڭ قازاقستانعا كۇشتەپ قونىس اۋدارىلعانى ءمالىم. سول زاماندا وزدەرىن پەيىلى دارقان قازاق حالقىنىڭ باۋىرىنا باسقانىن كورەيلەر ءالى كۇنگە ريزاشىلىقپەن اڭگىمەلەيدى. تاعدىردىڭ تالاي تاۋقىمەتىن كورگەن اتا-بابالارىمىز قۋعىنعا ۇشىراعان ەتنوستىق كورەيلەردىڭ قايعى-قاسىرەتىن تەرەڭ ءتۇسىندى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىق كورەيلەر تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ, قازاقتارمەن ەتەنە ارالاسىپ, باۋىرلاسىپ كەتكەن. مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋ جولىندا تەر توككەن كورەيلەر جەتەرلىك. ماسەلەن, بەس دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى نەللي كيمنىڭ ەل سپورتى ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭبەگى وراسان. مانەرلەپ سىرعاناۋشى مارقۇم دەنيس تەن سوچي وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اتانعان. جامبىلدىڭ جامپوزى الەكسەي ني تالاي جىل اۋىر اتلەتيكا قۇراماسىن باپتاپ, كوك بايراقتى كوكتە جەلبىرەتۋگە مول ۇلەس قوستى. ولاردىڭ ءبارى – قازاقستانداعى كورەي دياسپوراسىنىڭ وكىلدەرى.
وسى ساپار بارىسىندا تاريحي-مادەني قاتىناستى نىعايتۋ ماقساتىندا وتە ماڭىزدى قادامدار جاسالدى. سونىڭ ءبىرى – سەۋلدە اباي قۇنانباي ۇلىنا ارناپ بيۋست ورناتىلۋى. ۇلى اقىننىڭ ەسكەرتكىشى وڭتۇستىك كورەيا استاناسىنداعى كيبەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسۋى دا ەرەكشە ءمان-ماعىناعا يە.
ويتكەنى اباي – ۇلى اقىن عانا ەمەس, كەمەڭگەر ويشىل, ايگىلى اعارتۋشى. ول جۇرتتى عىلىم يگەرۋگە, ءبىلىمدار بولۋعا ۇندەدى. جاڭاشىلدىق پەن جاسامپازدىقتى دارىپتەدى. سوندىقتان اباي مۇراسى – ەلىمىزگە عانا ەمەس, بارشا ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىق. ەندەشە, ەسكەرتكىشتىڭ ءبىلىم ورداسىنىڭ اۋماعىنا قويىلۋىنىڭ, پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي, سيمۆولدىق ءمانى زور.
سونىمەن قاتار وسى ساپار بارىسىندا تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسكەن گەنەرال, كورەيانىڭ ۇلتتىق باتىرى حون بوم دونىڭ سۇيەگى تاريحي وتانىنا جەتكىزىلدى. حون بوم دو – كورەيانىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن بىرەگەي تۇلعا. ناعىز باتىر, شىنايى وتانسۇيگىش ازامات. تالاي قىرعىندى باسىنان وتكەرگەن ول 1921 جىلى كەڭەس وداعىنا باس ساۋعالاپ كەلەدى.
بىراق ستالين 1937 جىلى حون بوم دو باستاعان كورەيلەردى ورتالىق ازياعا, اتاپ ايتقاندا قازاقستان مەن وزبەكستانعا كۇشتەپ قونىس اۋدارادى. وسىلايشا, گەنەرال تاعدىردىڭ جازۋىمەن ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىن قازاق جەرىندە وتكىزدى. سودان بەرى قانشا جىل وتسە دە اتاجۇرتىندا باتىردىڭ ەرلىگى ۇمىتىلعان جوق. ونى ءبىزدىڭ حالقىمىز دا جاقسى بىلەدى. قىزىلوردا قالاسىندا حون بوم دونىڭ قۇرمەتىنە مەموريال تۇرعىزىلعان. وسى ورايدا, تاعدىرلاس حالىقتارىمىزدىڭ تاريحي تۇلعالارىنا ءوزارا قۇرمەت كورسەتىلۋى دە ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ كۇشەيە تۇسكەنىنىڭ ايعاعى بولسا كەرەك.
تورتىنشىدەن, قازاقستاندا وڭتۇستىك كورەيا كومپانيالارىن قىزىقتىراتىن سالالار جەتەرلىك. ماسەلەن, كورەيا رەسپۋبليكاسى سۋتەگى ءوندىرىسىنىڭ ەداۋىر ۇلەسى ارقىلى جاسىل ەنەرگەتيكانى دامىتۋداعى الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى بولۋعا نيەتتى. وسىعان بايلانىستى كورەي حالقى ەلدەگى 3 قالانى سۋتەگى ەنەرگياسىنا كوشىرۋ جوسپارىنا دايىندالىپ جاتىر. سونداي-اق وڭتۇستىك كورەيا ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا الەمدىك كوشباسشى جانە 5G جەلىلەرى سالاسىندا ۇزدىك سانالادى.
بۇل رەتتە قازاقستاندا دا بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. جوسپار بويىنشا 2030 جىلعا قاراي بالامالى ەنەرگيانىڭ 30 پايىزىنا قول جەتكىزۋىمىز كەرەك. سونىڭ 15 پايىزى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى بولماق. وسى ماقساتتا جۋىق ارادا 3-4 گيگاۆاتت ەلەكتر ەنەرگياسىنا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلماق.
التايدان اتىراۋعا دەيىن سوزىلعان كەڭ-بايتاق اتىراپتا جەل جانە كۇن ەنەرگياسىن پايدالانۋدىڭ الەۋەتى زور. ەندەشە, كورەي كومپانيالارى وسى سالاعا ينۆەستيتسيا سالۋى – الداعى ۋاقىت ەنشىسىندەگى شارۋا. سونداي-اق كورەيا تەحنولوگيالارىن يادرولىق وتىندى بىرلەسىپ وندىرۋگە, قالدىقتاردى ەنەرگەتيكالىق جويۋ سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك مول.
ايتپاقشى, وڭتۇستىك كورەيا مەن قازاقستاننىڭ قارىم-قاتىناستارى تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا, ەڭبەك كوشى-قونى تۋرالى دا ايتا كەتكەن ءجون. قازىرگى تاڭدا كورەي تۇبەگىندە ناپاقاسىن ايىرىپ جۇرگەن جەرلەستەرىمىز جەتەرلىك. سولاردىڭ كەيبىرى زاڭدى جۇمىس ىستەپ جۇرسە, ەندى ءبىرى زاڭسىز ەڭبەك ەتەدى.
وڭتۇستىك كورەيا ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا اتالعان ەلدە زاڭسىز جۇمىس ىستەپ جۇرگەن 8 مىڭنان استام قازاقستاندىق يمميگرانت بار. ارينە, ءبىر قاراعاندا وتە كوپ سەكىلدى كورىنۋى مۇمكىن. بىراق وڭتۇستىك كورەيادا زاڭسىز ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندەردىڭ سانى وتە كوپ. اسىرەسە تايلاندتان (138 مىڭ), قىتايدان (71 مىڭ) جانە ۆەتنامنان (42 مىڭ) كەلەتىندەردىڭ قاتارى قالىڭ. سوندىقتان زاڭسىز يمميگرانتتار سەۋل بيلىگىنىڭ باس اۋىرتار ماسەلەسىنە اينالعان.
وڭتۇستىك كورەيا 2004 جىلى Employment Permit System دەپ اتالاتىن باعدارلاما قابىلداعان. وسى جوباعا سايكەس تابىسى تومەن دامۋشى ەلدەردەن ارزان جۇمىس كۇشى تارتىلىپ, كورەي تۇبەگىندەگى ەڭ اۋىر جۇمىستارعا جەگىلەدى. بۇل باعدارلاما بويىنشا 2004-2008 جىلدارى 16 مەملەكەتپەن كەلىسىمشارت جاسالعان. قازاقستان تابىسى تومەن ەلدەر قاتارىنا كىرمەيتىندىكتەن, Employment Permit System جۇيەسىنە ەنگىزىلگەن جوق.
تۇيىندەي ايتقاندا, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ تامىرى ءتىپتى تەرەڭدەي ءتۇستى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ وڭتۇستىك كورەياعا مەملەكەتىك ساپارى ءوزارا ىنتىماقتاستىققا سونى سەرپىن بەرەرى انىق.