وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن پولشا مەملەكەتىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارۋشى, پولشا سەيمىنىڭ توراعاسى برونيسلاۆ كوموروۆسكي كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋى 20 ماۋسىمدا وتەتىنىن, ەكىنشى تۋر قاجەتتىگى تۋسا, 4 شىلدەدە وتەتىنىن جاريالادى.
پولياكتار جاڭا پرەزيدەنتىن تاڭدايدى
بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى كەڭىنەن حاباردار بولعان پولشا پرەزيدەنتى لەح كاچينسكيدىڭ اۆيااپاتتان قازا تابۋىنان كەيىن بۇل ەلدە كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋى وتەتىن بولىپ وتىر. جالپى, كەزەكتى پرەزيدەنت سايلاۋى دا بيىلعى كۇزدە وتۋگە ءتيىس ەدى. وعان دا دايىندىق ناۋقانى كەڭىنەن باستالىپ كەتىپ, كۇرەسكە تۇسەتىندەر ءتىزىمى بەلگىلەنىپ قالعانداي-تىن. بىراق كاچينسكيدىڭ قازاسىنان كەيىن جاعداي ءبىرشاما وزگەرگەنى بار. اڭگىمە مارقۇمنىڭ ءوزى سول سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىسپاق بولعاندىعى ەمەس, جاڭا ۇمىتكەرلەر پايدا بولىپ, بۇرىنعىلاردىڭ كەيبىرەۋلەرى ەكىنشى كەزەككە ىسىرىلعانداي.
وتكەن جىلدىڭ اياعىندا-اق بۇل ەلدەگى بەلگىلى قايراتكەرلەردىڭ قايسىسىنىڭ مۇمكىندىگى قانداي ەكەنى جونىندە ساۋالدامالار ءجۇرگىزىلگەنى بار. العاشىندا پرەمەر-مينيستر دونالد تۋسك سايلاۋعا تۇسەر بولسا, بايگەنى شاپپاي الادى دەگەن تۇجىرىمدار جاسالعان. كوپ قايراتكەرلەر ونىمەن تايتالاسقا تۇسۋگە تايساقتاعانداي بولىپ, ءوز نيەتتەرىن بىلدىرە قويماپ ەدى. كەنەتتەن تۋسك سايلاۋعا تۇسپەيتىنىن مالىمدەپ, سودان كەيىن ءۇمىتكەرلەر سانى كۇرت كوبەيگەن.
ارينە, جەكە قايراتكەرلەردىڭ بەدەلدەرى دە ايرىقشا ءرول اتقارادى. سويتسە دە سايلاۋدا پارتيالاردىڭ ىقپالى كۇشتى. جۇرت ءوز پارتيالارىنىڭ وكىلىنە داۋىس بەرەدى. قازىرگى ۇمىتكەرلەر اراسىندا سول بيلىكتەگى “ازاماتتىق پلاتفورما” پارتياسىنىڭ وكىلى, سەيم سپيكەرى, سونداي-اق ەل باسشىسى قىزمەتىن اتقارۋشى برونيسلاۆ كوموروۆسكيدىڭ رەيتينگى جوعارى بولىپ تۇر. ساۋالدامالارعا قاراعاندا, ول مارقۇم كاچينسكيدىڭ “قۇقىق جانە ادىلەتتىلىك” پارتياسىنىڭ وكىلىنەن ەكى جارىم ەسە داۋىستى كوپ جينايتىن كورىنەدى.
اڭگىمە سول پارتيالاردا. بەلگىلى دارەجەدە “ازاماتتىق پلاتفورمامەن” بەلدەسۋگە سول “قۇقىق جانە ادىلەتتىلىك” پارتياسى عانا قاۋقارلى. بىراق بۇل پارتيا دا ءبايگەگە كىمدى قوسارىن تولىق ايقىنداي الماي وتىر. قيسىنعا قاراعاندا, مارقۇم لەح كاچينسكيدىڭ سىڭارى, بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر ياروسلاۆ كاچينسكي لايىق سياقتى. بىراق ونىڭ رەيتينگى قازىر ايتارلىقتاي جوعارى ەمەس كورىنەدى. وعان دا ءوزى كىنالى ەكەن. ول ءوزىنىڭ سىڭارى – لەح كاچينسكيدى كراكوۆتاعى كورولدەر مەن ۇلىلار قورىمىنا جەرلەۋدى تالاپ ەتىپ قاسارىسىپ وتىرىپ السا كەرەك. ال حالىقتىڭ كوپ بولىگى قاتارداعى قايراتكەر كاچينسكيدى ادام ميتسكەۆيچ, يۋزەف پيلسۋدسكي, تادەۋش كوستيۋشكومەن قاتار قويعاندى قالاماي, ەندى سونى تالاپ ەتكەن ياروسلاۆتان دا كوڭىلى قالعانداي. سوندىقتان ونىڭ سايلاۋعا ءتۇسۋى ەكىتالاي.
ءسويتىپ, ءبىراز جۇرتتىڭ پىكىرىنشە, الداعى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتەدى دەگەن برونيسلاۆ كوموروۆسكيمەن كىم تايتالاسادى دەگەندە, جەكە-دارا ءبىر تۇلعا اڭعارىلا قويماي تۇر. بىراق پارتيالار, جەكە قايراتكەرلەر سايلاۋدان سىرت قالمايدى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, سپورتتىق تىلمەن ايتقاندا, جۇلدەلى ورىندار دا جامان ەمەس. سودان دا پارتيالار ءوز ادامدارىن بايگەگە قوسپاي تۇرا المايدى.
كوپ پارتيالاردىڭ سايلاۋعا قاتىساتىندىعىنان دا العاشقى تۋر پولشا پرەزيدەنتىن انىقتاي قويماس, ب.كوموروۆسكيدىڭ بىردەن 50 پايىزدىق مەجەگە جەتۋى قيىنداۋ بولار. ال جەكە ءبىر اداممەن تۇسسە, ونىڭ ءجونى بولەك. “قۇقىق جانە ادىلەتتىك” پارتياسىنىڭ وكىلىنەن باسقا, كونسەرۆاتورلاردان يانۋش كورۆين-ميككە, تسەنتريستەردەن توماش نالەنچ, شارۋالار پارتياسىنان ۆالدەمار پاۆلياك جۇلدەلى ورىن ءۇشىن كۇرەسكە قوسىلاتىن كورىنەدى. اتاقتى “سوليدارنوستتىڭ” كوسەمى لەح ۆالەنسا دا تاعى ءبىر تاۋەكەلگە بارماق ويدا دەگەن ءسوز بار.
ولاردىڭ ءبارىنىڭ دە سوڭىنان ەرەتىن جۇرت بار. سوندىقتان دا پولياكتار جاڭا پرەزيدەنتىن 20 ماۋسىمدا ەمەس, 4 شىلدەدە ايقىندايتىن بولار.
اياتوللا حامەنەي: يادرولىق قارۋدى يەمدەنۋ – حارام
ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك سامميتىنە بالاما رەتىندە تەھراندا وتكەن “اتوم قۋاتى – جۇرتتىڭ بارىنە, يادرولىق قارۋ – ەشكىمگە” دەگەن كونفەرەنتسيادا يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ رۋحاني كوسەمى اياتوللا ءالي حامەنەي وسىلاي دەدى.
ءجون ايتىلعان ءسوز, يادرولىق قارۋعا بەرىلگەن جاقسى سيپاتتاما. وسىناۋ سيپاتتامانى يراننىڭ ءوزى, ونىڭ باسشىلىعى ۇستانار بولسا, الەمدەگى يادرولىق احۋال ايتارلىقتاي ساۋىعار ەدى. ءسوز جۇزىندە ولاردىڭ سول اتوم قۋاتىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانامىز دەگەنمەن, ءىس جۇزىندە وعان كەرەعار ارەكەتتەرگە بارىپ وتىرعانى جۇرتتىڭ بارىنە بەلگىلى. جەكە مەملەكەتتەر ەمەس, بۇل ەلدىڭ حالىقارالىق اتوم قۋاتىن پايدالانۋ جونىندەگى اگەنتتىكپەن (ماگاتە) دە ءتىل تابىسا الماي جۇرگەنى ءمالىم. يادرولىق قارۋ ءجونىندەگى ەڭ ۇلكەن داۋدىڭ يرانعا قاتىستى تۋىنداعانىنا دا ءبىراز ۋاقىت بولدى. الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرى ونى كەلىسسوزگە, مامىلەگە شاقىرادى. بىراق يرانمەن كەلىسۋ قيىن. بۇل جايىندا تالاي ايتىلعان, تالاي جازىلعان.
ەندى مىناۋ تەھراندا وتكەن جيىنعا كەلسەك, ونىڭ دا پاراساتتى قادامنان گورى بۇيرەكتەن سيراق شىعارۋ, ورتاق ىسكە قالاي دا قىرسىق تيگىزۋ ارەكەتى ەكەنى داۋسىز. اق نيەتتى ادام, سارا ساياساتتى كوزدەگەن ەل وسىدان شامالى عانا بۇرىن وتكەن يادرولىق دەرجاۆالار باسشىلىعى باس قوسقان جيىنعا – يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋدى ماقسات ەتكەن ۇلكەن جيىنعا قاتىسپاس پا ەدى, ءتىپتى باسقالارعا ايتار ءسوزى بولسا, سوندا ايتپاس پا ەدى دەيسىڭ. جوق, بۇلار ويتپەيدى, الەم جۇرتشىلىعى قولداعان يگى ىسكە توپىراق شاشقاندى, اياقتان شالعاندى قالايدى.
بۇل جەردە ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە قانداي ءسوز بولعانى, ونى الەم جۇرتشىلىعى قالاي قابىلداعانى جونىندە جان-جاقتى ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىقتاۋ كورىنەدى. ول جايىندا كوپ ايتىلدى, ونىڭ ۇلكەن كەزەڭدىك وقيعا بولعانىن جۇرت مويىندادى. بۇل يادرولىق قاۋىپتىڭ الدىن العانداي شاراعا اينالدى. وعان 47 ەلدىڭ باسشىلارى, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى قاتىسقاندىعىنان دا ونىڭ شەشىمىنىڭ باعدارلامالىق ءمانى جوعارى.
تەھرانداعى باسقوسۋعا 60 ەلدى شاقىرعان ەكەن, ونىڭ 56-سىنان دەلەگاتسيا كەلىپتى. مەملەكەت, نە ۇكىمەت باسشىسىنان ەشكىم كەلمەگەن, 14 ەل سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىن جىبەرسە, ەندى ءبىر 10 ەل مينيستردىڭ ورىنباسارلارىن جىبەرىپتى. ەۋروپانىڭ ەلدەرى بۇل جيىنعا قاتىسۋدى ءجون كورمەگەن. وسىعان قاراپ-اق كونفەرەنتسيانىڭ بەدەلى مەن دەڭگەيىن اڭعارۋعا بولعانداي.
ارينە, ۆاشينگتونداعى سامميت پەن تەھرانداعى جيىندى سالىستىرۋعا كەلمەيتىنىن اركىم-اق اڭعارار. بىراق تەھرانداعى ايقاي ءسوزدىڭ باسەڭ بولمايتىنى بۇل جيىننىڭ ماقساتىنان-اق ايقىن ەدى. يران پرەزيدەنتى ماحمۋد احمادينەجاد يادرولىق قارۋعا قارسى كۇرەستىڭ جارشىلارى وزدەرى ەكەنىن, بارلىق پالە سونداي قارۋلارى بارلاردا ەكەنىن, قاۋىپ سولاردان تۋىندايتىنىن دالەلدەپ باقتى. اسىرەسە, اقش-قا قاتتى شۇيلىكتى. اتوم بومباسىن ءبىرىنشى قولدانعان سولار دەپ, ولاردى حالىقارالىق اتوم قۋاتى جونىندەگى اگەنتتىكتەن دە شىعارىپ تاستاۋدى تالاپ ەتتى.
ماقسات سولاي بولعان سوڭ, جيىنعا قاتىسقانداردىڭ ءبىرازى يراندى قولداپ, قولپاشتاپ ءسويلەدى. سيريا مەن يراك دەلەگاتسياسى يزرايلدى سىناپ, يادرولىق باعدارلاماسى ءۇشىن يرانعا قىسىم جاساۋدى ايىپتادى. يراننىڭ كۇتكەنى رەسەي مەن قىتايدىڭ قولداۋى ەدى. رەسەي سىرتقى ىستەر مينيسترىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي ريابوۆ يراندىقتاردى ءوز يادرولىق باعدارلاماسىنا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ سەنىمىن قالىپتاستىرۋعا شاقىردى. تەك قىتاي سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى چەن گوپيننىڭ: “يادرولىق باعدارلاماسى ءۇشىن يرانعا قوسىمشا سانكتسيا بەلگىلەۋگە پەكين قارسىلىق ءبىلدىرەدى”, دەگەن ءسوزى ولارعا ۇناعانى داۋسىز.
تەھرانداعى يادرولىق كونفەرەنتسيا يراننىڭ حالىقارالىق وقشاۋ قالۋعا قارسى ارەكەتى ەكەنى بەلگىلى. سوعان جەتە الدى ما دەگەندە, ولاردىڭ وزدەرى شىمىرىكپەي ۇلكەن تابىسقا جەتتىك دەيدى. ءتىپتى باسقاداي جيىن وتكىزۋدىڭ ءجونى جوق, ءارقاشان تەھرانعا جينالۋ كەرەك دەگەندى دە ايتىپ جىبەردى. ال يادرولىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ۇلكەن باسقوسۋ, جەتەكشى ەلدەر باسشىلارى قاتىساتىن بەدەلدى جيىن كەرەك ەكەنىن دالەلدەپ جاتۋ ارتىق.